Zelenski als president in de satirische tv-reeks "Dienaar van het volk".

Wie is acteur en komiek Volodimir Zelenski, de man die zich de nieuwe president van Oekraïne mag noemen?

In Oekraïne hebben de feiten de fictie ingehaald. Volodimir Zelenski is vandaag zoals verwacht tot nieuwe president verkozen. Hij versloeg huidig president Petro Porosjenko. Zelenski heeft geen politieke ervaring, alleen in de fictieve wereld van "Dienaar van het volk", een populaire tv-reeks waarin hij de rol van de Oekraïense president speelt. Wie is Zelenski juist? En waarom is hij zo populair?

Is hij meer dan een acteur?

Zowat elke Oekraïner kent Zelenski als de geschiedenisleraar in de satirische tv-reeks "Dienaar van het volk". De reeks gaat over een brave leraar die in een filmpje een vurig pleidooi houdt tegen corruptie. Het filmpje gaat viraal op YouTube en leidt er uiteindelijk toe dat de man de nieuwe president van Oekraïne wordt. Een onconventionele president dus, die van binnenuit de corrupte elites wil aanpakken en komaf wil maken met de verstrengeling van zaken en politiek in Oekraïne.

Dat imago wil Zelenski ook in de echte wereld cultiveren. Niet voor niets draagt zijn politieke partij dezelfde naam als de serie: "Dienaar van het volk". Zelenski werpt zich op als de anti-establishment kandidaat, nog niet bezoedeld door de corrupte Oekraïense politiek.

Het derde seizoen van de reeks is vorige maand begonnen: tijdens de verkiezingscampagne verschijnt Zelenski dus voortdurend op tv in de rol van president.

In de populaire tv-reeks "Dienaar van het volk" speelt Zelenski een geschiedenisleraar die plots te horen krijgt dat hij president is.

Daarnaast is Zelenski ook stand-upcomedian. In zijn shows neemt hij voortdurend president Porosjenko op de hak. En hij is ook een succesvol zakenman. Hij heeft zijn eigen productiehuis en maakte de laatste vijftien jaar tientallen tv-series, comedy shows en films in Oekraïne, die hij ook verkocht aan meer dan 20 landen.

Waar staat hij voor en waarom is hij zo populair?

Zelenski heeft niet alleen geen enkele politieke ervaring, hij heeft ook geen duidelijk politiek programma. Een groot contrast met president Porosjenko, die zijn nationalistische campagne stoelde op drie inhoudelijke thema's: leger, taal en geloof.

Zelenski voerde een populistische kiescampagne en vroeg de bevolking om zijn programma samen met hem op te stellen. Maar of dat ook concrete resultaten heeft opgeleverd, blijft vaag. 

Zijn strijd met president Porosjenko leek op een verkiezingssoap. Hij kreeg Porosjenko zo ver dat hij een drugs- en alcoholtest liet uitvoeren. Zelenski wilde een debat in het olympisch stadion in Kiev, maar daagde uiteindelijk niet op. Porosjenko hield dan maar alleen een lange persconferentie. Uiteindelijk kruisten de twee toch de degens in het stadion voor een massa volk en de wereldpers. 

President Porosjenko laat zijn bloed controleren op sporen van drugs en alcohol op vraag van Zelenski.

Zelenski deed niet of nauwelijks aan campagne voeren op straat. Alles speelde zich af op de sociale media. Geen gortdroge traditionele boodschappen, maar slimme, flitsende berichten en selfie video's die hij verspreidde op Instagram en Facebook. Hij geeft de Oekraïners, en vooral ook jongeren, het gevoel dat hij luistert en dicht bij hen staat.

Maar dé kracht van Zelenski zijn zijn "propere handen". Vijf jaar na de pro-Europese Maidan-revolutie zijn veel Oekraïners teleurgesteld in de resultaten. Ze hadden gehoopt dat hun land meer op westerse democratieën zou gaan lijken, en dat de levensstandaard omhoog zou gaan. Maar de inkomens zijn vandaag nog altijd laag - gemiddeld zo'n 300 euro per maand - terwijl de rijksten alleen maar rijker zijn geworden. President Porosjenko is zelf een steenrijke oligarch die de corruptie in Oekraïne niet aan banden heeft kunnen leggen.

