Colombia, slechts een klein aantal politieke beslissingen verwijderd van het volgende gewapende conflict

In Colombia gaat het allesbehalve de goede kant op met het vredesproces. Dat zegt de Belgische fotograaf Louis Lammertyn, die drie jaar lang in het Zuid-Amerikaanse land woonde en het met zijn eigen ogen zag gebeuren. 

opinie
Louis Lammertyn
Fotograaf Louis Lammertyn woonde tot voor kort in Colombia, waar hij werkte rond duurzame mobiliteit en hernieuwbare energie.

Een bezoek aan een FARC-re-integratiekamp is voldoende om aan te voelen dat het vredesakkoord onder druk staat. Er liep de voorbije maanden al heel wat mis, los van de heronderhandeling die president Ivan Duque over het vredesakkoord wil voeren.

De beloofde oriëntatieprojecten werden nooit of laattijdig opgestart, er is onvoldoende gezondheidszorg en de moorden op lokale sociale leiders bleven meermaals onvoldoende onderzocht.

Zolang de ontwikkeling op het Colombiaanse platteland te wensen over laat, blijft de onderliggende oorzaak voor het conflict onveranderd. Het kan dan ook niet verbazen dat één foute politieke beslissing wel eens de druppel kan zijn die het vredesakkoord opblaast.

(Lees verder onder de foto van ex-guerrillastrijder Wilmar die één oog verloor en wiens zicht verder aftakelt door slechte gezondheidszorg.)

Troosteloos

In 2016 werden samen met het vredesakkoord 26 re-integratiekampen opgericht, verspreid over het Colombiaanse platteland. De FARC-leden kwamen gedurende meerdere maanden uit vrije wil vanuit hun schuilplekken naar de kampen om daar zelf hun huizen te bouwen en een toekomst te zoeken. Velen onder hen hebben voordien nooit een andere job gehad dan guerrillastrijder, dus is het een enorme taak om na te denken wat ze met hun leven willen doen.

Er brak onmiddellijk een babyboom uit doordat de meesten hun kinderwens tijdens het conflict hadden uitgesteld. In zo’n re-integratiekamp loopt het dan ook vol met ouders en hun spelende kinderen of baby’s. Een enorme verandering om de hele dag een baby in de armen te dragen in plaats van een automatisch geweer.

Een enorme verandering om de hele dag een baby in de armen te dragen in plaats van een automatisch geweer.

Op een typische dag wordt er gekookt, gebabbeld, voetbal gespeeld en sporadisch een theoretische cursus gegeven over landbouw of een andere stiel. Een aantal onder hen pakt het iets proactiever aan en maakt yoghurt, teelt groenten of werkt op een naburige boerderij.

(Lees verder onder de foto van voetballende vrouwen in een re-integratiekamp.)

De hoop om intensief begeleid te worden naar een nieuwe job is er niet meer. Het ongenoegen van de bewoners richt zich zowel naar de overheid als naar de hulporganisaties die volgens hen de beloftes niet inlossen. Kritiek over de corrupte overheid of de hoge werkingskosten van hulporganisaties wordt door de kampbewoners niet verbloemd.

Volgens cijfers van de VN heeft een grote meerderheid van de FARC-leden de kampen intussen verlaten, in de hoop elders aan een job te raken. Het kan niet eenvoudig zijn om zomaar bij een boer of bedrijf aan te kloppen en uit te leggen dat je enige werkervaring voor de FARC strijden is. 

Vergiftigd geschenk

Colombia heeft een overvloed aan natuur en cultuur. Met zijn tropische stranden, prachtige koffieplantages en overweldigende Amazone is het toenemende toerisme niet verbazend. Je kunt er reizen zonder veel te merken van het conflict dat in de vele niet-bezochte zones woedt, waardoor het intussen een van de meest bezochte landen in Zuid-Amerika is.

Op de vele plantages groeit alles: van exotisch fruit en koffie tot cocabladeren. Net die natuurlijke rijkdom, zowel boven als ondergronds, is een van de oorzaken van het conflict: grond is macht.

