Collageen, het belangrijkste bestanddeel van dentine (links), en na een incubatie van 24 uur met neutrofielen (rechts)
Rechts is te zien dat een deel van het vezelnetwerk van het collageen verdwenen is. (Foto: Russel Gitalis)

Ons immuunsysteem speelt waarschijnlijk een rol bij het veroorzaken van cariës en het beschadigen van tandvullingen

Canadese onderzoekers hebben voor het eerst aanwijzingen gevonden dat het verdedigingssysteem van het lichaam zelf een belangrijke bijdrage zou kunnen leveren aan tandbederf en aan het  beschadigd raken van vullingen. Uit hun nieuwe studie blijkt dat dentine of tandbeen - de harde substantie onder het tandglazuur - en vullingen niet alleen beschadigd worden door bacteriën, maar ook door de activiteiten van immuuncellen, neutrofielen, in de mond. Die versterken mogelijk de schadelijke effecten van de bacteriën. 

"Niemand wilde geloven dat ons immuunsysteem een rol zou kunnen spelen bij het veroorzaken van gaatjes", zei hoogleraar Yoav Finer. "Nu hebben we bewijzen." Finer is hoogleraar aan de faculteit Tandheelkunde van de University of Toronto, waar de nieuwe studie is uitgevoerd. Hij is ook de hoofdauteur van die studie. 

Neutrofielen of neutrofiele granulocyten zijn een van de vijf hoofdsoorten van witte bloedcellen, en het is bekend dat ze een belangrijke rol spelen in het bestrijden van ontstekingen in alle delen van het lichaam. Ze hebben een korte levensduur en komen in de mondholte via het tandvlees rond de wortels van de tanden. 

Als bacteriën de mondholte binnenvallen, stuurt het lichaam er neutrofielen op af om ze aan te vallen. Maar als de neutrofielen de bacteriën achtervolgen en vernietigen, richten ze mogelijk flinke schade aan aan hun onmiddellijke omgeving. 

"Het is alsof je een voorhamer neemt om op een vlieg op de muur te slaan", zei Finer. "Dat gebeurt er als neutrofielen de indringers bestrijden."

Het zijn voornamelijk de nevenproducten van de aanvallen door de neutrofielen op de bacteriën die schade veroorzaken. Op zich zijn neutrofielen niet in staat om tanden te beschadigen. "Ze hebben geen zuren, en dus kunnen ze niet veel aanrichten aan gemineraliseerde structuren van tanden", zo legde Finer uit. 

Maar als de neutrofielen de aanval inzetten, verdedigen de bacteriën in de mond zich met zuren. Die zuren demineraliseren de tanden, en eens dat gebeurd is, hebben de enzymen van zowel de neutrofielen als van de bacteriën vrij spel, en eten ze zich roofzuchtig een weg door het binnenste van de tanden. En dat proces gaat snel: "binnen enkele uren" loopt de dentine schade op, zo ontdekten de onderzoekers. 

"Het is een samenwerking van vernietiging - met verschillende motieven", zei Michael Glogauer, een professor aan de faculteit Tandheelkunde in Toronto en een van de auteurs van de studie.

(lees voort onder de foto)

Een neutrofiel (geel) verslindt een Bacillus anthrax, een miltvuurbacterie (oranje). Opname met een elektronenmicroscoop, de schaalaanduiding is 5 micrometer lang.
Volker Brinkmann/PLoS Pathogens 1 (3) cover/Wikimedia Commons CC BY-SA 2.5

Ook tandkleurige vullingen aangetast

En het is niet alleen de dentine in de tanden die aangetast wordt door de neutrofielen, ze beschadigen ook tandkleurige vullingen. 

De nieuwe studie bevestigt eerdere onderzoeken van het team, en ze kan verklaren waarom zoveel patiënten van wie de gaatjes gevuld werden met tandkleurige vullingen, steeds opnieuw naar de tandarts moeten voor dezelfde gaatjes. De meeste tandkleurige vullingen laten het nu immers afweten binnen vijf tot zeven jaar. 

"Onze studie is de eerste die aantoont dat neutrofielen zowel dentine kunnen demineraliseren, als de harscomposieten in tandkleurige vullingen kunnen afbreken", zei  doctoraatsstudent en eerste auteur van de nieuwe studie Russel Gitalis. 

Gitalis hoopt dat de studie zal leiden tot nieuwe inschattingen van het risico op cariës en tot nieuwe behandelingsstrategieën. 

De studie opent ook nieuwe richtingen voor onderzoek. "We kunnen nieuwe methoden ontwikkelen om tandbederf door het immuniteitssysteem te verhinderen", zo zei Glogauer.

De bevindingen kunnen bovendien in de toekomst leiden tot nieuwe normen voor het testen van materiaal voor vullingen, zei Finer. "We moeten de interacties testen met het lichaam en met de bacteriën", zo zei hij. 

De studie van de faculteit tandheelkunde van de University of Toronto is gepubliceerd in Acta Biomaterialia.

Meest gelezen