AFP or licensors

Een rantsoenering van onze watervoorraad dringt zich op, maar er zijn oplossingen 

De Vlaamse overheid werkt aan een plan dat moet bepalen wie bij grote droogte voorrang krijgt om water te verbruiken. Een moeilijke oefening, maar wel noodzakelijk, zegt onderzoeker Sander Jacobs van het INBO (Instituut voor Natuur en Bosonderzoek). Hij suggereert ook oplossingen om het probleem op langere termijn aan te pakken.

opinie
Sander Jacobs
Sander Jacobs is ecologisch econoom bij het INBO (Instituut voor Natuur en Bosonderzoek) en het Belgisch Biodiversiteitsplatform.

De Vlaamse overheid wil een afschakelplan dat bepaalt wie bij waterschaarste tijdelijk droog komt te staan. Vrijwel onmiddellijk horen we uiteenlopende gebruikers pleiten om niet als eerste te worden "afgeschakeld". Van enige afstand bekeken toont deze discussie echter vooral dat het oude verbruiksmodel onhoudbaar is.

"Oneindige" natuurlijke grondstoffen, zoals zuiver water, worden schaars, een ware rantsoenering wordt noodzakelijk. Ons natuurlijke kapitaal - vruchtbare bodems, zuivere lucht, zuiver water, gezonde ecosystemen die zorgen voor een evenwichtige leefomgeving - is bijna op. Het gaat zo slecht met onze natuurlijke leefomgeving dat dit onweerlegbaar negatieve effecten op gezondheid en economie heeft, en dergelijke noodmaatregelen nodig blijken.

Het oude verbruiksmodel, gemaakt voor een wereld vol onuitputtelijke natuurlijke rijkdommen, faalt. De huidige waterkwestie is hiervan een sprekend voorbeeld: van de grootste verbruikers zoals binnenscheepvaart en industrie, over landbouw en natuur, tot en met de kleine burger: iedereen wordt plots uitgedaagd om te verantwoorden hoe en waarom water wordt gebruikt. Natuurlijk is drinkwater essentieel, maar is een auto wassen en een groen graspleintje dat ook? En is - in noodgevallen - binnenscheepvaart belangrijker dan landbouwproductie? Gezonde natuurgebieden belangrijker dan een draaiende industrie?

Dit wordt een aartsmoeilijke oefening, waarin verbruikshoeveelheid, maatschappelijke prioriteit en potentiële schade bij afkoppeling moeten worden afgewogen, zodat in geval van nood een rechtvaardige rantsoenering mogelijk is.

Hoe is het zover kunnen komen?

Hierachter stelt zich echter een veel grotere vraag: hoe is het zo ver gekomen, hoe kan in een regenlandje als België een watertekort ontstaan? En wat kunnen we daaraan doen?

Er zijn - naast ons te kwistige verbruik - twee grote oorzaken: klimaatverandering en waterbeheer. De droogteproblemen zijn een duidelijk signaal dat klimaatverandering niet langer gaat over de toekomstige generaties, maar over onze eigen economie, gezondheid en veiligheid. Wie een degelijker klimaatbeleid dus niet ondersteunt of wegschuift als een elitaire  bezorgdheid, wordt stilaan volkomen ongeloofwaardig.

Naast het doorzetten van een degelijk klimaatbeleid en het rationaliseren van verbruik zijn dringend maatregelen nodig om de nationale watervoorraden te spijzen. "Maar het regent minder", hoor je dan.

Is dat wel zo? De hoeveelheid water die uit de lucht valt, is nog steeds enorm. Het probleem is dat de neerslag in kortere pieken komt. Het regenbudget van een hele maand daalt steeds vaker in een enkel weekend op onze hoofden neer, stroomt weg over het beton en asfalt, langs riolen en grachten, en via kanalen quasi ongebruikt naar zee. Het regenwater krijgt simpelweg te weinig tijd en ruimte om in de grond te dringen op de juiste plaats, en daar - natuurlijk gezuiverd op zijn reis door de bodem - onze voorraad aan te vullen. Erger nog, de wolkbreuken veroorzaken schade aan bodems, eigendommen en waterinfrastructuur.  

De hoeveelheid water die uit de lucht valt, is nog steeds enorm. Het probleem is dat de neerslag in kortere pieken komt

Terwijl de oplossing zich onder onze neus bevindt: per vierkante meter onverharde open ruimte (ongeacht of dit akker, natuur of "Vlaamse pelouse" is), komt er met een buitje van 10 millimeter op de pluviometer één volle emmer natuurlijk gezuiverd drinkwater op de nationale water-spaarrekening.

Het oude credo "vasthouden, bergen, afvoeren" moet dus worden herzien, en alle verharde oppervlaktes, buizen en kanalen die naar "afvoeren" neigen moeten achterdochtig worden herbekeken. Ontharding, vernatting, ophouden van water, overstroming waar het kan en het vertragen van de waterstroom - de natuurlijke gang van waterzaken - moeten de norm worden.

Naast een noodplan voor rantsoenering is een ruimtelijk, watertechnisch en financieel model nodig dat beter rekening houdt met wie instaat voor het aanvullen van dit natuurlijk kapitaal, wie zorgt voor het verbruik ervan, zowel als met de verdeling van het water tussen de verbruikers van vandaag en morgen. Laten we daar ook eens een plan voor maken, zodat rantsoenering op termijn onnodig wordt.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.