Mede door corruptie was die natuurlijke rijkdom onvoldoende om de overheid in staat te stellen het platteland te ontwikkelen. De complexe strijd die intussen meer dan vijftig jaar lang woedt, loopt ook na het vredesakkoord gewoon door. De guerrilla, drugsbendes, paramilitairen maar ook het Colombiaanse leger zijn allemaal schuldig aan misdaden.

Geweld verdreef miljoenen mensen uit hun huis, naar andere gebieden of in de armen van paramilitairen of marxistische groepen zoals ELN en FARC. Volgens de Verenigde Naties zijn er een kleine acht miljoen binnenlandse ontheemden, op een totale populatie van een kleine vijftig miljoen inwoners. Dit zorgt voor een enorme druk op de samenleving.

Volgens de Verenigde Naties zijn er een kleine acht miljoen binnenlandse ontheemden, op een totale populatie van een kleine vijftig miljoen inwoners. 

Het herstel van historisch grondrecht is een belangrijk project voor de Colombiaanse overheid, en net als andere burgers hopen veel FARC-leden op een stuk vruchtbaar land. Maar de grond die decennia geleden van hun familie afgenomen werd, krijgen velen waarschijnlijk niet terug.

Paramilitaire organisaties en drugsgerelateerde bendes strijden verder. In en rond de kampen zijn FARC-leden makkelijke slachtoffers voor aanvallen van paramilitairen. Velen van hen zijn dus zonder een concreet plan uit de kampen vertrokken.

Zoals reeds door VRT NWS bericht, werden volgens het Colombian Ombudsman's Office in 2018 zeker 172 sociale leiders vermoord. Het wordt daarom door Amnesty International aan de kaak gesteld dat de bescherming van bedreigde sociale leiders een taak is die de Colombiaanse overheid serieus moet nemen.

Onzekerheid

De huidige president, Ivan Duque, wil een aantal aanpassingen in het vredesakkoord doorvoeren. Specifiek gaat het over de manier waarop de FARC-leden berecht worden voor misdaden die ze begaan hebben. Het gaat over een gelimiteerd aantal artikelen die op specifieke personen een invloed zouden hebben, maar het in vraag stellen van het vredesakkoord op zich, creëert een enorme onzekerheid voor de FARC-leden.

Een tiental ex-leiders van het FARC-guerrillaleger hebben de kampen verlaten uit schrik om door paramilitaire organisaties vermoord te worden, of niet door de afgesproken rechtbank vervolgd te worden, met andere sancties tot gevolg.

Na maanden in het kamp verliezen heel wat mensen hun hoop op een goeie toekomst en zoeken ze zelf naar een alternatieve oplossing.

Het vredesakkoord was een nodige stap voor de FARC-leden om de wapens neer te leggen en de decennialange strijd vreedzaam voort te zetten in de Colombiaanse politiek. In 2016 en 2017 leverde de FARC zijn wapens in en kwam de overheid ook haar belofte voor huisvesting en een basisinkomen na.

Nu lijkt de frustratie bij de kampbewoners groot: de opleidingen en integratieprojecten laten te wensen over en de begeleiding is onvoldoende. De beloofde jobs zijn er niet en de onzekerheid creëert angst. Na maanden in het kamp verliezen heel wat mensen hun hoop op een goeie toekomst en zoeken ze zelf naar een alternatieve oplossing.

Roekeloos

Ook al zijn de wapens neergelegd, de onderliggende redenen van het conflict op het Colombiaanse platteland zijn niet aangepakt. Als een stijgend aantal Colombianen in humanitaire nood verkeert, valt het niet uit te sluiten dat sommigen, inclusief ex-FARC weer naar de wapens zullen grijpen.

Intussen hebben andere groeperingen het vacuüm van de FARC ingevuld en blijft de drugshandel floreren. Daarnaast neemt de humanitaire druk alleen maar toe met meer dan een miljoen Venezolanen die intussen naar Colombia gevlucht zijn. Het lijkt dan ook roekeloos om op zo’n moment het vredesakkoord weer in vraag te stellen en een groep mensen die na vijftig jaar de wapens eindelijk neerlegden, opnieuw in onzekerheid te brengen.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen