Meest bedreigde papegaai ter wereld beleeft een goed jaar: "Nuttig om zulke dieren in leven te houden"

De kakapo, ’s werelds dikste én meest bedreigde papegaai, is een poot verder verwijderd van uitsterven. De vogelsoort telt amper 147 exemplaren in het wild, maar kende een uitstekend broedseizoen. Wetenschappers doen er alles aan om het voortbestaan van de kakapo te garanderen, maar hoe zinvol is al die moeite? 

De kakapo is de zwaarste papegaai ter wereld en kan niet vliegen. De vogel komt uitsluitend voor in Nieuw-Zeeland en voedt zich met rimu, een conifeer die een grote invloed kan hebben op het voortplantingsproces van de kakapo. De kakapo kan trouwens zeer oud worden: de levensduur wordt geschat rond de 90 jaar. Vermoedelijk een record voor een vogel.

Het is niet abnormaal als u nog nooit van deze dikkige, groene vogel gehoord heeft. De vogels  waren ei zo na uitgestorven door toedoen van de jacht, ziektes en verkleining van hun habitat. In 1977 stond de kakapoteller nog op 18 vogels, maar er is weer hoop.

Met hulp van de wetenschap werden vorig jaar maar liefst 76 kuikens geboren, waarvan wetenschappers vermoeden dat er 60 zullen overleven. De toekomstige sterftecijfers niet meegerekend, betekent dat een populatietoename van 40 procent. 

Nutteloze dieren?

Het kweekprogramma van zulke diersoorten kost heel wat geld en moeite en kan daarom ook rekenen op kritiek. Dat kweekprogramma lijkt in de eerste plaats overbodig omdat de kakapo, net als de reuzenpanda, nu eenmaal een "nutteloos dier" is.

"De mens investeert doelbewust in een aantal dieren die symbool staan voor de goede zaak", zegt bioloog Midas Dekkers. "Daarmee werken we een zeker schuldgevoel weg, maar ik stel me vragen bij de selectie van zulke dieren - je kan onmogelijk alle dieren in bescherming nemen. En het geld dat in zulke programma's wordt gestoken, dat kunnen heel wat mensen ook goed gebruiken."

"Toch is het ontzettend nuttig om zulke beesten in leven te houden", zegt Lucas Wenniger, medisch bioloog bij AUMC, een ziekenhuis in Amsterdam. Wenniger schreef in het verleden het boek "De stinkende scharrel-papegaai", waarin hij de evolutie van de kakapo onder de loep neemt. "De genetische diversiteit van de kakapo ligt erg laag, waardoor het voortplantingsproces moeilijk verloopt. Dat proces onderzoeken kan al tot heel wat inzichten leiden."

Ook in wetenschappelijke context is het zeer boeiend om in de kakapo te investeren

Lucas Wenniger, medisch bioloog UAMC

"Voor de Nieuw-Zeelanders is het kweekprogramma vooral een erekwestie geworden. Maar ook in wetenschappelijke context is het zeer boeiend om in de kakapo te investeren", gaat Wenniger verder. "Het is de eerste keer dat we van een dier de volledige populatie qua DNA in kaart konden brengen. Daardoor komen we, op basis van dat onderzoek, tot heel wat nieuwe inzichten voor andere dieren, en zelfs voor de mens."

Ethische verantwoordelijkheid

Naast de wetenschappelijke context, vinden heel wat experts dat we ethisch verplicht zijn om zulke dieren in leven te houden. "De impact van de mens op de natuur is zo groot dat het onze verantwoordelijkheid is om dieren, die daar de gevolgen van dragen, te beschermen", zegt Dirk Draulans, bioloog en journalist bij Knack. 

Het is onze schuld dat sommige dieren uitsterven
Dirk Draulans, bioloog

"Bij zulke kwesties speelt het filosofisch debat over de menselijke impact op de evolutie altijd een grote rol", vervolgt Draulans. "Behoort onze invloed tot het natuurlijke evolutieproces, of manipuleren wij dat proces te hard omdat we ons meer bewust zijn van wat we doen? Voor mij is het duidelijk: het is onze schuld dat sommige dieren uitsterven. Wij verkleinen de habitat, jagen of oefenen een andere invloed uit."