foto hbvl.be

De 5 boeken die het leven van Bruegelkenner en museumdirecteur Manfred Sellink hebben veranderd

Maandag 450 jaar geleden stierf schilder Pieter Bruegel de Oude. De grote meester overleed in Brussel, op 9 september 1569. Daarom vieren we in Vlaanderen (en ver daarbuiten) het Bruegeljaar. Drukke tijden dus voor Manfed Sellink, want hij is onze grootste Bruegelkenner. Eind vorig jaar was hij curator van de grote Bruegeltentoonstelling in Wenen, die bijna 450.000 bezoekers lokte, een record. Maar welke 5 boeken hebben zijn leven veranderd? 

Manfred Sellink woont met zijn vrouw in Gent, maar werd in 1962 geboren in Nijmegen, in Nederland. Zijn kinderen Tirza en Folkert zijn het huis al uit. 

Na studies geschiedenis en kunstgeschiedenis in Utrecht leidde hij het  prentenkabinet in het museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Daarna belandde hij in Brugge, waar hij 15 jaar lang directeur was van de Brugse musea. Tot 2030 leidt Sellink het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen, dat op dit moment wordt gerestaureerd en nog een paar jaar in de steigers zal staan.

Hij publiceerde zelf verschillende boeken (over onder meer de Vlaamse Primitieven) en tijdens zijn jeugd verslond hij gemiddeld een roman per week. Enkele van die boeken hebben zijn denken bepaald. Het was een moeilijke keuze, zucht hij. Tot zijn verdriet vielen Willem Frederik Hermans, Arnon Grunberg, Jan Siebelink, Willem Elsschot, Flaubert, Erasmus, Montaigne, Ian Buruma én Thomas Rosenboom van de tafel. Maar welke 5 boeken staan wel nog op de lijst? 

1. “Herfsttij der Middeleeuwen” – Johan Huizinga

“Het briljante werk  van de grote cultuurhistoricus Johan Huizinga was erg bepalend voor mij”, opent Sellink het gesprek. Het boek "Herfsttij der middeleeuwen" is precies een eeuw oud. Huizinga beschrijft in het boek de laat-middeleeuwse samenleving, de cultuur, en het hofleven. Vóór Sellink dit magnum opus gelezen had, twijfelde hij als student nog tussen geschiedenis, klassieke talen of archeologie. “Onze leraar geschiedenis van het 5e jaar gymnasium nam ons mee naar de Vlaamse kunststeden", vertelt Sellink. "Hij gaf voortdurend leestips, zoals dit boek van Huizinga. Hartelijk dank daarvoor.”

Sellink geeft toe dat hij toen, op z'n 16e, niet alles begreep, maar Huizinga heeft toch een erg diepe indruk gemaakt. Het boek duwde hem richting de kunst en de cultuurgeschiedenis. ""Herfsttij der middeleeuwen" geeft een inzicht in de cultuur van de Lage Landen in al zijn complexiteit en in samenhang met alles. Je kan nu uiteraard vraagtekens plaatsen bij bepaalde aspecten, maar ik vind het nog altijd een van de mooiste schetsen van de 15e eeuw. En dan dat stimulerend helder taalgebruik: echt een revelatie.”

2. “1984” – Georges Orwell

Sellink was een jaar of 16, 17 toen hij “1984” las, een indringende roman van George Orwell, met een somber toekomstbeeld. Orwells “Dierenboerderij” stond op de verplichte leeslijst op school, maar dat is een veel korter verhaal dan deze roman. “1984” heeft Sellink doen nadenken over wat een totalitaire staat betekent, een regime dat doordringt tot in de gedachten van haar burgers. Het deed (en doet) nadenken over de vraag: hoe kun je ontmenselijken? 

“Dat heeft mij gegrepen toen ik zelf nadacht over politiek, eind jaren 70”, zegt Sellink. “Bijna al onze jonge docenten waren soixante-huitards en hadden de meidagen van 1968 meegemaakt. In de naweeën van mei '68 was ideologie erg belangrijk.” Sellink noemt “1984” een beklijvend en indrukwekkend boek dat hem in die fase van zijn leven gevormd heeft.

Orwell was een van de eerste linkse denkers die inzag dat de Sovjet-Unie geen heilstaat was       

Orwell stond duidelijk links in het politieke spectrum, dat blijkt ook uit zijn essays en journalistiek werk. Toch vindt Sellink “1984” geen regelrechte aanklacht tegen de Sovjet-Unie. Orwell onderzoekt veeleer wat een totalitair regime doet, in een tijd dat de herinnering aan het nazisme ook nog erg levendig was (het boek werd gepubliceerd in 1949). “Hij was kritisch voor links en rechts, erg genuanceerd en onafhankelijk. Dat maakt hem zo sterk”, stelt Manfred Sellink.  

3. “Americanah” – Chimamanda Ngozi Adichie

Amaricanah” uit 2013 van Chimamanda Ngozi Adichie is een recente mind-changer. De auteur woont in Amerika maar is van Nigeriaanse afkomst, en ze schrijft verbluffend goed, vertelt Sellink: “Ik heb het boek gekregen van Philippe Van den Bossche, de directeur van het Oostendse museum Mu.zee, die veel bezig is met Afrikaanse kunst." De roman is opgehangen aan een heel langdurig kappersbezoek, waarbij allerlei verhaallijnen samenkomen.

