©NOVACK N./HorizonFeatures/Leemage

Drie jaar na elkaar geen pinguïnjongen op een van de grootste broedplaatsen voor keizerspinguïns op Antarctica

De voorbije drie jaar hebben amper keizerspinguïns gebroed op de op een na grootste broedplaats op Antarctica. Normaal gezien trekken elk jaar 15.000 tot 24.000 pinguïnkoppels naar Halley Bay, maar sinds 2016 worden er geen jongen meer grootgebracht. Dat zeggen wetenschappers van het British Antarctic Survey in een nieuw onderzoek.

Keizerspinguïns (Aptenodytes forsteri) zijn de grootste en zwaarste pinguïnsoort, ze wonen in kolonies op Antarctica (Zuidpool). Ze dragen het typische zwart-witte verenkleed van pinguïns, hebben gele oren en wangen en een kromme snavel. Ze worden gemiddeld 110 centimeter groot, kunnen tot 40 kilogram wegen en 20 jaar oud worden. Hun broedgedrag is uitzonderlijk: ze broeden in volle winter, bij -40 tot -60 graden.

Eind maart, begin april trekken pinguïnkoppels naar broedplaatsen op het ijs. In mei of juni (wanneer het herfst is op de Zuidpool) legt het vrouwtje één ei en verdwijnt. Het mannetje broedt dat ei uit gedurende ongeveer twee maanden. Daarna keert het vrouwtje terug om het jong verder groot te brengen. De pinguïns hebben dus stabiele ijsgebieden nodig. Vanaf april, wanneer de koppels arriveren, tot december, wanneer de jongen klaar zijn om in open zee te zwemmen, moet dat ijs ook stabiel blijven.

Er zijn verschillende broedplaatsen op Antarctica. De op een na grootste is die van Halley Bay op het Brunt-ijsplateau, in de Weddellzee. Daar trekken naar schatting elk jaar 15.000 tot 24.000 broedkoppels naartoe, ongeveer 8 procent van de totale keizerspinguïnpopulatie. Maar in 2016 kwamen daar amper jongen uit voort, net als in 2017. In 2018 was het "resultaat" iets groter, maar nog altijd beperkt. Genoeg om van een mislukking van drie jaar op rij te spreken, zeggen onderzoekers van het instituut British Antarctic Survey (BAS).  

Hoe hebben de onderzoekers dat vastgesteld?

Peter Fretwell en Phil Trathan, conservatiebiologen bij het BAS, maakten voor hun onderzoek gebruik van satellietbeelden. Het is mogelijk om vanaf 800 kilometer hoogte de uitwerpselen van pinguïns te detecteren op het witte ijs. Op die manier kunnen wetenschappers schattingen maken van de grootte van een groep pinguïns.

In 2016 lijkt de broedende pinguïnpopulatie op Halley Bay zo goed als van de kaart geveegd. Anders gezegd: er waren geen overlevende jongen. Volgens Fretwell en Trathan brak het ijs te vroeg af. Pinguïns broeden op zee-ijs, dat zich vormt aan de rand van het dikkere pakijs. In 2016 hakten felle stormen stevig in op dat zee-ijs. Dat brak af, nog voor de jongen volgroeid waren.

Het ijs heeft zich nooit echt hersteld. In 2017 en in 2018 herhaalde hetzelfde patroon zich. "Zee-ijs dat sinds 2016 op Halley Bay gevormd wordt, is niet zo sterk. Als er nu stormen zijn in oktober, november, breekt dat vroegtijdig af", zegt Peter Fretwell.

Wat gebeurde er met de pinguïns?

Wat is er gebeurd met de grote pinguïnkolonie die tot voor kort op Halley Bay broedde? Veel volwassen keizerspinguïns die anders naar Halley Bay trekken, lijken "vermist" te zijn. Vermoedelijk vermijden veel pinguïnkoppels het om nog om op die plek te broeden.

Is er misschien sprake van een nieuwe kolonie op een andere plaats? Satellietbeelden hebben die alleszins niet kunnen vinden. Of de pinguïns trekken naar al bestaande broedplaatsen. Op Dawson-Lambton, in de buurt van Halley Bay, waren er in 2017 en 2018 veel meer pinguïns. Normaal broeden daar jaarlijks enkele duizenden koppels, in 2017 waren dat er 11.117, in 2018 14.612.

"Positief, al maakt dat de verliezen niet goed", zegt Phil Trathan. "We hebben in 60 jaar tijd nog nooit zo'n verlies op die schaal gezien. Veel pinguïns hebben de weg naar nieuwe broedplaatsen nog niet gevonden."

Wat is de oorzaak?

Het afbrokkelen van het zee-ijs op Halley Bay in 2016 had volgens Fretwell en Trathan te maken met een zeer sterke El Niño, een natuurlijk weerfenomeen waarbij het water van delen van de Stille Oceaan gemiddeld om de twee tot zeven jaar opwarmt, met gevolgen voor het weer wereldwijd.

Waarom het zee-ijs zich sindsdien niet meer herstelt, is niet duidelijk. "Er is toch wel een verandering. Zee-ijs dat vroeger stabiel en betrouwbaar was, is dat nu minder", zegt Peter Fretwell aan BBC. Observaties van de atmosfeer en de oceaan bieden de wetenschappers geen duidelijke verklaring, ook in de klimatologische veranderingen vinden ze geen aanwijzing.

Had Halley Bay nog een toekomst?

Of de kolonie op Halley Bay los van dit alles überhaupt een toekomst had, is de vraag. Het Brunt-ijsplateau is stilaan aan het opensplijten. Daardoor zal op termijn een gigantische ijsberg afbreken. Alle zee-ijs wordt dan vernietigd.

Toch trekken de wetenschappers aan de alarmbel. "We weten dat kolonies zich kunnen verplaatsen of dat er eens slechte jaren tussen zitten. Maar we hebben het over Halley Bay, wat in een van de koudste gebieden op Antarctica is. We zagen het als een toevluchtsoord in tijden van klimaatopwarming", luidt het.

Keizerspinguïns worden volgens de IUCN bestempeld als "bijna bedreigde" diersoort. Tegen het einde van deze eeuw zou de wereldwijde populatie snel achteruit kunnen gaan als gevolg van de klimaatopwarming.

Meer lezen?