Van links naar rechts: Jan Zahradil, Nico Cué, Ska Keller, Margrethe Vestager, Frans Timmermans en Manfred Weber AFP or licensors

Spitzenkandidatendebat: tegenstellingen tussen de kandidaat-Commissievoorzitters worden blootgelegd

De laatste rechte lijn richting Europese verkiezingen is gisterenavond ingezet met een groot Spitzenkandidatendebat. Jan Zahradil (ECH), Nico Cué (GUE/NGL), Ska Keller (Groenen), Margrethe Vestager (ALDE), Frans Timmermans (S&D) en Manfred Weber (EVP) stonden voor het eerst tegenover elkaar. Tegengestelde visies over onder meer klimaat, migratie en belastingen zorgden voor een geanimeerde avond.

Voor de gelegenheid werd het Europees Parlement in Brussel omgetoverd tot een heuse tv-studio. Het debat kon niet alleen in alle lidstaten gevolgd worden, mensen konden ook zelf vragen stellen via Twitter, met #TellEurope. Dat leverde enkele interessante thema's op: migratie, jongerenwerkloosheid, klimaatverandering, belastingen, buitenlands beleid en democratie passeerden de revue. Over de vraag of er meer of minder Europa nodig is om deze problemen aan te pakken, verschilden de kandidaat-Commissievoorzitters grondig van mening.

Moet er een gezamenlijke Europese oplossing komen voor het migratievraagstuk?

Het debat startte meteen met een beladen thema: migratie. Als de kandidaten ook echt de volgende Commissievoorzitter worden, zouden ze dan opteren voor een Europese oplossing? Jan Zahradil (ECH - Europese Conservatieven en en Hervormers) vond alvast van niet: "Migratie is een thema waar de nationale soevereiniteit van de lidstaten gerespecteerd moet worden". Hij stond alleen met zijn visie: de andere Spitzenkandidaten hamerden op de nood aan gezamenlijke solidariteit, en veroordeelden de vele doden die zijn gevallen in de Middellandse Zee. "We moeten dringend een Europese oplossing vinden", klonk het. Manfred Weber (EVP - Europese Volkspartij) en Frans Timmermans (S&D - Alliantie van Socialisten en Democraten) waren akkoord dat er een groot plan voor Afrika moet komen, dat moet zorgen voor minder vluchtelingen vanuit dat continent in de eerste plaats. Nico Cué (EUL/NGL - European United Left/Nordic Green Left) zag migratie in de eerste plaats als een kans om vergrijzing tegen te gaan, en geeft Europa daarin een grote verantwoordelijkheid. 

Immigratie is een kans, ik ben er zelf een voorbeeld van

Nico Cué, European United Left/Nordic Green Left (EUL/NGL)

Hoe willen jullie als Commissievoorzitter de jongerenwerkloosheid aanpakken?

Om de jongerenwerkloosheid te doen dalen, stelde Jan Zahradil "op maat gemaakte oplossingen" voor elke lidstaat voor: "De economieën in Europa zijn verschillend. Zorg dan ook voor verschillende oplossingen voor de verschillende lidstaten." Margrethe Vestager (ALDE - Alliantie voor Liberalen en Democraten) zei dat de Unie niet alleen naar oplossingen moet zoeken, maar moet samenwerken met de lidstaten. Een Europees minimumloon wou ze niet. Daar ging Frans Timmermans niet mee akkoord: "We hebben niet alleen een Europees minimumloon nodig, maar ook een sterkere Youth Guarantee Card (De Youth Guarantee Card is een initiatief van de Unie om werkloze jongeren sneller terug aan een job te helpen, red.), en jongeren moeten al vanaf hun 16 jaar kunnen stemmen." Voor dat laatste voorstel kreeg hij groot applaus van het publiek. Ska Keller (Groenen) wou die Youth Guarantee Card zelf bindend maken. Ze opperde ook om de jongerenwerkloosheid aan te pakken door meer te investeren in een groene economie, wat een pak extra jobs zou opleveren. 

Manfred Weber verweet Frans Timmermans dat de socialisten belangrijke beslissingen hebben genomen op vlak van economie en werkgelegenheid in de vorige legislatuur, maar dat er geen structurele veranderingen zijn gekomen. "De socialisten moeten hun verantwoordelijkheid nemen, in plaats van hun eigen beleid aan te vallen", aldus Weber. Frans Timmermans verwees naar de socialistische regering in Portugal: "De maatregelen daar werpen wel degelijk hun vruchten af."

Hoe rijmen jullie klimaatoplossingen met jobzekerheid?

Het argument dat maatregelen tegen klimaatverandering voor een groot verlies aan jobs kunnen zorgen, is al langer bekend. Hoe zullen de Spitzenkandidaten dit tegengaan, als ze Commissievoorzitter worden? 

Frans Timmermans stak de hand uit naar Nico Cué en Ska Keller: "Laten we samenwerken". Hij legde een kerosinetaks en een CO2-taks op tafel. Zahradil vond dat onrealistisch. Ook Weber wou niet weten van bindende maatregelen: "Laten we verder focussen op innovatie, in plaats van op bindende taksen". Hij stelde voor het ETS (het Emmission Trade System, waarmee bedrijven CO2-uitstootrechten kunnen aan- en verkopen, red.) uit te breiden naar de luchtvaart. "Waarom heeft uw fractie dan tegen een hervorming van het ETS gestemd in het Parlement?", wierp Keller tegen. 