“Mensen uit Afrika en Amerika hebben een gedeeltelijk gedeeld verleden, maar de Afrikaan blijft toch een buitenstaander. En als de auteur na 15 jaar weer naar haar land van herkomst gaat, is ze zelf zo veranderd dat ze in Nigeria óók een buitenstaander wordt, en onderlinge discriminatie ervaart binnen een maatschappij die wij in het westen toch als een soort eenheid zien.”

De vriend van het hoofdpersonage zit in Londen als economisch vluchteling, dat is nog een ander perspectief in het boek. In het Verenigd Koninkrijk heb je hiërarchieën onder vluchtelingen, afhankelijk van afkomst. “Dit briljant geschreven boek bewijst echt wel de vele nuances en contexten binnen subculturen die wij als homogeen ervaren, maar die het verre van zijn”.      

4. “De wereld van gisteren” – Stefan Zweig

Manfred Sellink heeft nog maar vorig jaar “De wereld van gisteren” gelezen, de memoires van Stefan Zweig die postuum werden gepubliceerd in 1944, twee jaar nadat Zweig en zijn vrouw in Zuid-Amerika zelfmoord pleegden. In de autobiografie komen veel puzzelstukken bij elkaar: Wenen, het einde van het Habsburgse rijk,... Dat boeit Sellink enorm omdat hij de voorbije jaren vaak in Wenen verbleef.

“Zweig - een joodse, humanistische intellectueel - schrijft zijn memoires op een heel zakelijke manier. Hij is geboren tijdens het schijnbaar stabiele Oostenrijkse keizerrijk. Maar alles veranderde na de Eerste Wereldoorlog: het imperium verschrompelde, Hitler brak door. Alle intellectuele waarden en alles waar Zweig voor stond - kunst, cultuur, humanisme - stortten in elkaar en werden letterlijk weggevaagd. Stefan Zweig wordt iemand van gisteren, dus”.

Sellink houdt ook wel van barokke schrijvers, maar als hij moet kiezen heeft hij een voorkeur voor wie helder, precies, onderkoeld en toch elegant schrijft. “Het is een boek dat mij gepakt heeft, omdat het zo mooi een heleboel dingen samenvat. Het gaat ook over mijn band met Wenen, eind 19e eeuw was het de vanzelfsprekende hoofdstad van Europa. De stad neemt nu die rol van culturele metropool weer op.” 

5. “Oblomov” – Gontsjarov

Tussen zijn 19e en 30e kocht en las Sellink alles wat bij de “Russische Bibliotheek’ van uitgeverij Van Oorschot verscheen. “Oblomov” van Ivan Goncharov vindt hij briljant omdat er niets en tegelijk van alles in gebeurt. Sellink heeft het drie keer gelezen: “Het is het beste boek over procrastinatie (uitstelgedrag, red.). Het is fantastisch én menselijk geschreven. Oblomov is niet echt lui, maar hij heeft het moeilijk om na het denken in actie te schieten. Hij kent geen zelfmedelijden.” In het begin van de roman is Oblomov nog een rijke landeigenaar, maar hij eindigt op een eenvoudig appartement, bij zijn hospita met wie hij een paar kinderen heeft. En Oblomov zelf is best gelukkig in die situatie. 

Manfred Sellink vertelt met zichtbaar genoegen hoe Oblomov er maar niet toe komt een brief te openen die op de schouw wacht. Hij weet wat er in staat, hij zal iets moeten doen, en telkens vindt hij een excuus om de enveloppe niet vast te nemen.  

Iedereen heeft iets van procrastinatie in zich, en dat is misschien maar goed ook 

In tegenstelling tot anderen ziet Sellink in “Oblomov” geen politiek boek, waarin de hoofdpersoon een metafoor is voor het oude tsarenrijk, daarvoor is het volgens hem te vroeg verschenen. In 1859, zat er wel nog beweging en vooruitgang in Rusland, stelt Sellink. Uiteraard heeft het te maken met de Russische volksaard, maar niet noodzakelijk met een maatschappelijke visie. “Ik zou die tegenstelling vita passiva versus vita activa niet politiek duiden”, besluit Manfred Sellink.  

Lang Zullen we Lezen

Zin in meer boekentips? Ga dan naar de website langzullenwelezen.be. Neus rond in de boekenkast van bekende boekenwurmen, vrienden, familie, buren, collega’s en ontdek wat zij van hun boeken vinden. Maak ook zelf je eigen boekenkast en geef bij elk boek je ongezouten mening en score.

Bekijk hieronder een laatste stand van zaken over de restauratie van het Museum voor Schone Kunsten van Antwerpen, het museum waarvan Manfred Sellink de directeur is:

Video player inladen...

Zin in meer boekentips? Ga dan naar de website langzullenwelezen.be. Neus rond in de boekenkast van bekende boekenwurmen, vrienden, familie, buren, collega’s en ontdek wat zij van hun boeken vinden. Maak ook zelf je eigen boekenkast en geef bij elk boek je ongezouten mening en score.