BELGA/ JANSENS

Kopen we binnenkort ons voedsel allemaal "made in China"?

De open ruimte in Vlaanderen wordt alsmaar schaarser en duurder. Sonja De Becker vraagt zich af waar de boer in de toekomst nog kan boeren?

opinie
Kris Thielemans
Sonja De Becker
Sonja De Becker is voorzitter van de Boerenbond

"China koopt als een dolle landbouwgrond op in Europese landen om Chinese monden in de toekomst te voeden’’, zegt Nederlands CDA-leider Sybrand Buma. ‘’Onze voedselproductie en dus ook landbouwgrond is een strategisch goed dat we niet onbedacht te grabbel mogen gooien.’’ 

Een belangrijk inzicht als we morgen willen voorkomen dat ons eten alleen nog op de Chinese markt gemaakt kan worden. Maar hoe komt het dan dat Vlaanderen zo nonchalant met de steeds schaarser wordende landbouwgrond omspringt? En zouden we ons ook hier niet de vraag moeten stellen hoe en waar landbouwers nog de ruimte krijgen om te werken, voor het te laat is?

Op tien jaar tijd is de prijs van landbouwgrond in België verdrievoudigd, wat speculatie in de hand werkt

Elke week verliest Vlaanderen een landbouwareaal ter grootte van 102 voetbalvelden; elk jaar houden 3% van de Vlaamse landbouwers het voor bekeken en stoppen ze hun activiteiten. De redenen hiervoor zijn veelvuldig; boeren krijgen een te laag inkomen, vinden geen opvolging ... maar één van de voornaamste oorzaken is de moeilijke toegang tot grond die bijdraagt tot het verdwijnen van onze boerderijen.

Peperdure landbouwgrond

Op tien jaar tijd is de prijs van landbouwgrond in België verdrievoudigd, wat speculatie in de hand werkt. De gemiddelde prijs varieert vandaag tussen 30.000 euro per hectare tot 80.000 in stedelijke gebieden. Zonder twijfel een goede investering voor speculanten en investeerders. Maar voor boeren voor wie grond een werkmiddel is, staan deze prijzen niet langer in verhouding tot de mogelijke opbrengsten. Toegang tot grond voor boeren wordt hoe langer hoe moeilijker en duurder, om niet te zeggen onbetaalbaar.

Nochtans is de landbouwer een belangrijke beheerder van de open ruimte en last but not least voedselproducent. Alleen al het feit dat Vlaanderen één van vruchtbaarste regio’s ter wereld is, rechtvaardigt dat hier aan landbouw gedaan wordt, maar hoe langer hoe meer wordt de zo noodzakelijke landbouwgrond opgeslokt door niet-agrarisch bestemmingen. Gemiddeld voor gans Vlaanderen is 20% van het voor landbouw voorbestemd gebied in gebruik voor niet-landbouwactiviteiten. Een aandeel dat in de provincie Antwerpen boven de 30% schommelt. 

Toegang tot grond voor boeren wordt hoe langer hoe moeilijker en duurder, om niet te zeggen onbetaalbaar

Heel wat van die niet-agrarische transformaties ontsnappen aan elke ruimtelijke afweging. Ofwel omdat ze geen vergunning nodig hebben (vertuining, hobbylandbouw…), of omdat ze zich zonder vergunning vestigen in agrarisch gebied. 

De laatste jaren zien we ook steeds vaker dat "zonevreemde" actoren juridische procedures inzetten tegen landbouwbedrijven in landbouwgebied vanwege geur- of geluidshinder. Vaak is dit niet meer als een dun laagje vernis en klaagt een buur omdat een nieuwe loods het esthetisch zicht verpest van zijn – nota bene in landbouwgebied gezette- villa.

In een klein gebied als Vlaanderen is het onmogelijk als landbouwbedrijf ver weg van én de bewoning én de natuur te werken. Het is dus niet onbegrijpelijk dat de druk op (landbouw-)grond erg hoog is. Maar toch is voedselvoorziening (en bij uitbreiding dus landbouwgrond) een even vitale sector als bijvoorbeeld water of elektriciteit. We moeten bewaken dat onze kostbare landbouwgrond niet sluipend verdwijnt voor andere dan agrarische bestemmingen of in de handen valt van speculanten. 

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen: slagkracht en budget

Kort samengevat, landbouwgrond wordt steeds schaarser en is niet enkel kostbaar, maar steeds kostelijker goed, en daardoor uitgerekend voor onze landbouwers steeds minder toegankelijk. Vraag is of en welke conclusies men hieruit trekt. 

In een klein gebied als Vlaanderen is het onmogelijk als landbouwbedrijf ver weg van én de bewoning én de natuur te werken

De strategische visie van het BRV (Beleidsplan Ruimte Vlaanderen) belooft alvast tegen 2050 werk te maken van een afname van het aandeel hoogwaardige landbouwgebied dat niet door de professionele landbouw wordt gebruikt ten opzichte van de situatie in 2015.

Ook wordt de opmaak van een strikt kader voor zonevreemde bebouwing en nieuwe zonevreemde ontwikkelingen in de open ruimte als strategische doelstelling vooropgesteld. Helaas leert de praktijk dat de aankondiging van gewenste ruimtelijke ontwikkelingen versneld ongewenste realisaties in de hand werkt : de bekendmaking van de “betonstop” heeft juist een verhoging van de ruimte-inname als gevolg.

Het ruimtelijk overheidsbeleid wordt bovendien op diverse beleidsniveaus gevoerd en mist doortastendheid. Hierdoor is de  open ruimte in Vlaanderen gedoemd om verder te verdwijnen. Het vrijwaren van de open ruimte zal immers ook financiële inspanningen vergen om plattelandsgemeenten en eigenaars te compenseren indien ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden in openruimtegebieden worden teruggeschroefd.

Geen evidente taak dus, maar we mogen niet vergeten dat we het over het bewaken van onze voedselvoorziening hebben. Of kopen we binnenkort ons voedsel allemaal "made in China"?

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.