1 dag voor de Spaanse verkiezingen: "Extreemrechtse partij Vox heeft on­genoegen perfect weten te capteren"

Morgen stemmen de Spanjaarden voor een nieuw parlement. In februari viel de linkse regering -nog geen jaar aan de macht- over de begroting. Wat komt, is de meest open, en meest onzekere verkiezing sinds het einde van de dictatuur in 1975. In de peilingen staan de socialisten op kop, maar ze halen geen absolute meerderheid. En ook aan de rechterkant van het politieke spectrum is er geen meerderheid in zicht. VRT-journalist Mieke Strynckx trok door Spanje met een hoop vragen. Vandaag: wat verklaart het succes van de extreemrechtse partij Vox? We zoeken antwoorden in de havenstad Algeciras in Andalusië.

De weinig aantrekkelijke industriestad Algeciras wordt gedomineerd door de enorme haven, de grootste cargohaven van Spanje en één van de grootste van Europa. Achter de containers en de kranen doemt de rots van Gibraltar op, de Britse kroonkolonie ligt net naast Algeciras. Overal staan bordjes richting haven, richting ferry, in het Spaans en het Arabisch, want de ferry vaart naar Tanger in Marokko, op een boogscheut van hier. 

Vandaag schuiven geregeld bijna zwarte wolken voor de waterige zon, maar bij helder weer kun je hier Afrika zien liggen, met in de noordpunt van Marokko de Spaanse enclave Ceuta, en iets meer naar het oosten ook die andere enclave Melilla.

Geregeld bestormen honderden wanhopige migranten en vluchtelingen de metershoge hekken rond die zwaar bewaakte enclaves, om Europa binnen te komen. Vox wil, naar het voorbeeld van de Amerikaanse president Donald Trump, de hekken vervangen door muren. Ook de slogan van Vox is rechtstreeks uit de Trump-campagne gekopieerd: hacer España grande otra vez - Spanje weer groot maken.

Archieffoto Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved

Vorig jaar, toen Italië zijn havens sloot voor de migranten en vluchtelingen die daar al jaren een toevlucht zochten, steeg plots het migratieverkeer op de westelijke route over de Middellandse Zee, de route naar Spanje. De Spaanse kustwacht en reddingsschepen van hulporganisaties brachten in totaal bijna 60.000 migranten en vluchtelingen naar Spanje, het merendeel naar Algeciras. Dat waren er bijna drie keer meer dan het jaar voordien. 

"Die plotse toestroom heeft zeker een rol gespeeld bij de verkiezingen in Andalusië in november", zegt José Manuel Serrano, een freelance journalist in Algeciras. "Plots zag je hier in de sportcentra overal zwarte Afrikanen. Vox heeft dat beeld perfect electoraal uitgebuit."

Vox haalde in Algeciras bijna twintig procent van de stemmen, zowat twee keer zoveel als in de rest van Andalusië. Overal waar veel niet-Europese migranten zijn, haalde Vox veel stemmen. Het meest in El Ejido in de regio rond Almeria, waar veel migranten in de land- en tuinbouwsector werken. Daar werd Vox zelfs de grootste partij met maar liefst 30 procent van de stemmen.

Bruidegommen van de dood

José neemt ons mee naar een grauwe volkswijk, met uniforme flatgebouwen rondom een pleintje met een speeltuintje. Naast het plein staat een café van de Hermandad Antiguos Caballeros Legionarios, de broederschap van voormalige Legionairs. Het is een merkwaardig zicht. Het Legioen is een elitekorps dat in 1920 -mede door de latere dictator Franco- is opgericht naar het voorbeeld van het Franse vreemdelingenlegioen.

De legionairs moesten vechten in de Spaanse overzeese gebieden, onder meer tijdens de Rif-oorlog in Marokko. Maar ook in Spanje werden ze ingezet, in 1934 bijvoorbeeld, om een legendarische opstand van mijnwerkers in de noordelijke regio Asturias hardhandig neer te slaan. Later vocht het Legioen aan de zijde van Franco in de Spaanse burgeroorlog.

Het Legioen is nu opgenomen in het Spaanse leger, en staat onder meer in voor de verdediging van de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla in Noord-Afrika. Het staat nog altijd bekend om zijn verering van de broederschap en de traditionele waarden, en de verwijzingen naar het franquisme zijn nooit ver weg. Tijdens de Semana Santa, de paasweek, dragen legionairs, of de "bruidegommen van de dood" zoals hun bijnaam luidt, het beeld van de gekruisigde Christus in de processie van Málaga. 

In het café barst het van de herinneringen aan de roemruchte geschiedenis van het Legioen. "Maar het is niet omdat hier foto's van Franco hangen, dat ik een fan van hem ben", verzekert Paco, de leider van de plaatselijke broederschap. Paco heeft in Ceuta en Melilla gediend.

"De migratie daar én hier in Algeciras is een groot probleem", zegt hij. Hij heeft het over lawines van migranten die aankomen. Net als andere mensen die we spreken, heeft hij op zich begrip voor het fenomeen migratie. Per slot van rekening zijn ook veel Spanjaarden geëmigreerd naar rijkere landen in het noorden van Europa. 

"Maar de Spanjaarden moesten toen aan allerlei voorwaarden voldoen", zegt Paco, "ze moesten papieren hebben, allerlei documenten. Nu steken ze illegaal de grens over, en er is niet eens werk voor ze hier. Dus ja, dan belanden ze al snel in de criminaliteit. Ze worden gerekruteerd door de Marokkaanse drugsbendes hier", zegt hij. 

