Video player inladen ...

"Die Catalanen willen niets met Spanje te maken hebben. Wij zijn toch allemaal Spanjaarden?"

Vandaag stemmen de Spanjaarden voor een nieuw parlement. In februari viel de linkse regering –nog geen jaar aan de macht - over de begroting. Wat komt, is de meest open, en meest onzekere verkiezing sinds het einde van de dictatuur in 1975. In de peilingen staan de socialisten op kop, maar ze halen geen absolute meerderheid. En ook aan de rechterkant van het politieke spectrum is er geen meerderheid in zicht. VRT-journalist Mieke Strynckx trok door Spanje met een hoop vragen. Vandaag: de Catalaanse zaak is een prominent thema in de verkiezingen, waarom ligt die kwestie zo gevoelig bij de traditionele Spanjaarden? We zochten het uit in Madrid.

Op een boogscheut van het Tribunal Supremo, het Hooggerechtshof, waar nog altijd de rechtszaak bezig is tegen de Catalaanse separatistische leiders, ligt de wijk Chamberí. In een café-restaurant dat gespecialiseerd is in paddenstoelen, raken we aan de praat met twee oudere mannen. Al gauw komt de Catalaanse kwestie ter sprake. “Die kerels hebben mij al veel schade berokkend”, zegt de ene man boos. “Ik heb een bakkerij hier om de hoek, en sommige klanten willen niet eens meer brood bij mij kopen, omdat ik een Catalaanse achternaam heb”, zegt hij. De andere man beaamt, en wijst op mijn glas spuitwater, Vichy catalan is het merk. “Op restaurant willen sommige mensen dat water niet op tafel zien”, zegt hij.

De man met de Catalaanse achternaam heeft familie die voor onafhankelijkheid is. “Ik ben zó boos op hen”, zegt hij. “De regering [van de socialistische premier Sánchez] was natuurlijk veel te laks met hen, net als de vorige [de conservatieve regering van premier Rajoy]”, zegt hij. “En daar profiteren ze van, die Catalanen. Zo zijn ze wel. Zwakke regeringen nemen die Catalaanse separatisten op, en die helpen dan meteen de regering om zeep.” 

Rechts tegen rechts

De regering van Sánchez viel in februari, omdat ze geen meerderheid vond voor de begroting. Onder meer de Catalaanse separatistische partijen, die gedoogsteun gaven aan Sánchez, weigerden de begroting te steunen, ook al had Sánchez hen extra middelen beloofd na een in Spanje omstreden dialoog met de Catalaanse regering. In de verkiezingscampagne wordt Sánchez daarover hard aangepakt door de rechtse partijen. 

Vlak voor de val van de regering organiseerde rechts nog een betoging op de Plaza de Colón in Madrid, tegen de toegevingen aan de Catalanen. De leiders van de drie rechtse partijen – de conservatieve Partido Popular, het rechts-liberale Ciudadanos en het uiterst rechtse Vox – gingen toen samen op de foto. Die foto choqueerde veel mensen, omdat Vox erdoor “genormaliseerd” zou worden. Het werd duidelijk dat de PP en Ciudadanos, net als in Andalusië, gedoogsteun zouden aanvaarden van Vox. Intussen laat de PP zelfs een opening om Vox eventueel op te nemen in een nieuwe regering, maar zo ver wil Ciudadanos nog niet gaan.

De rechtse partijen stellen zich – zeker in de Catalaanse kwestie – om ter hardst op. In de Partido Popular is oud-premier Rajoy intussen vervangen door Pablo Casado, die de Catalaanse autonomie weer wil intrekken bij de minste “provocatie” van de Catalaanse regering. Ook Ciudadanos – een Catalaanse partij – is onverzettelijk. Maar niemand is zo hard als Vox. Vox is burgerlijke partij in het proces tegen de Catalaanse leiders en eist tientallen jaren cel voor de “terroristen”, ze klaagt hen ook aan voor “georganiseerde misdaad”. De andere rechtse partijen doet Vox steevast af als la derechita cobarde, het laffe, kleine rechts.

Woede, bezorgdheid en angst

De Catalaanse kwestie beroert niet alle Spanjaarden die we spreken even hard. Maar de zaak roept wel sterke emoties op. Twee oude vrouwtjes bij een sociaal centrum spreken met een tremolo in de stem. “Het maakt me van streek, ik ben een beetje boos omdat de twee partijen maar niet overeen komen”, zegt de één. “Ze moeten wel niet aan de eenheid van Spanje raken hé”, zegt de ander. “Ze willen te veel”, verklaart haar vriendin. “Het zijn toch Spanjaarden? De Galiciërs en de Andalusiërs hebben ook hun eigen autonomie, maar zij leggen hun wil toch niet zo op? Die Catalanen zouden beter wat…”, ze aarzelt, “wat beschaafder zijn”, zegt ze ten slotte.

