Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Waar gaat het naartoe met Soedan? Optie van burgerregering kan een uitweg uit de crisis zijn

Het gaat snel in Soedan: een dag na het aftreden van de eeuwige dictator Omar al-Bashir is ook de topman van de nieuwe militaire junta Ahmed Awad ibn Auf moeten opstappen onder druk van de betogers. Er is nu een nieuwe militaire leider, maar die biedt de betogers en de oppositie opties aan. Vraag is of die ver genoeg gaan.

analyse
Jos De Greef
Jos De Greef is journalist van VRTNWS Buitenland met focus op Midden en Verre Oosten.

Na meer dan dertig jaar regeren met ijzeren hand en vijf maanden volksprotest werd president Omar al-Bashir donderdag door het leger aan de kant geschoven. De nieuwe militaire raad die het land tijdens een overgangsperiode van twee jaar wou leiden, stond meteen tegenover de hardnekkige betogers op straat en gisteren is de leider daarvan, generaal Ahmed Awad ibn Auf, ook opgestapt. Het kan nog alle kanten uit, van bloedige repressie van het protest tot een burgeroorlog zoals in Syrië of een compromis tussen het straatprotest en de regeerders. (Lees verder onder de foto).

AFP or licensors

"Overwinning van de wil van het volk"

De betogers op straat in Khartoem en andere grote steden vieren intussen wat ze de "overwinning van de wil van het volk" noemen. Ze hebben niet enkel al-Bashir tot aftreden gedwongen, maar ook met succes de nieuwe militaire juntaleider uitgedaagd en doen plooien.

"De straat" voelt zich dan ook gesterkt en wil de zitblokkades rond het hoofdkwartier van het leger en andere strategische gebouwen in Khartoem volhouden tot "de macht is overgedragen aan een burgerlijke overgangsregering" en op termijn zou het hele systeem-Bashir ontmanteld moeten worden.

Wat opvalt, is dat dat protest -anders dan in veel andere landen- goed georganiseerd is. De speerpunt daarvan is de "Sudan Professionals Association" (SPA), een koepel van in feite verboden vakbondsorganisaties van artsen, academici, journalisten en anderen. Na 30 jaar onderdrukking ruikt die SPA de overwinning en ze is niet van plan om zich nu met een kluitje in het riet te laten sturen. 

Wie is de nieuwe militaire leider?

Hamvraag is ook hoever het regime wil plooien? De nieuwe leider van de militaire overgangsraad is generaal Abdel Fatah al-Burhan Abdurrahman, de derde in de militaire hiërarchie en hoofd van de landmacht. Anders dan bij zijn voorganger ibn Auf of al-Bashir zijn er tegen hem geen aanklachten ingediend wegens de schendingen van de mensenrechten in Darfoer of elders in Soedan, maar hij is natuurlijk wel een schakel in het regime. (Lees verder onder de foto).

Eerlijk gezegd is er weinig bekend over die generaal Burhan, behalve dan dat hij de voorbije jaren als landmachtchef bevoegd was voor het sturen van Soedanese troepen die in Jemen aan de kant van Saudi-Arabië tegen de sjiitische Houthi's gingen vechten. Dat is niet echt populair, want veel van die soldaten zijn daar door de Saudische coalitie als "kanonnenvoer" ingezet en ze leden er ook grote verliezen.

Daartegenover staat dat Burhan de voorbije dagen op straat in dialoog is gegaan met betogers. Dat kan "window dressing" zijn, maar mogelijk ook echt een uitgestoken hand voorstellen. De vraag is wel of de "propere" generaal echt iets te zeggen heeft of door het regime als handpop wordt gebruikt.

Tussen euforie, hoop en angst

Een plotse brutale repressie van het protest kan als de legertop zich in het nauw gedreven voelt. Het is echter niet duidelijk of dat leger nog wel een monolithisch blok vormt. De voorbije dagen toonden veel gewone soldaten op straat openlijk sympathie voor de betogers en schonken die laatsten water en voedsel aan de militairen.

Anders dan de generaals voelen gewone soldaten, lagere officieren en het middenkader ook de gevolgen van de economische crisis in Soedan die aan de basis ligt van het protest. Wellicht hopen velen in uniform ook wel op een echte verandering in het land. Dan zou kunnen leiden tot een nieuwe staatsgreep of gevechten tussen militairen onderling die een ander kamp kiezen en dan is het spook van een burgeroorlog zoals in Syrië of Libië akelig dichtbij. (Lees verder onder de foto).

De jonge vrouw Alaa Salah is de voorbije dagen uitgegroeid tot een icoon van het volksprotest, ook bij mannen. AFP or licensors

Het kan ook anders: gisteren kondigde de militaire junta aan dat ze bereid is om de volgende twee jaar een burgerlijke regering naast zich te dulden en de legertop zou zich niet willen moeien met de samenstelling daarvan. Vandaag heeft ook de topman van de gevreesde geheime dienst NISS ontslag genomen. Dat lijkt op een opening naar de verzuchtingen van de betogers en kan de optie van een compromis en een overgang naar een echt democratisch model in Soedan openhouden. Voor de coup van Bashir in 1989 was Soedan overigens een democratisch land, zij het een wankel.

Een omwenteling binnen de omwenteling is er dan weer voor de vrouwen die soms goed zijn voor 70 procent van de betogers op straat. Zij eisen het einde van de islamistische afbouw van hun rechten onder het Bashir-regime. Ook zij passen in een oude traditie: die van de "kandaka" of "sterke vrouwen" van het oude Nubische koninkrijk Kush met tal van vrouwelijke heersers en legeraanvoerders, een rijk dat ooit Egypte overheerste. Er wordt nu blijkbaar opnieuw geschiedenis geschreven aan de oevers van de Nijl. De rest van de Arabische wereld en zelfs verder -Algerije op kop- kijkt toe.

De ruïnes van Meroë, ooit de hoofdstad van de "zwarte farao's" van Kush. UNESCO

Bekijk hieronder het verslag uit "Het Journaal":

Video player inladen...