AFP

Boris Johnson nieuwe Britse premier: wie is de flamboyante ex-burgemeester van Londen en oud-minister?

Hij was de grote favoriet en hij heeft die rol waargemaakt: Boris Johnson is door de leden van de Conservatieve Partij overtuigend verkozen tot nieuwe partijleider. Hij versloeg zijn uitdager Jeremy Hunt met dubbel zoveel stemmen. Johnson wordt morgen ook de nieuwe premier van het Verenigd Koninkrijk, als opvolger van Theresa May. Wie is de flamboyante ex-burgemeester en oud-minister precies?

Boris Johnson lag al heel lang op de loer voor de hoofdprijs: premier worden van het Verenigd Koninkrijk. Hij wordt door vriend en vijand omschreven als briljant, iemand met een flitsend brein, bijzonder charmant en onweerstaanbaar grappig. Maar ook als onverbeterlijk lui, nonchalant en volstrekt onverantwoordelijk: the clown prince. Wie is Boris Johnson écht? 

Zijn blonde Jommekeshaar ligt altijd in de war, en Bojo haalt zijn handen er geregeld doorheen zodat het nog wilder alle kanten op piekt. Meestal hangt zijn hemd half uit zijn broek of zit zijn das scheef. Dat is allemaal zorgvuldig bestudeerd, maar het werkt wel: wie Boris Johnson voor het eerst ontmoet gaat al meteen een beetje lachen.

Minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson ontmoet zijn collega Didier Reynders, 6 maart 2017. Let op het hemd. Belga

Dat was twintig jaar geleden ook al zo. Toen was Johnson nog hoofdredacteur van Spectator, een uitgesproken conservatief maar erg spits opinieblad met als motto: champagne for the brain.

Om die reden werd hij ook uitgenodigd in de satirische panelshow “Have I got news for you” op de BBC. Hij was meteen een hit: hij liet zich goedmoedig in de zeik zetten en was onweerstaanbaar grappig en snel, vol zelfspot en dubbelzinnige plaagstoten voor zijn politieke tegenstanders.

Denk Bart De Wever in De slimste mens, maar dan nóg geestiger én bovendien knuffelbaar. Van toen af genoot hij landelijke bekendheid. 

Dus bood de Conservatieve partij hem een kiesdistrict aan met een gegarandeerde meerderheid, en in 2001 maakte Boris Johnson zijn entree in het Britse Lagerhuis. Daarmee verbrak hij flagrant een afspraak met zijn uitgever: toen die hem aanbood om hoofdredacteur te worden had hij geëist dat Boris zijn parlementaire aspiraties zou opbergen. En dat had Boris plechtig beloofd.  Maar van zijn eerste leugen is Boris Johnson nog niet doodgevallen, zoals we zullen zien. 

Niet alleen lapte hij zijn belofte aan zijn laars, hij kreeg zijn uitgever ook nog eens zover dat hij beide jobs alsnog mocht combineren. Hoe hij dat klaarspeelt? Hij is de volwassen versie van een guitige kleuter: een deugniet die nooit doet wat je zegt, maar die zo grappig is dat je telkens weer in de lach schiet als je hem bestraffend wil gaan toespreken.

Een voorbeeld? Toen Johnson onder vuur lag omdat hij moslimvrouwen die een boerka dragen had vergeleken met brievenbussen en bankrovers, wilde de pers weten of hij zou ingaan op de oproep om zich te verontschuldigen. Johnson gaf geen commentaar, maar maakte zich voor de camera's wel sympathiek door de pers die al uren buiten stond te wachten in zijn dagelijkse plunje een kop thee aan te bieden. 

Met zijn imago van halve comedian waar de lach aanhangt wint hij ook keer op keer debatten.  Telkens als hij in de hoek gedreven wordt, ontwijkt hij de aanval bliksemsnel met zo'n hilarische grap - meestal ten koste van zichzelf - dat de zaal plat ligt en uiteindelijk helemaal op zijn hand is, ook al heeft hij op geen enkele lastige vraag een fatsoenlijk antwoord gegeven. 

