Een oud staketsel in de Humber. Bernard Sharp/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0

Water van de Humber bevat zowat de hoogste concentraties ibuprofen ter wereld

Het water van het Humber-estuarium in het VK bevat hoge concentraties geneesmiddelen, en voor ibuprofen werden er mee van de hoogste concentraties gevonden die ooit in het milieu gemeten werden, waar dan ook ter wereld. Dat blijkt uit een analyse gedurende een jaar van waterstalen. Het is niet duidelijk welk effect de geneesmiddelen hebben op levende wezens in het water, maar de onderzoekers wijzen erop dat geneesmiddelen ontworpen zijn om ook bij lage concentraties nog biologisch actief te zijn.

Het is al langer bekend dat sporen van geneesmiddelen via het huishoudelijk afvalwater in rivieren en estuaria terechtkomen, maar er zijn weinig gegevens over hoe hoog de concentraties wel liggen. 

Onderzoekers van de University of Leeds, de University of Hull en het Institut Català de Recerca de l'Aigua in Spanje hebben daarom in een nieuwe studie waterstalen geanalyseerd die gedurende 12 maanden in de Humber werden genomen, om zo de concentraties en mogelijke trends in de loop van een jaar vast te stellen. 

De Humber is een estuarium in het noordoosten van Engeland dat gevormd wordt door de samenvloeiing van 2 getijderivieren, de Trent en de Ouse. Op weg naar de Noordzee monden ook de Ancholme en de Hull er nog in uit. Een estuarium is een verbrede monding waar de getijden spelen, en waar zoet rivierwater en zout zeewater gemengd worden. 

In de studie werd de aanwezigheid onderzocht van vijf geneesmiddelen, die uitgekozen waren omdat ze veel gebruikt worden: de pijnstiller paracetamol, de pijnstillers/ontstekingsremmers ibuprofen en diclofenac, het antibioticum trimethoprim en het antidepressivum citalopram. 

Het team vond grote hoeveelheden van al die geneesmiddelen in de Humber, met diclofenac in 66 procent van de genomen stalen en ibuprofen in wel 97 procent. 

Van diclofenac wordt gevreesd dat het milieuproblemen kan geven: in India heeft het veterinair gebruik van diclofenac bij vee geleid tot massale sterfte bij een ondersoort van de gier, die nu bijna uitgestorven is. 

Paracetamol en ibuprofen werden steeds in hogere concentraties teruggevonden, en op niveaus die mogelijk giftig zijn voor organismen die in rivieren en estuaria leven. 

De Humber gezien vanuit het ruimtestation ISS. NASA/Chris Hadfield

Niet afgebroken of verdund

"Het Humber-estuarium ontvangt het afvalwater van zo'n 20 procent van de Engelse bevolking, en het is dus geen verrassing dat er vrij hoge niveaus gevonden werden van alle vijf geneesmiddelen waarop we ons gericht hadden", zei doctor Paul Kay van de University of Leeds.

"Wat bijzonder zorgwekkend is, is dat dit aantoont dat de geneesmiddelen niet afgebroken of verdund worden op de manier die we zouden verwachten in zo'n grote watermassa. Het is mogelijk dat de middelen zo alomtegenwoordig zijn dat verdunning niet mogelijk is", zei hij in een persmededeling van Leeds University.

"Geneesmiddelen zijn ontworpen om biologisch actief te zijn zelfs op lage niveaus. Het wijd verspreide gebruik van farmaceutische middelen en hun aanwezigheid in het huishoudelijke afvalwater betekent dat er een onafgebroken toevoer op laag niveau plaatsvindt van deze chemische verbindingen in het watermilieu, en in de loop van de tijd groeit dat aan tot een enorme hoeveelheid", zo zei hij.

"We zijn dieren die in het estuarium leven, aan het behandelen met geneesmiddelen, waarvan we weten dat ze biologisch actief zijn in lage concentraties", zei professor Jeanette Rotchell van de University of Hull in de mededeling. "Historisch gezien krijgen estuaria een boel van ons afval te verwerken, maar we weten momenteel niet wat de impact is van deze bijkomende chemische stoffen op de dieren in het estuarium, of wat de gevolgen zijn voor het hele ecosysteem."

Luchtfoto van de Humber-brug nabij Kingston upon Hull of gewoon Hull. Van de opening in 1981 tot 1998 was ze de langste enkele overspanning hangbrug ter wereld, nu zit de brug nog net in de top 10. Public domain

Ook geneesmiddelen in andere estuaria

Ter vergelijking werden er ook stalen onderzocht van 11 andere estuaria in het VK. De aanwezigheid van de onderzochte geneesmiddelen schommelde, maar in 10 van de 11 estuaria kwamen ibuprofen en paracetamol ook in de hoogste concentraties voor. In alle onderzochte estuaria kwamen ibuprofen en trimethoprim voor, diclofenac en citalopram werden in veel van deze andere estuaria niet gevonden.

De Humber, die voor de afwatering van een groot gebied instaat en zeer verstedelijkt is, had in vergelijking met de andere estuaria de hoogste concentratie aan geneesmiddelen en is dus duidelijk het ergste geval van vervuiling met geneesmiddelen. 

De onderzoekers bekeken ook of er verschillen waren in de concentraties in het loop van het jaar en alleen het antibioticum trimethoprim vertoonde seizoensgebonden verschillen. In de winter lagen de gemiddelde concentraties meer dan twee keer zo hoog als in de zomermaanden. Een verklaring daarvoor zou kunnen zijn dat er in de winter meer gevallen zijn van seizoensgebonden infecties, wat resulteert in een hoger gebruik van antibiotica. 

"Het is slechts de laatste 20 jaar dat men belangstelling heeft gekregen voor vervuiling met geneesmiddelen, en er zijn nu al honderden middelen aangetroffen in het watermilieu. Dat is een ernstige reden voor bezorgdheid, zeker in het licht van het toenemende gevaar van resistentie tegen antibiotica bij bacteriën", zei doctor Kay. 

"Door het eerder beperkte onderzoek zijn we nog steeds volop aan het ontdekken welke concentraties er daadwerkelijk in ons water zitten, en we hebben nog maar een beperkt begrip van welke effecten de aanwezigheid van deze chemicaliën zou kunnen hebben in onze rivieren en estuaria. Er is meer onderzoek nodig om informatie te verzamelen die de regelgeving en het beleid om ons zoetwatermilieu te beschermen, mee vorm kan geven."