De Europese Unie steekt nog steeds te veel subsidies in de verkeerde dingen, we moeten klimaatvriendelijke technologie meer subsidiëren
Ska Keller, Groenen

Margrethe Vestager wees erop dat klimaatverandering politieke fracties overstijgt: "Klimaatverandering is zo veel groter dan wij individueel of elke politieke fractie, we moeten samenwerken. En", voegde ze eraan toe, "de technologieën zijn vandaag voorhanden. Waarom gebruiken we ze niet, in plaats van te wachten?"

Hoe zullen jullie zorgen dat belastingparadijzen verdwijnen en dat multinationals eerlijke belastingen betalen?

Margrethe Vestager kreeg als huidig Commissaris voor Competitie de kans om als eerste te reageren. Ze stelde een digitale taks voor, en wil de "race to the bottom" (waarbij lidstaten tegen elkaar opboksen om hun belastingen te verlagen, om zo bedrijven aan te trekken, red.) tegengaan door een ondergrens voor een vennootschapsbelasting op te leggen. Een tarief plakte ze er niet op, Frans Timmermans deed dit wel: "Ik wil een minimumvennootschapsbelasting van 18 procent." Jan Zahradil was het fundamenteel oneens met Vestager en Timmermans: "De Europese Unie is geen land. Margrethe heeft goed werk geleverd, maar belastingen is iets waar enkel staten zich mee zouden mogen bezighouden."

Voor mij is een belastingparadijs een plek waar iedereen zijn belastingen betaalt
Margrethe Vestager, Alliantie voor Liberalen en Democraten (ALDE)

Nico Cué zei resoluut voorstander te zijn van belastingen op Europees niveau, om fiscale fraude tegen te gaan. "Vandaag gaat 850 miljard euro verloren aan fiscale fraude."

Opvallend voorstel dan van Manfred Weber: "In sommige speciale domeinen moeten we af van de unanimiteitsregel, zoals bijvoorbeeld in digitale belastingen. Daar moeten we naar gezamenlijke Europese regels gaan."

Hoe zien jullie de rol van de Europese Unie in de rest van de wereld?

Het thema Europees buitenlands beleid startte met de vraag hoe toekomstige handelsakkoorden met bijvoorbeeld de Verenigde Staten er moeten uitzien. Ska Keller zei dat er altijd moet worden ingezet op mensenrechten in handelsakkoorden, "waar en wanneer dan ook". Ze voegde eraan toe dat ze ook maatregelen tegen klimaatverandering verankerd wil zien in die akkoorden, "wat nu nog niet het geval is." Margrethe Vestager stond haar daarin bij.

Manfred Weber lanceerde een concreet voorstel om sneller vooruit te gaan in het Europees buitenlands beleid: "Laten we afstappen van de unanimiteitsregel in besluiten rond buitenlands beleid, laten we naar meerderheidsbeslissingen gaan."

We moeten af van de unanimiteitsregel in Europees buitenlands beleid
Manfred Weber, Europese Volkspartij (EVP)

Zahradil en Keller waren het vervolgens niet eens over het handelsbeleid van de Europese Unie. Volgens Zahradil moest er meer handel gevoerd worden, en moest dit op nationaal niveau geregeld worden, terwijl Keller focuste op de manier waarop handel gedreven wordt: "Handel moet een instrument zijn, handel mag nooit een doel op zich worden". 

We moeten een beter evenwicht vinden tussen het Europees en het nationaal niveau

Jan Zahradil, Europese Conservatieven en Hervormers (ECH)

Nico Cué haalde CETA erbij, het handelsakkoord tussen de EU en Canada. Tegen Timmermans haalde hij uit: "Er kwam erg veel oppositie tegen CETA vanuit uw politieke familie (in 2016 verzette toenmalig Waals minister-president Paul Magnette (PS) zich sterk tegen CETA, red.), en toch staan we toe dat het akkoord in achterkamertjes besproken wordt, hoe democratisch is dat?" Timmermans antwoordde dat het verzet wel veel weerklank heeft gekregen: "Dankzij de oppositie van Magnette en de PS is het debat over CETA veel meer publiek gevoerd." 

Wat is jullie oplossing voor het opkomende euroscepticisme?

Het laatste onderwerp ging over het opkomende euroscepticisme in Europa. De brexit kwam al snel ter sprake, waarna Frans Timmermans zich liet ontvallen: "Het Verenigd Koninkrijk lijkt op Game of Thrones op hormonen, en dat komt door de polariserende politiek." Timmermans wees op de gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle partijen om burgers opnieuw te laten geloven in het Europees project: "Ja, wij zijn schuldig aan het euroscepticisme, maar we hebben ook de oplossingen. Iedereen heeft verschillende ideeën, maar het idee om Europese eenheid te creëren is gemeenschappelijk."

Het Verenigd Koninkrijk lijkt op Game of Thrones op hormonen

Frans Timmermans, Alliantie van Socialisten en Democraten (S&D)

Voor Jan Zahradil lag de oplossing in een meer gedecentraliseerde Unie: "We moeten naar een Unie die minder geïntegreerd is, maar beter werkt." Margrethe Vestager vond dat de EU in de eerste plaats naar zichzelf moet kijken, "want als we verandering willen, moeten we eerst onszelf veranderen."

Op het einde van het debat lanceerden de Spitzenkandidaten nog een keer de oproep om zeker te gaan stemmen voor de Europese verkiezingen eind volgende week.