#BelgianArms: Hoe een tweet van een trotse Saudische vader de Waalse overheid in verlegenheid bracht

VRT NWS heeft vanmorgen beelden naar buiten gebracht die aantonen dat er in Jemen wel degelijk Belgische wapens worden gebruikt. Het onderzoek #BelgianArms was een samenwerking van onze redactie met journalisten van Knack, Le Soir en onderzoekers uit verschillende hoeken van de wereld. Hoe zijn we te werk gegaan?

Sociale media als bron

Sociale media waren -uiteraard- een belangrijke bron om beelden te vinden. Over Jemen worden dagelijks video's gepost door de partijen die betrokken zijn bij de oorlog. Zowel de Saudische autoriteiten als de Houthi-rebellen hebben eigen officiële accounts waarin ze over de gevechten berichten.

Bij het Arabische publiek zijn de sociale media een efficiënt medium om de propaganda aan beide kanten te verspreiden. In Saudi-Arabië is bijvoorbeeld Twitter een erg populair en machtig medium. Terwijl Facebook in Jemen het populaire platform is.

Bovendien hebben de staatszenders van de strijdende partijen eigen accounts op YouTube, waarop talrijke video's van de oorlog worden gedeeld. Over het algemeen hebben de sociale media iets meer impact in Saudi-Arabië dan in Jemen. In het verscheurd Jemen heeft niet iedereen toegang tot het internet en de laaggeletterdheid ligt bij de Jemenieten nog hoger dan in Saudi-Arabië.

Satellietbeelden

Bij het onderzoek was het belangrijk dat we konden achterhalen waar de video's waren opgenomen. Daarvoor waren de experten van Bellingcat van grote belang. Het netwerk van burgerjournalistiek staat intussen wereldwijd bekend voor hun onderzoeken over conflictgebieden aan de hand van satellietbeelden. Samen met de Nederlandse Lighthouse Reports werken ze aan het groot project #EUArms, waarbij Europese wapens in conflictgebieden worden opgespoord.

Een belangrijke tool hierbij was Google Earth, waarop satellietbeelden gratis kunnen worden geraadpleegd. Maar in Google Earth duiken en verdwaald geraken in de Jemenitische bergen of in de Saudische woestijn is allesbehalve een pretje.

Zo kon het team van #BelgianArms uiteindelijk de plaats lokaliseren van de Saudische checkpoint, waar de Houthi-rebellen een Belgisch wapen hadden buitgemaakt. Kennis van de Arabische taal was dan weer belangrijk om details te kunnen achterhalen over de datum en de inhoud van de video.

Bij het verhaal over de geschutskoepels waren de satellietbeelden eveneens erg nuttig. Niet alleen om de plaats van de Saudische pantserwagen te kunnen aanduiden, maar ook om de richting naar waar het voertuig aan het schieten was, te kunnen bepalen: in dat geval Jemen.

Een tweet van een trotse vader

De troepen van de Saudische Nationale Garde, een erg belangrijke klant als het gaat om wapenverkoop in Wallonië, waren een belangrijk element in het onderzoek. De Waalse regering beweert dat die troepen niet actief zijn in Jemen. Het controleren van die bewering was dus cruciaal.

Op de pro-Saudische accounts op Instagram, Twitter en Facebook worden heel wat video's gepost van de operaties van de Nationale Garde in Jemen. Die moesten allemaal worden geverifieerd en geanalyseerd. Niet alleen om de locatie van de video te bepalen, maar ook om na te gaan of de troepen in beeld effectief de Nationale Garde waren.

Een erg belangrijke video uit ons onderzoek is een snapchat-video uit de officiële account van de Nationale Garde, waarin ze trots hun militaire operaties tegen de Houthi-rebellen in Jemen aan de Saudische bevolking tonen. Dat is een officiële mededeling van de Saudische autoriteiten, die de bewering van de Waalse overheid tegenspreekt.

Snapchat is een sociaalnetwerksite die erg populair is bij de jonge generatie. Vaak zijn zulke Snapchat-video's slechts een beperkte tijd op het internet beschikbaar. Daarom worden populaire Snapchat-video's vaak ook nog gedeeld via andere platforms. Zoals in het geval van de video in kwestie, die door de vader van de woordvoerder van de Nationale Garde op 2 december 2018 op Twitter werd gepost: Een erg trotse vader die de loyaliteit van zijn zoon ten opzichte van de Saudische staat aan de wereld laat zien. Hierdoor hadden we een extra bewijs dat de troepen van de Nationale Garde, die de Belgische wapens gebruiken, militair actief zijn in Jemen.