Zelenski werpt zich op als de buitenstaander die niet gecorrumpeerd is door de Oekraïense politiek en niets te maken heeft met oligarchen. Een stem voor Zelenski is voor velen dan ook een proteststem.

Heeft hij inderdaad propere handen?

Zelenski is zeker niet onbesproken. Volgens zijn tegenstanders is hij zelf een marionet van een beruchte oligarch, Igor Kolomojski. Die schatrijke zakenman zou de echte kracht zijn achter Zelenski. Zoals elke zichzelf respecterende oligarch in Oekraïne heeft Kolomojski een televisiekanaal, en het is op die tv-zender, dat de reeks "Dienaar van het volk" wordt vertoond.

Kolomojski ligt overhoop met president Porosjenko, zelf ook een oligarch. Hij wordt beschuldigd van de verduistering van miljarden euro's via zijn PrivatBank. De Oekraïense regering nationaliseerde de bank en Kolomojski vluchtte naar Zwitserland en daarna naar Israël. Door Zelenski als kandidaat naar voren te schuiven, zou hij volgens tegenstanders wraak willen nemen op Porosjenko. 

Maar bewijzen daarvan zijn er niet en Zelenski heeft zich tot nu toe redelijk goed kunnen verdedigen. Toch blijven de beschuldigingen hem achtervolgen. Deze week bleek nog dat Zelenski de voorbije twee jaar meer dan tien keer naar Genève en Tel Aviv is gevlogen, twee steden waar de oligarch Kolomojski vaak verblijft. 

Is hij de kandidaat van Rusland?

Dat is toch hoe huidig president Porosjenko zijn grote tegenstander heeft proberen af te schilderen. Sinds de Maidan-revolutie van 2014 is Rusland een toxisch onderwerp geworden in Oekraïne. Rusland wordt door velen gezien als dé grote vijand, die een oorlog startte in het oosten van Oekraïne en het schiereiland de Krim inpikte, tegen alle internationale regels in.

Maar bij deze verkiezingen leek het thema Rusland eerst niet aan de orde. Alle kandidaten die ertoe doen, zijn pro-Europees, ook Zelenski dus. Toch probeerde president Porosjenko zijn uitdager te portretteren als de kandidaat van Rusland. Hij hing het land vol met affiches waarop hij, Porosjenko, oog in oog staat met de Russische president Vladimir Poetin, met de boodschap: "21 april, een beslissende keuze".  

Campagneaffiche van president Porosjenko, waarin hij Zelenski gelijkstelt aan de Russische president Poetin. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Porosjenko zei dat als hij zou verliezen, dat een overwinning zou zijn voor Poetin. Maar wat ook speelt, is dat Zelenski zijn carrière in Rusland begon, bij een populair comedy-programma. Zelenski is bovendien ook Russisch-talig, al spreekt hij de laatste tijd meer en meer Oekraïens in het openbaar. 

Wat als hij wint?

Een nieuwe president voor Oekraïne zou ook de relaties tussen Rusland en de EU kunnen veranderen. Door de steun van Rusland aan rebellen in Oost-Oekraïne en de Russische annexatie van de Krim, is Oekraïne vandaag de hoofdoorzaak van de barslechte relaties en het wederzijdse wantrouwen tussen de EU en Rusland. De oorlog in het oosten van Oekraïne is allesbehalve opgelost. Er wordt nog dagelijks gevochten en er vielen al meer dan 13.000 doden. 

Of Zelenski het vredesproces nieuw leven zou kunnen inblazen, blijft gissen, over zijn plannen bestaat geen duidelijkheid. Maar misschien is het Kremlin wel meer bereid om met Zelenski te praten dan met president Porosjenko die aan de macht kwam na de Maidan-revolutie en de laatste tijd vooral teerde op de (soms hardhandige) confrontatie tussen Oekraïne en Rusland. 

Herbekijk hieronder de analyse van Oost-Europakenner Jan Balliauw vanuit Kaniv in Oekraïne in Het Journaal:

Video player inladen...