"Op den duur mag niks meer"

Op straat spreken we verschillende andere, vooral oudere mensen uit de buurt. Miguel Ramos -bijgenaamd Miguelete- is een oud-stierenvechter. Hij wandelt ondanks zijn bejaarde leeftijd nog elke dag 20 tot 25 kilometer om in vorm te blijven. "Ik zou nooit voor Vox stemmen", zegt hij. "Maar ze hebben wel perfect weten te capteren waar het ongenoegen zit." Hij wijt het succes van Vox aan het politiek correcte links, en met name het radicaal-linkse Podemos.

"Podemos is groot geworden dankzij de harde crisis in Spanje", zegt hij. "Maar toen begonnen ze hun visie door te drukken. Ze zijn tegen stierenvechten, tegen religie, tegen de Semana Santa, tegen de jacht, op den duur mag een mens niks meer doen", zegt hij. "De mensen voelen zich bedreigd in wie ze zijn, in hun cultuur, in hun traditionele waarden."

Rockster

Precies hetzelfde horen we die avond op een verkiezingsmeeting van Vox in Sevilla. De plaatselijke lijsttrekkers komen er spreken, onder wie een gepensioneerde hoge officier uit het leger, die samen met tientallen anderen een manifest ondertekend heeft om de nalatenschap van Franco te verdedigen. Maar ook de voorzitter van de partij, Santiago Abascal, houdt halt in Sevilla.

Abascal blijkt een soort rockster onder zijn aanhangers. Al zeker twee uur voor de meeting begint, staan lange rijen aan te schuiven bij het congrescentrum. Er worden Spaanse vlaggen verkocht, en paraplu's in de Spaanse kleuren, want het regent hier bij momenten onzuiders hard. De grote zaal loopt meteen vol, en de rest van de aanhangers moet beneden volgen bij een groot scherm. Zeker 3.000 sympathisanten zijn opgedaagd om hun leider te horen spreken.

Onder hen ook opvallend veel jongeren. Een jongen houdt van Vox omdat die partij de jacht verdedigt. Hij is zelf jager. "Veel jongeren worden door links geïndoctrineerd", zegt een meisje. "Ze geloven in een utopie, die helaas niet realistisch is." Haar hart heeft altijd al rechts geklopt, zegt ze. "Ik heb altijd voor de Partido Popular gestemd, maar Vox is tenminste niet beschaamd om te zeggen waar het écht over gaat. Zij verdedigen onze échte idealen." Ze heeft het over "onze grote natie", waar Vox veel goeds voor zal kunnen doen.

Ze studeert rechten. Als ik haar vraag of ze geen probleem heeft met het feit dat Vox wetten die vrouwenrechten beschermen wil terugdraaien, ontvlamt ze. "Ze willen net de rechten van iederéén beschermen", zegt ze, "ook van mishandelde mannen! Want die bestaan ook, alleen is bij hen de mishandeling vaak psychisch, en dat is veel moeilijker te bewijzen." Vox bewijst de natie dus alleen maar een dienst, vindt ze.

Video player inladen...

Oorlogstermen

Als Santiago Abascal wordt aangekondigd, drumt iedereen met zijn fototoestel in de aanslag naar de deur, om een filmpje te kunnen maken van hun idool. Als een echte volksmenner gaat Abascal eerst zijn aanhangers beneden groeten, voor wie geen plaats meer was in de zaal. Daarna komt hij niet via het podium de zaal in, maar bovenaan, zodat hij helemaal door de massa naar beneden kan lopen. Ik ben één van jullie, lijkt hij daarmee te zeggen. De zaal geniet zichtbaar.

De speech van Abascal lijkt op die van een generaal die zijn troepen toespreekt. Voortdurend haalt hij oorlogstermen boven. Hij vergelijkt de campagne van Vox met de Reconquista, de christelijke herovering van Spanje op de Moren in de Middeleeuwen. Het is een beeld dat hij heel de campagne lang oproept, en waar hij ook tijdens de vorige campagne in Andalusië voortdurend naar verwees.

Abascal gaat er prat op wapens te dragen en verdedigt wapendracht als "een manier om jezelf en je gezin te beschermen". Als Bask, wiens conservatieve familie door de Baskische linkse terreurorganisatie ETA bedreigd werd, haat hij separatisme. De Catalaanse separatisten noemt hij steevast terroristen, en hij laat geen gelegenheid onbenut om ze aan te vallen in zijn speech. Puigdemont a prisión! brult de menigte telkens opnieuw (Puigdemont naar de gevangenis!). De eenheid van Spanje is duidelijk een erg gevoelige snaar bij de aanwezigen hier.

"Wij zijn een leger aan het rekruteren", had een medewerker van Abascal vlak voor diens speech de aanhangers bezworen, "en de oorlog is pas voorbij als onze voorzitter door de deur van Moncloa stapt" (de ambtswoning van de premier). "Maar jullie zijn hier niet voor ons", besluit Abascal tijdens zijn speech. "Jullie zijn hier voor het vaderland, por España!" En de Spaanse hymne schalt onder enthousiast vendelgezwaai door de zaal.

Morgen: het Catalaanse separatisme is een belangrijk thema in de campagne. Waarom heeft het de traditionele Spanjaarden zo diep in de ziel gekerfd?