Jonas Roosens

Laat wat met Julie is gebeurd geen reden zijn om collectief bang te worden

Naar aanleiding van het drama met Julie Van Espen, schreef de auteur vanuit eigen ervaring een opiniebijdrage over hoe we als maatschappij heel verkeerd omgaan met verkrachting en seksueel geweld. Het is een genuanceerde, gevoelige en naar het einde toe verbindende tekst als tegenwicht aan de sensatie die de komende dagen te verwachten valt.

opinie
Auteur bekend bij VRT NWS
Gezien de gevoeligheid van de tekst blijft de auteur liever anoniem. De identiteit is bekend bij de redactie van VRT NWS.

Lieve Julie, ik draag deze tekst op aan jou.

Wat dit weekend met Julie Van Espen is gebeurd, is gruwelijk, onvoorstelbaar, onmenselijk. Mijn gedachten zijn bij iedereen die haar graag zag. Zoals velen onder ons werd ik intens aangegrepen door dit nieuws, maar op het moment dat ik vernam dat de man achter de feiten eerder al werd veroordeeld voor verkrachting, sloeg dat verdriet om in een blinde woede, gericht op een maatschappij die veel te lichtzinnig omgaat met seksueel geweld. 

Het is hallucinant dat we zulke heftige feiten nodig hebben om als maatschappij wakker te worden.

Julies moordenaar kon in deze maatschappij vrij rondlopen. Hij wordt wellicht snel in de media afgeschreven als een monster. Het is menselijk en vanzelfsprekend dat we onze woede, in de vroegste uren, op hem richten. Laten we dat vooral doen. Maar ik wil ook aandringen om die woede nadien niet te laten bekoelen, maar te richten op de structuren die deel uitmaken van wat is gebeurd.

Twee jaar nadat ik zelf werd verkracht, lukt mij dat, om mijn perspectief te verplaatsen van de dader naar de structuren van onze samenleving, en om daar mijn boosheid op te richten. Dat is immers productiever: omdat we zelf deel uitmaken van de structuren waar we ons in bevinden, kunnen we ze ook, elk vanuit onze eigen (al dan niet bescheiden) positie, collectief veranderen. Laten we het alsjeblieft niet langer aanvaarden dat een verkrachter er met ‘een lichte straf’ van afkomt.

Wat Julie en haar naasten is overkomen, had nooit mogen gebeuren. Het is hallucinant dat we zulke heftige feiten nodig hebben om als maatschappij wakker te worden. Maar we zijn nu wakker, en laat Julies verhaal er alsjeblieft geen zijn van sensatie, maar een dat ons als samenleving doet inzien dat we met een structureel probleem zitten wat betreft seksueel geweld. 

De maatschappij weigert op een ernstige manier met die problematiek van seksueel geweld om te gaan.

In 2017 werden er in België 3.067 verkrachtingen gemeld. Dat zijn er acht per dag. Toch blijven we geneigd het te behandelen als iets incidenteels. Op die manier leven we in een maatschappij die weigert op een ernstige manier met die problematiek om te gaan. In een systeem waarin jonge meisjes tot vervelens toe te horen krijgen dat ze ‘voorzichtig moeten zijn’, ‘goed moeten opletten als ze uitgaan’, ‘nooit alleen naar huis mogen fietsen’, maar dat hen niet vertelt dat ze meteen na een verkrachting naar de politie moeten stappen, al is het midden in de nacht, zodat de dader sneller gevonden zou kunnen worden. Meisjes krijgen angst en verlamming, maar geen daadkracht ingepeperd.

Niet alleen wordt een stereotypering van de vrouw als "zwak" hierin herbevestigd, jonge meisjes krijgen zo een pervers soort verantwoordelijkheidsgevoel aangeleerd. En waarom gaat er zo weinig aandacht naar de veiligheid van jongens? Kunnen die geen slachtoffer zijn? 

Daarom wil ik een oproep doen aan beleidsmakers om van seksueel geweld een volwaardig thema te maken.

We leven in een systeem dat verkrachting nauwelijks onder de aandacht brengt, maar waarin een politieagent een jonge vrouw, op het moment dat ze haar klacht indient, meteen op de vingers tikt omdat ze eerst is gaan slapen en gaan douchen, en pas daarna naar de politie is gegaan. Die háár de schuld geeft van haar nalatigheid. Die tot vijf keer toe vraagt hoeveel ze die nacht had gedronken (hiermee insinuerend dat het door alcohol komt dat ze zich de feiten niet meer in detail herinnert, en niet door de heftigheid van het gebeuren), maar die haar geen enkele keer vraagt of het wel gaat.

Als daders al gevonden worden, blijven grondige straffen uit. Verkrachters, bekend bij het gerecht, kunnen veel te snel weer vrij rondlopen. Er wordt te vaak gedebatteerd over of het al dan niet werd uitgelokt door het slachtoffer, maar er wordt te weinig stilgestaan bij hoe vernietigend dit soort debatten zijn voor de slachtoffers zelf. We zouden in plaats daarvan een debat moeten voeren over de verantwoordelijkheid die we als maatschappij dragen, waarin we nagaan welke structurele aspecten aan de basis liggen van die hoge cijfers.

We zijn dit verschuldigd aan iedereen die slachtoffer was van seksueel geweld, en vandaag aan Julie in het bijzonder.

Daarom wil ik een oproep doen aan beleidsmakers om van seksueel geweld een volwaardig thema te maken. Aan onderwijsinstanties wil ik vragen om jongeren op een degelijke, daadkrachtige manier hierover in te lichten. Bij de politiediensten wil ik aandringen op een betere psychologische opvolging in het verwerken van seksueel geweld, tijdens en na het afleggen van een aanklacht. Ouders wil ik oproepen tot een serieus gesprek hierover met hun kinderen, zonder hen onnodig bang te maken. Aan iedereen die dit leest, wil ik vragen om na te denken wat hij of zij binnen zijn of haar machtspositie kan betekenen voor dit thema.

Laat wat er met Julie gebeurd is geen reden zijn om collectief bang te worden, om onze meisjes nog meer aan te manen voorzichtig te zijn. Laat het een reden zijn om er ook met onze jongens over te praten. Maar laat het er vooral één zijn om met z’n allen boos te zijn, ongeacht gender, afkomst, politieke voorkeur of klasse, en vanuit onze boosheid het gesprek te openen. Want boosheid is het signaal dat we moeten geven. Een angstige en verkrampte houding levert ons als maatschappij niets op. We zijn dit verschuldigd aan iedereen die slachtoffer was van seksueel geweld, en vandaag aan Julie in het bijzonder.

Noot van de redactie: Steve Bakelmans is op dit moment aangehouden op verdenking van moord.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.