Waarom hebben de roosvensters van de Notre-Dame de brand zo goed doorstaan?

Voor de Parijzenaars is het een mirakel dat de drie middeleeuwse roosvensters van de Notre-Dame de brand op het eerste gezicht ongeschonden hebben doorstaan. Maar dat betekent niet dat ze buiten gevaar zijn. Om ze te beschermen moeten muurgedeelten waar de wind nu vrij spel heeft afgebroken worden. En een grondige inspectie moet uitmaken of het lood in de glasramen niet geleden heeft onder de hitte.

Een zucht van verlichting ging door Parijs toen bleek dat de drie onschatbare middeleeuwse roosvensters van de Notre-Dame het verzengende vuur ogenschijnlijk ongeschonden hadden doorstaan. Maar dat betekent helemaal niet dat ze nu buiten gevaar zijn. 

Het is nog niet zeker of het lood in de glasramen niet aangetast is door de hitte. En als de stabiliteit van de muren is aangetast, kan dat spanningen veroorzaken waardoor de brandramen zouden kunnen gaan uitstulpen. 

AFP or licensors

Bovendien staan er in beide gevels van de dwarsbeuk boven de grote roosvensters driehoekige structuren die nu blootstaan aan de wind, omdat het dak erachter weggebrand is. Daarom zullen muurgedeelten afgebroken moeten worden, zegt José Vaz de Matos, de brandexpert van het Franse ministerie van Cultuur. Daarmee wil men voorkomen dat de muren beginnen te "bewegen". 

Aan de noordkant van de dwarsbeuk is er ook een gat geslagen in het gewelf, waardoor de stabiliteit kan aangetast zijn.  Ook dat kan spanningen veroorzaken in de muren, en dus ook in de glasramen van de roosvensters. In het middenschip, net voor de kruising van de dwarsbeuk zit ook een groot gat in het gewelf.

Het roosvenster aan de westkant, tussen de twee torens aan de voorgevel.

Het roosvenster aan de westkant, tussen de twee torens aan de voorgevel van de kathedraal heeft vermoedelijk het minste geleden. De brandweerlieden zijn erin geslaagd de vlammen van het brandende dak tegen te houden nog voor ze de torens bereikten. Het vuur is dus op een afstand gelijk aan de breedte van de torens bij dat glasraam vandaan gehouden. Het is het roosvenster met de kleinste doormeter, bijna tien meter, en de spaken zijn voor een relatief groot gedeelte van steen. 

De twee andere grote middeleeuwse roosvensters, aan weerskanten van de dwarsbeuk, hebben een diameter van nagenoeg 13 meter, en zijn fragieler van structuur. Experts zijn verwonderd dat ze de brand zo goed overleefd hebben, omdat het vuur het dak van de dwarsbeuk net boven beide roosvensters volledig weggebrand heeft.

De dakkruising van middenschip en dwarsbeuk stond in de steigers. Op luchtfoto's is te zien dat die steigerconstructie enkel in het midden zwaar verbogen is, op de plek waar de torenspits stond die later is ingestort. Maar aan de buitenkanten van de constructie blijken de steigers redelijk intact.

Dat verwondert ook producenten van steigersystemen. "Steigers zijn uit staal vervaardigd, met een coating van zink. Zink gaat al smelten bij 425 graden." zegt Jan Ockhuizen van het steigerbedrijf Layher. "Vermoedelijk heeft die torenspits die op de kruising stond als een schoorsteen gewerkt die de lucht opzoog en dus ook de ergste warmte naar boven toe afdreef. Dat kan verklaren waarom de stellingen aan de buitenkant redelijk intact gebleven zijn."

Als dat klopt, dan kan dat misschien ook verklaren waarom de roosvensters ondanks de nabijheid van het vuur op het eerste gezicht zo weinig geleden hebben. 

"Procedures werden gerespecteerd"

Overigens sluit het bedrijf dat de torenspits van de Notre-Dame in Parijs mocht renoveren en dat de stellingen errond plaatste elke verantwoordelijkheid uit in verband met de brand. "De procedures werden gerespecteerd", zegt een woordvoerder van Le Bras Frères.

De politie heeft de twaalf werknemers van het bedrijf die maandag, de dag van de brand, op de site aanwezig waren ondertussen ondervraagd. "Ze werken perfect mee", zegt de woordvoerder van Le Bras Frères. "Ze hebben bevestigd dat er geen brandhaard was op de stellingen en dat ze geen laswerken hebben uitgevoerd."

Ook de elektriciteit werd zoals vereist afgesneden bij het verlaten van de werf, klinkt het. "De laatste werknemer verliet de plaats om 17.50 uur", een uur voor het uitbreken van de brand.

Le Bras Frères onderzoekt nu hoe het bedrijf de door de brand verzwakte stellingen kan demonteren. Door de hitte zijn de stellingen in elk geval uitgezet en nadien weer gekrompen. Ze blijven dan wel staan, maar de stabiliteit is onherroepelijk aangetast en ze moeten dus verwijderd worden en belanden op de schroothoop. 

De Franse krant Le Parisien oppert dat de brand ontstaan kan zijn door een kortsluiting in een werflift die voor de renovatiewerken aan de torenspits tijdelijk was geïnstalleerd. Maar verder onderzoek moet nog uitwijzen of dat inderdaad klopt.