Beginselvastheid is niet echt Boris’ grootste kwaliteit. Al bij zijn eerste job als journalist bij de krant The Times vloog hij binnen het jaar buiten. Hij moest een tip van archeologen natrekken die beweerden dat ze in Londen de resten van het paleis van koning Edward II uit 1325 gevonden hadden. Johnson belde zijn peetvader, historicus Colin Lucas, maar kreeg hem niet aan de lijn.

Desondanks citeerde Johnson de professor in zijn artikel, en liet hem bevestigen dat Edward II in dat paleis met zijn schandknaap Piers Gaveston gewoond had. Prompt werd Lucas uitgelachen in lezersbrieven: Gaveston was al in 1312 onthoofd. Toen Lucas een woedende brief schreef naar The Times, loog Johnson eerst dat hij zijn peter wel degelijk had gesproken. Om daarna doodleuk te beweren dat zo’n verzonnen citaat nu ook weer geen doodzonde was. 

AFP or licensors

Ook zijn politieke standpunten zijn rekbaar, zo blijkt telkens opnieuw. Toen hij nog burgemeester van Londen was, pleitte Johnson voor een amnestie voor illegale immigranten. In de brexit-campagne was daarentegen een van de zwaarstwegende argumenten het terugdringen van illegale - en zelfs legale - immigratie naar het VK. 

Hij is lang een vurig pleitbezorger geweest van de toetreding van Turkije tot de EU (misschien speelde hier zijn afkomst: zijn overgrootvader was de Turkse journalist Ali Kemal. Boris’ officiële naam is overigens Alexander Boris de Pfeffel Johnson). Bekijk hieronder zijn pleidooi.

Maar in de brexit-campagne werd een mogelijk Turks lidmaatschap aangegrepen als argument om de EU te verlaten, omdat het Verenigd Koninkrijk "overspoeld zou worden door vrij reizende Turken". Op een kritische vraag daarover antwoordde Johnson toen: "Eerlijk gezegd kan het me niet schelen of Turkije toetreedt tot de EU, op voorwaarde dat wij eruit stappen." 

Toen hij in zijn studententijd per se voorzitter wou worden van de prestigieuze debatclub Oxford Union, ging hij plots aanschurken bij de centrumpartij SDP (Social Democratic Party) en ontkende hij zijn banden met de Conservative Party. Toen zijn campagneleider daar later op wees, zei Johnson dat hij zich dat niet herinnerde. Maar hij werd wel voorzitter, een functie die vaak een aanloop naar een politieke carrière betekent.

Van links naar rechts: Boris, Leo, Rachel, moeder Charlotte, een kinderjuf, vader Stanley en Jo Johnson.

Het illustreert die andere eigenschap van Johnson: de man heeft brandend maagzuur van ambitie. Competitiegeest is hem namelijk met de paplepel ingegoten. Van kindsbeen af werd in het gezin Johnson een verschroeiende concurrentie aangemoedigd tussen de vier kinderen: Boris, zijn zus Rachel en zijn broers Leo en Jo. (Die laatste schopte het trouwens ook tot minister, maar is wel pro-Europa. Hij haalde een diploma aan de Brusselse ULB en spreekt vloeiend Frans).

Boris zal letterlijk àlles doen om te winnen, als hij ergens zijn zinnen op heeft gezet. Als hij dreigt te verliezen in een voetbalmatch, schakelt hij gewoon over op rugby, terwijl iedereen toekijkt. 

Video player inladen...

Toen hij destijds bij The Times was buitengegooid, werd Johnson opgevist door Conrad Black, de eigenaar van The Daily Telegraph. Die zag in Johnson de geknipte man om zijn nieuwe koers uit te zetten. De krant was zowat het lijfblad van de Conservatieven van Margaret Thatcher. Die raakten op dat moment alsmaar meer verdeeld over Europa, en Black koos plots partij tégen. Hij gaf Johnson de opdracht mee: we willen anti-EU-verhalen om het debat te kunnen beïnvloeden. En Johnson zag dat wel zitten, hij leverde het gevraagde in grote hoeveelheden. Wellicht niet eens uit overtuiging, maar wel als een manier om zich te profileren. 

