Video player inladen ...

"Internet of Water": 2.500 sensoren om gegevens over ons water slim te interpreteren

"We gaan ontzettend veel data genereren": Vlaanderen krijgt de komende jaren niet minder dan 2.500 sensoren aan waterlopen om de waterkwaliteit sneller te kunnen gaan opvolgen, en die data dan slim voor allerlei doeleinden te gaan gebruiken. Het klinkt abstract, maar de toepassingen zullen heel concreet zijn: zo kan vissterfte snel in kaart worden gebracht, of kunnen boeren gewaarschuwd worden als er verzilting dreigt. 

Onlangs maakte Vlaams minister van Innovatie Philippe Muyters (N-VA) 9 miljoen euro vrij voor de uitrol van het "Internet of Water". Voor het project bundelen verschillende partners de krachten: de Vlaamse Milieumaatschappij VMM, de Watergroep, Aquafin, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek VITO, onderzoekscentrum IMEC en Vlakwa, het Vlaams Kenniscentrum voor Water. 

"Sensoren spelen permanent real-time data door naar zelflerende software, die op zijn beurt realistische voorspellingen kan doen", zegt Muyters daarover. "Dat stelt ons dan weer in staat om tijdig de juiste ingrepen te doen. (...) Waterbeheerders krijgen een instrument in handen om Vlaanderen beter te kunnen beschermen tegen wateroverlast, waterschaarste, of waterverontreiniging." (lees door onder de foto)

VRT

Groot potentieel, dat voor een deel nog onbekend is

Het project focust zich vooral op waterkwaliteit: de hoeveelheid zal ook wel worden gemeten, maar daar bestaan momenteel al veel instrumenten voor. De sensoren zullen data bijhouden van oppervlaktewater aan rivieren, beken en waterlopen, grondwater en gezuiverd rioolwater.

Maar, waarschuwt Katrien Smet van de Vlaamse Milieumaatschappij: "De nieuwe sensoren zullen niet dé waterkwaliteit meten, wel bepaalde aspecten ervan. Je moet weten dat we nu ruim 200 parameters meten in waterstalen. De sensoren zullen basisparameters opvolgen, zoals temperatuur, PH (zuurtegraad, red.), geleidbaarheid en zuurstofgehalte." 

Toch kunnen ze ook op die manier een grote meerwaarde vormen: er kan veel sneller worden ingegrepen bij bijvoorbeeld vissterfte of als water dat landbouwers gebruiken te zilt is (zie onder). "Wij zijn heel enthousiast, want het project is heel veelbelovend", benadrukt Smet. Er is al veel nagedacht, maar er is zeker nog ruimte voor meer: "We moeten nog veel leren, maar water testen kan veel fijnmaziger, en we zullen de gegevens permanent hebben." 

We moeten nog veel leren, maar het is zeer veelbelovend. We gaan veel sneller op de dingen kunnen inspelen

Altijd en overal geconnecteerd

Jan Adriaenssens van IMEC, dat de sensor ontwikkelde: "Dit is een mooi voorbeeld van het internet der dingen: zeer kleine sensoren die we draadloos connecteren, om met een heel groot fijnmazig netwerk metingen te gaan doen. Het mooie hiervan is dat we permanent en op meer plaatsen kunnen meten, voor een lagere kostprijs, en zonder dat we grote elektriciteitskabels nodig hebben." 

De sensoren zullen bijzonder veel data opleveren en bieden dus bijzonder veel potentieel. "We zullen ontzettend veel data genereren", zegt Marcel Zevenbergen van IMEC. "Nu willen we verder ideeën verzamelen over wat we er nog méér mee kunnen doen. We gaan als het ware klankbordgroepen oprichten, andere groepen erbij betrekken die met ons meedenken."

We gaan er groepen bij betrekken die met ons meedenken, want het potentieel van al deze data is groot

In een eerste fase worden de data verzameld; de uitrol zal ook maar geleidelijk kunnen gebeuren. Het is de bedoeling om voor de zomer een testnetwerk van een tiental sensoren te hebben in West-Vlaanderen. Na twee jaar wil IMEC rond de 500 zitten, maar na ongeveer vier jaar zouden de 2.500 sensoren er moeten zijn. Inkomende gegevens over het water kunnen binnenkort dus veel dynamischer verwerkt worden. 

Eenmaal de vele data binnenkomen, zullen die algoritmisch ontwikkeld worden, om data om te zetten in nuttige informatie voor waterbeheerders, drinkwaterproducenten en waterzuiveraars. Piet Seuntjens, Innovation Manager bij het VITO: "Zelflerende algoritmes zullen de grote hoeveelheden aan gegevens verwerken, en zo modellen voeden waarmee voorspellingen nauwkeuriger worden." 

Zelflerende algoritmes zullen de gegevens interpreteren en modellen voeden waarmee voorspellingen nauwkeuriger worden

Verzilting en vissterfte

De sensoren moeten op die manier concreet een meerwaarde betekenen. 

  • efficiënter monitoren van het oppervlaktewater in functie van waterproductiecentra zoals De Blankaart in Diksmuide
  • in kaart brengen welk effect een "overstort" heeft, wanneer bijvoorbeeld bij hevig regenweer een gemengd rioleringsstelsel overloopt. In welke mate wordt de waterkwaliteit dan aangetast? Wat is het effect op het oppervlaktewater? 
  • verzilting opvolgen: de landbouwers in West-Vlaanderen hadden bij de droogte vorig jaar nood aan water voor irrigatie voor waterintensieve teelten, maar daarbij bestond het gevaar dat het opgepompte water te zilt was door verzilting. Er zal ook eerst op West-Vlaanderen worden gefocust. "Met die zoutconcentratiemetingen kunnen we direct zien of het water nog geschikt is of niet", zegt Piet Seuntjes van het VITO. "We kunnen heel snel beslissen om water te gebruiken of te hergebruiken." 
  • milieu-incidenten in kaart brengen: "We gaan veel sneller kunnen inspelen op milieu-incidenten zoals vissterfte", zegt Katrien Smet van de VMM, want dat zal blijken uit een laag zuurstofgehalte. "Nu worden we op de hoogte gebracht door burgers of milieudiensten van de gemeenten. Maar nu zullen we alarm krijgen via onze sensoren, en kunnen we er veel sneller op inspelen. We hopen dat dit een positieve impact kan hebben op de landbouw." Zo kan er kostbare tijd gewonnen worden.