Ondanks opvallende beperkingen: recordaantal Belgen in het buitenland geregistreerd om te gaan stemmen 

Niet alleen in België trekken we over 10 dagen massaal naar de stembus. Ook Belgen die in het buitenland verblijven, kunnen hun stem uitbrengen. Nooit eerder hebben zoveel landgenoten aangegeven dat ook te zullen gaan doen. Opvallend: deze groep mag alleen deelnemen aan de federale en Europese verkiezingen, en dus niet in de deelstaten. 

Belgen die in het buitenland verblijven, moeten zich op voorhand registreren om te mogen gaan stemmen. In principe zijn ze verplicht om dit te doen, anders riskeren ze een boete. Maar, zoals eerder bericht, worden mensen die zich niet aan de stemplicht houden in de praktijk niet vervolgd. 

Voor deze stembusgang lieten in totaal zo’n 180.000 Belgen zich registreren. Een zeer duidelijke stijging ten opzichte van 2014, toen bleef dit aantal beperkt tot iets meer dan 129.000. (Ter vergelijking: bij de verkiezingen van 1999, de eerste waarin het voor Belgen in het buitenland mogelijk was om deel te nemen aan de stembusgang, lieten in totaal 19 mensen zich registreren). Dit is vooral het gevolg van de administratieve vereenvoudiging van de procedure, een maatregel die de regering-Michel heeft doorgevoerd. 

Belgen in het buitenland hebben twee mogelijkheden om te stemmen. Ofwel kunnen zij hun stembrieven, die ze via de post hebben ontvangen, invullen en terugsturen. Dit kan vanaf 24 dagen voor de verkiezingsdag. “Een andere mogelijkheid is dat deze kiezers zich op woensdag 22 mei tussen 13 en 21 uur plaatselijke tijd fysiek verplaatsten naar de Belgische diplomatieke post in het land waar ze verblijven om er hun stem uit te brengen”, legt politicoloog Carl Devos uit bij Radio 2 West-Vlaanderen.

Omdat veel MR-kiezers in het buitenland zitten, is dit voor de partij een belangrijk electoraat

Politicoloog Carl Devos

Maar bij deze groep kiezers dient een belangrijke kanttekening te worden gemaakt. Belgen in het buitenland kunnen enkel deelnemen aan de federale en Europese verkiezingen. Voor het Europese niveau kunnen Belgen die in een andere EU-lidstaat verblijven er ook voor kiezen om te stemmen op een lijst van hun land van verblijf in plaats van voor een Belgische lijst.

Geen stemrecht in de deelstaten

Deelname aan deelstaatverkiezingen is echter niet mogelijk. Dat kan enkel voor wie in het bevolkingsregister van een Belgische gemeente is ingeschreven. Dat is erg opvallend, omdat de verschillende staatshervormingen toch een belangrijk deel van de bevoegdheden naar het niveau van de deelstaten hebben gebracht. Bovendien was in het federale regeerakkoord van 2014 ook te lezen dat de regering werk zou maken van een uitbreiding van de stemmogelijkheden voor Belgen in het buitenland naar het regionale niveau. 

Mislukte wetswijziging

In 2017 dienden toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) en minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders (MR) hierover ook een wetsontwerp in, maar dat werd uiteindelijk niet goedgekeurd in de Kamer. Omdat het hier gaat om een zogenaamd bijzondere wet, betekent dit dat er naast een tweederdemeerderheid ook een meerderheid in elke taalgroep vereist is. Ondanks een consensus aan Vlaamse kant, werd aan Franstalige zijde deze meerderheid niet gevonden. PS, CDH (die op dat moment samen de Waalse regering vormden) en DéFi stemden tegen. 

De partijen die tegen stemden, gebruikten destijds vooral procedurele argumenten. De beslissing kon niet worden genomen omdat de deelstaatparlementen niet waren betrokken bij het beslissingsproces, klonk het. Maar analisten wijzen erop dat hiervoor in de eerste plaats electorale motieven de doorslag gaven. 

“Omdat vooral veel MR-kiezers in het buitenland zitten, is dit voor de partij een belangrijk electoraat”, aldus Devos. Dit zou dus niet alleen kunnen verklaren waarom de regering-Michel de vereenvoudiging van de procedure heeft doorgevoerd, maar ook het protest van hun belangrijkste concurrenten tegen een verdere verbreding van het stemrecht naar de deelstaten.