Morgen gaan wij vrouwen verder met de strijd, dat zijn we aan Julie verschuldigd 

Hoe kan een recidivist in beroepsprocedure op klaarlichte dag een meisje aanranden en vermoorden? De vraag houdt velen bezig na de moord en het seksueel geweld op Julie Van Espen. Justitie is daarbij kop van Jut. Sociaal pedagoge Liesbeth Kennis, oprichter van een vereniging voor mensen met een verhaal van seksueel misbruik, duidt waar de lacunes liggen in de aanpak van seksueel geweld.     

opinie
Liesbeth Kennes
Liesbeth Kennes is sociaal pedagoge, oprichtster van Wij spreken voor onszelf (vereniging voor mensen met een verhaal van seksueel geweld) en auteur van "Alleen ja telt. Hoe kunnen we seksueel geweld oplossen? ".

Hoe kan een recidivist die in een beroepsprocedure voor een gewelddadige verkrachting verwikkeld was op klaarlichte dag een meisje aanranden en vermoorden?

De aanleiding van de vraag die velen bezighoudt, is de gruwelijke moord op Julie Van Espen, een Antwerpse studente die op een doodgewone zaterdag met de fiets op weg was naar een etentje met vriendinnen, en werd vermoord. De moordenaar is een man met een strafblad met tig veroordelingen voor diefstal, geweld, heling én verkrachting.

Belemmerende factoren

Het gaat dan om een gebrek aan middelen bij Justitie, en soms ook aan kennis van en inzicht in seksuele misdrijven. Het gaat om een tekort aan magistraten die de zaken tijdig kunnen behandelen en aan justitieassistenten die deze delinquenten moeten opvolgen. 

Het gaat ook om rare kronkels in het strafrecht die maken dat de maximumstraf voor een verkrachting (5 jaar) vandaag lager is dan die voor een diefstal met wapen (15 jaar). Het gaat om een gat in het strafprocesrecht dat bepaalt dat enkel verdachten die een vluchtrisico vertonen in afwachting van een proces in voorlopige hechtenis kunnen worden genomen. 

Ik kan al de belemmerende factoren in de aanpak van seksueel misbruik ontrafelen, maar alles wat ik hierover kan schrijven, heb ik eerder al geschreven, meermaals

Het gaat om gerechtelijke expertises die te vaak gebeuren door psychologen of psychiaters met weinig ervaring met zedendaders. Het gaat om de vele aangiften van verkrachting die worden geseponeerd, officieel wegens "een gebrek aan bewijzen", vaak omdat er te weinig moeite is gedaan om bewijzen te verzamelen die het dossier kunnen versterken. 

Het gaat om de prioriteiten van beleidsmakers, politie en parketten die verhoudingsgewijs veel mankracht en middelen toewijzen aan pakweg terrorisme en drugshandel, en seksueel geweld dus als maatschappelijk minder belangrijk beschouwen. Het gaat om een straf(proces)recht dat niet op maat is van seksuele delicten, laat staan op maat van slachtoffers.

Ik kan al die belemmerende factoren ontrafelen en met (helaas veel) voorbeelden staven. Maar een defaitistische (moedeloosheid, red.) writer's block overvalt me. Alles wat ik hierover kan schrijven, heb ik eerder al geschreven, meermaals. In tientallen opiniestukken en interviews heb ik de dynamieken achter seksueel geweld geduid, tot in de Zuid-Koreaanse en Amerikaanse pers toe. 

Mijn eigen verhaal van kindermisbruik overstijgen

Na anderhalf jaar lang te werken aan Alleen ja telt, een boek met als ondertitel Hoe kunnen we seksueel geweld stoppen?, gaf ik les aan agenten en magistraten, en zat in panelgesprekken. Je vond me een academiejaar lang, 6 uur per week, als verstekeling tussen de rechtenstudenten in de colleges strafrecht en strafprocesrecht aan de KU Leuven. 

Door me te verdiepen in de maatschappelijke dynamieken die seksueel geweld in de hand werken, kon ik mijn eigen verhaal van kindermisbruik overstijgen

Dat deed ik omdat ik de werking en principes van het gerechtelijk apparaat ten gronde wou begrijpen. Door me te verdiepen in de maatschappelijke dynamieken die seksueel geweld in de hand werken, kon ik mijn eigen verhaal van kindermisbruik overstijgen.

Dat was nodig als ik mee wou werken aan een samenleving die seksueel geweld erkent als een ernstige bedreiging voor het samenleven, en daarnaar handelt. Vele professionelen en ervaringsdeskundigen, alsook organisaties zetten zich sinds decennia in voor hetzelfde doel.

Vrouwen vechten tegen de bierkaai

De laatste jaren deelden duizenden Belgische vrouwen berichten onder de hashtags #WijOverdrijvenNiet en #MeToo over hoe ze worden lastiggevallen op het werk en bij het uitgaan, in de sport en in relaties, in het gezin en op straat. Ze schreven dat ze rekening houden met welke kleding en schoenen ze dragen wanneer ze uitgaan, dat ze lege straten vermijden en hoe ze angstvallig hun drankjes in het oog houden. 

Elke dag stappen een tiental verkrachtingsslachtoffers met hun verhaal naar de politie

Dat ze hun huissleutels tussen de vingers geklemd houden om zich te verdedigen, mocht dat nodig zijn, en over de ingebeelde telefoongesprekken die ze voeren wanneer er geen andere voetgangers in zicht zijn.

Elke dag stappen een tiental verkrachtingsslachtoffers met hun verhaal naar de politie. Aangifte doen van seksueel geweld vraagt veel van een slachtoffer: een urenlang verhoor waarin je de meest intieme en traumatische ervaringen in detail aan een wildvreemde moet verhalen, een medisch sporenonderzoek, maandenlang afwachten of het parket je zaak vervolgt of seponeert, enz. 

Vandaag ben ik moedeloos en boos omdat het voelt als vechten tegen de bierkaai

Ze doen aangifte om verschillende redenen maar bovenal omdat ze hopen dat hun aangifte voorkomt dat de pleger nieuwe slachtoffers kan maken. Twee vrouwen die eerder al het slachtoffer waren van Steve B. hebben de angst niet te worden geloofd en de vrees dat er met hun verhaal niets zou gebeuren, overwonnen. Desondanks kon een man die overduidelijk een gevaar betekent voor onze samenleving een nieuw slachtoffer maken. Julie was niet "op de verkeerde moment op de verkeerde plaats". Ze was precies waar ze moest zijn, Steve B. niet.

Vandaag ben ik moedeloos en boos omdat het voelt als vechten tegen de bierkaai, een zinloze strijd waarin te weinig vooruitgang wordt geboekt, te traag. Morgen gaan we verder met de strijd. Dat zijn we Julie verschuldigd.

Liesbeth Kennes is sociaal pedagoge, oprichtster van Wij spreken voor onszelf (vereniging voor mensen met een verhaal van seksueel geweld) en auteur van Alleen ja telt. Hoe kunnen we seksueel geweld oplossen? (Polis, 2018).

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.