Zen zijn in India (ook tijdens de gigantische parlements­verkiezingen)

Onze reportageploeg in India levert vandaag haar laatste bijdrage in "Het Journaal", over vrouwenrechten. Vier dagen lang stond India in de kijker bij VRT NWS, omdat er gigantische parlementsverkiezingen aan de gang zijn. Nu onze serie afloopt, gunt Stefan Blommaert ons in zijn blog een blik achter de schermen van het buitenlandse reportagewerk.

Ach, je moet dat als journalist niet te vaak doen: vertellen wat je allemaal doormaakte om een reportage te realiseren. De kijker, luisteraar of lezer heeft daar geen boodschap aan. Het enige wat telt is dat het eindresultaat correct, duidelijk en mooi is. Punt. Maar voor deze blog wil ik een uitzondering maken. India is geen simpel land om in te werken als journalist. Niet dat je er zoals in China of andere autoritaire regimes op geregelde tijdstippen wordt lastiggevallen. Maar sommige onderwerpen zijn gevoelig, en dan is het gewoon moeilijk om gesprekpartners te vinden en draaitoelatingen te krijgen. 

En geplande buitenlandse reportage voorbereiden, daar begin je meestal vele weken vooraf aan, met lezen en zoeken naar onderwerpen. Dan contacteer je je fixer (een plaatselijke medewerker die zorgt voor afspraken, praktische beslommeringen en natuurlijk ook voor het vertaalwerk). Je overloopt wat realistisch is en wat niet, je overlegt over tijdsschema’s en reisroutes. En intussen moet er ook al lang een journalistenvisum zijn aangevraagd – als dat tenminste vereist is voor het land waar je naartoe gaat. In het geval van India, begin lange tijd vooraf, want daar is de procedure voor de pers omslachtig. Behalve deze keer. Tot mijn verbazing was alles in een dag of tien in orde. (lees voort onder de foto)

Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Goed begonnen dus. Alleen bleef de fixer wat vaag over de uitwerking van twee van de thema’s die ik had voorgesteld: de relatie tussen hindoes en moslims in India, en de situatie van de vrouw. Mijn plan was om beide reportages te draaien in de deelstaat Gujarat, dat is de plaats waar premier Narendra Modi zijn politieke carrière begonnen is. Hij was er twee termijnen lang chief minister (een soort gouverneur), en kreeg faam door de economische successen die hij er  verwezenlijkte. Dat leidde uiteindelijk tot zijn spectaculaire overwinning bij de parlementsverkiezingen in 2014, en zijn aantreden als nationaal premier. 

Maar er was ook een duister kantje aan Modi’s tijd als baas van Gujarat. In 2002 ontstonden er zware rellen, nadat moslims een trein met hindoepelgrims in brand hadden gestoken. Bij de pogroms in moslimwijken die daarop volgden kwamen bijna 800 moslims om, en er vielen ook 250 doden onder hindoes. Modi kreeg toen van tegenstanders het verwijt dat hij niets had ondernomen om de geweldorgie te stoppen, sommigen suggereerden zelfs dat hij het had aangemoedigd.

Dat is intussen lang geleden, maar het spreekt voor zich dat de wonden nog niet helemaal zijn geheeld. En dus leek het ons logisch erover te gaan spreken in Gujarat. Helaas, gevoeligheid troef. Zelfs bij onze fixer, die ons vooraf cryptisch meldde dat hij alles wel ter plaatse zou regelen, maar dat het heel moeilijk zou zijn. Al bij onze aankomst in Delhi voorspelde hij een "very, very tense situation". (lees voort onder de foto)

Eens in Ahmedabad, de grootste stad van Gujarat, besteedden we een volledige dag aan rennen van hier naar daar om mensen met enig gezag te kunnen interviewen. Van spanning voelden we niets, maar we kregen wel bij zowat iedereen – imams, priesters, theologen – nul op het rekwest. De enige die iets wou zeggen, een hindoepriester, kwam niet verder dan: “Iedereen leeft vreedzaam samen".

Gelukkig hadden we in Delhi gesproken met een politiek analist die ik bij de vorige verkiezingen al had ontmoet, en die de relaties tussen moslims en hindoes onder Modi in een juist kader plaatste. Hij trok de zaak ook open naar de recente spanningen tussen India en Pakistan. Onze reportage was gered, vooral ook dankzij de schitterende beelden van cameraman Werner en de dynamische montage van klankman/monteur Maarten. (lees voort onder de foto)

Maar iets wat je in normale omstandigheden in enkele uren tijd draait, kostte ons nu een dag, van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, met vooral verplaatsingen, wachten, nog eens wachten, proberen te overtuigen en alternatieven zoeken. De hele ploeg was de uitputting nabij, en daar kwam nog de voor India gebruikelijke turista en in mijn geval een persistente zware hoest en koorts bovenop. VRT NWS, de ziekenboeg.

Even veel moeilijkheden hadden we met onze reportage over vrouwenrechten en –problemen in India. De fixer liet al snel weten dat alle vrouwenorganisaties die hij had gecontacteerd niet wensten te spreken over seksueel geweld, want dat thema lag te gevoelig. Van een bevriende India-experte in Brussel kreeg ik contactgegevens van andere groepen en organisaties, maar het resultaat was hetzelfde. Toen we aankwamen in Delhi waren er nog altijd geen concrete afspraken over het onderwerp.

Met een vrouwelijke journaliste in de Indiase hoofdstad had ik een interview over economie, maar toen ik haar vertelde dat we ook iets over geweld tegen vrouwen wilden maken, reageerde ze meteen heel laconiek. “Ja, die verkrachtingen en aanrandingen, dat spreekt jullie wel aan in het Westen, niet? Kom, je mag dat niet overdrijven.” Maar we kregen toch de naam van een vrouwenvertegenwoordigster die zeker met ons zou willen praten. (lees voort onder de foto)

Dat deed ze ook. En tijdens het interview viel mijn mond open: “India is niet onveilig voor vrouwen. Ik heb me nog nooit onveilig gevoeld. Alleen onzekere vrouwen hebben met geweld te maken. Als je naar de cijfers van seksuele agressie in India kijkt, dan zie je dat die niet hoger liggen dan in Europa of de VS. Alleen zijn wij met velen en lijkt het daardoor ook een groter probleem.” Twee vrouwen die me soortgelijke zaken vertellen. Alleen: twee vrouwen die in een sjiek huis wonen, rondrijden met auto en chauffeur en wellicht nog nooit de trein of de bus hebben genomen.

Uiteindelijk, door een gelukkig toeval, komen we toch in contact met twee andere vrouwen die het achterste van hun tong willen laten zien. Die ons verhalen vertellen over hoe ze dagelijks te maken hebben met seksuele intimidatie, aanrakingen, geweld. Op de bus, op straat, ook thuis. En hoe hun verhaal niet alleen staat, maar het verhaal is van vele miljoenen Indiase vrouwen, vooral op het platteland maar ook in de steden.

Ook deze reportage is dus uiteindelijk goedgekomen, na veel geduld en zen en toch weer stress, en het uitputten van de plannen B, C, D en de rest. Gelukkig hebben journalisten een bewaarengel, en loopt het meestal zo. En gelukkig is het niet in alle landen zo moeilijk werken en op eieren lopen als in India. In elk geval, als u tot nu toe bent blijven lezen, vergeet dan snel onze kleine miserie. Ik hoop gewoon dat u onze bijdragen correct, duidelijk en mooi vond.

Bekijk hieronder de bijhorende reportage van Stefan Blommaert uit "Het Journaal":

Video player inladen ...