We hebben allemaal één grondwet gestemd

Een man uit Galicië, een regio in het noordwesten van Spanje, maakt duidelijk hoe de prioriteiten liggen. “Ik ben katholiek, katholiek en Spanjaard”, zegt hij. “En Galiciër. Maar in de eerste plaats Spanjaard. En dat moeten die Catalanen ook zijn.” Spanje is één, zegt hij nog, en er kan maar één Spanje zijn. “We hebben allemáál de grondwet gestemd, niet alleen de Catalanen.” In de grondwet is de eenheid van Spanje vastgelegd, en dat is het ultieme argument dat de Spanjaarden telkens bovenhalen als het over de Catalaanse kwestie gaat.

Sommige mensen worden ronduit angstig van het voortdurende conflict. Een vrouw zegt dat ze bezorgd is dat er uiteindelijk iets ergs zal gebeuren. Een andere vrouw zegt dat ze zou willen dat de onrust stopt, iedereen in Spanje moet het goed hebben, vindt ze. We spreken een vrouw die met krukken loopt en op een bankje uitrust. Zij verklaart met trillende stem dat ze bang is. “Die Catalanen willen niks met Spanje te maken hebben”, zegt ze, “we zijn toch allemaal Spanjaarden?” De afwijzing raakt haar persoonlijk.

Belgen? Vlamingen? Jullie heb het nogal voor die Catalanen, niet?

Een man vraagt voor welke zender we werken. Het antwoord bevalt hem duidelijk niet. “Belgen? Vlamingen? Jullie hebben het nogal voor die Catalanen, niet?” Hij beeft van woede. “Die Catalanen hebben geen énkel recht om te doen wat ze doen”, zegt hij. “Die zogenoemde geschiedenis van hen, die moet bewijzen dat ze altijd een eigen natie hebben gehad, belachelijk! En ze blijven maar aandringen! Gebruik maken van een zwakke regering! Ook al weten ze heel goed dat ze ongelijk hebben! Die onrechtvaardigheid, ik word er zo kwaad van!”

Symbolenstrijd

Het is als in het voetbal, mensen worden almaar fanatieker

“Het is als in het voetbal, mensen worden almaar fanatieker”, zegt een man later, als we in Café Comercial aanschuiven bij een gesprek onder vrienden. Café Comercial is één van de oudste cafés van Madrid, een café met een rijke geschiedenis en bekend als een verzamelplaats voor intellectuelen. “Het is een symbolenstrijd geworden”, zegt één van de vrienden. “Mijn vader is Catalaan, ik heb dus een beetje een goed beeld van de hele kwestie. Ik ben geen fascist”, zegt de man, “eerder progressief. Maar ik hou wel van stierenvechten. In heel Catalonië is dat verboden. De symbolen worden aangevallen, en dat raakt mensen in hun diepste wezen.”

Ook de taalkwestie is erg beladen, en zoals steeds in Spanje speelt ook het verleden een grote rol. De man vertelt een anekdote. Hij haalde zijn Catalaanse vader op bij het station in Madrid, ze spraken Catalaans. Een politieman – een Franquist noemt hij hem – beet hen toe dat ze Spaans moesten spreken. “Als je tegen een Catalaan zegt: hable cristiano, dan is dat natuurlijk een belediging”, zegt hij. De uitdrukking dateert al uit de middeleeuwen, om de Moren en de joden aan te manen “christelijk” te spreken, Spaans dus. Maar ook onder Franco werd de uitdrukking gebruikt tegen Catalanen en Basken. Ze moesten de “taal van de kerk”, Castiliaans (Spaans) gebruiken.

Anderzijds is de gevoeligheid van de Spanjaarden ook te begrijpen, zegt hij. “Catalonië is de rijkste regio van Spanje, maar dat is óók dankzij de vele inwijkelingen uit andere Spaanse regio’s.” Zij voelen zich beledigd door de taalwetten in Catalonië, zegt hij. “Die mensen kregen te horen dat hun identiteit [als Spanjaard] niet goed genoeg was, en dat ze Catalaans moesten leren.” Ook de pers – vooral de Catalaanse pers – krijgt een veeg uit de pan. Die klopt volgens hem de boel op. “Emoties, dat verkoopt goed hé”, zegt hij.

Het is erg ingewikkeld, beide kanten hebben fouten gemaakt

“Het is erg ingewikkeld, en beide kanten hebben fouten gemaakt”, besluit hij. “Maar het is niet onoplosbaar. Het zal misschien nog wel wat duren, nog lang zelfs misschien, maar uiteindelijk zit er maar één ding op, en dat is praten met elkaar.”

Onze reporter André Vermeulen praat met ons vanuit Madrid, nadat hij ook in de Catalaanse hoofdstad Barcelona zijn licht was gaan opsteken. Herbekijk hier zijn analyse uit "De zevende dag":

Video player inladen ...