Hij kende Brussel trouwens goed, want hij had er als kleine jongen twee jaar school gelopen, in de Europese School van Ukkel. Dat was toen zijn vader Stanley als milieudeskundige voor de Europese Commissie werkte – hij werd later ook Europees Parlementslid. De kleine Boris sprak dan ook al behoorlijk Frans. (Later zou de intelligente jongen een studiebeurs bemachtigen voor de Engelse eliteschool Eton College, en vervolgens voor de universiteit van Oxford, waar telkens ene David Cameron zijn studiegenoot was.)

De beruchte Bullingdon-studentenclub in Oxford, in vol ornaat. Boris Johnson (vooraan rechts zittend) en David Cameron (tweede van links in bovenste rij) waren tegelijkertijd lid.

En nu vond EU-correspondent Boris een plek in Sint-Pieters-Woluwe, vanwaar hij de ene na de andere geestige en goed geschreven column de wereld instuurde. Hij sprak de lezers consequent aan met “My friends” en fantaseerde erop los, als de EU er maar slecht uitkwam. Zijn stukken werden gretig gelezen. Een typisch voorbeeld van een Boris-artikel: "Brussel werft snuffelaars aan om zeker te zijn dat Euro-mest overal hetzelfde ruikt".

“Boris heeft het nepnieuws uitgevonden”, zegt Martin Fletcher, voormalig buitenlandredacteur van The Times. “Hij heeft het euroscepticisme tot een kunstvorm verheven.” Op de dagelijkse persbriefing van de Europese Commissie was hij meteen al opgevallen, en niet alleen door zijn warrige Jommekeshaar. Hij kwam meestal te laat binnen, en stelde met een charmante monkellach lastige en provocerende vragen.

Vervolgens schreef hij een stuk waarin hij de feiten naar zijn hand zette. “Hij schreef wat hij vond dat waar was”, zegt zijn collega Marco Zatterin van La Stampa. En dat draaide meestal uit op een aanval op de Europese federale "Superstate", of het verwijt dat Brussels het geld van de Britse belastingbetaler verkwanselde.

“Ik had eens een primeur over Brits-Franse militaire samenwerking”, vertelde zijn Guardian-collega John Palmer. “Boris kwam naar me toe en vroeg of het verhaal waar was. Ik zei: natuurlijk. Daarop schreef Johnson in The Sunday Telegraph dat Delors veldmaarschalk van een EU-leger wilde worden. Pure fantasie.”

Johnson besefte tot zijn eigen verbazing dat wat hij vanuit Brussel schreef een explosief effect had, met name ook op de Conservatieve partij. Premier Thatcher was een grote fan. Het gaf hem een vreemd soort macht. En toen bood uitgever Conrad Black hem het hoofdredacteurschap van Spectator aan. En kwam de BBC aankloppen voor “Have I got news for you”. En bood de Conservatieve Partij hem een zitje in het parlement aan. De eerste stappen op weg naar het einddoel waren gezet. 

In 2008 deed Boris plots een gooi naar het burgemeesterschap van Londen. Niemand dacht dat die clown een wereldstad van bijna 9 miljoen inwoners kon besturen. Bovendien moest hij opboksen tegen de populaire zittende burgemeester, de dieprode Ken Livingstone.

Maar tot ieders verbazing vielen de Londenaars voor Johnsons imago van klunzige amuseur. Vier jaar later zou hij dat huzarenstukje nog eens overdoen en een tweede ambtstermijn in de wacht slepen. Dat levert hem binnen zijn Conservatieve partij een enorm politiek kapitaal op voor nog komende parlementsverkiezingen: hij is de man die bewezen heeft dat hij Labour kan verslaan.

Burgemeester Boris Johnson met Arnold Schwarzenegger, bij de voorstelling van de "Boris bikes", het deelfietsenplan. AP2011

Zijn beleid in Londen liet geen verpletterende indruk na. Zijn opvallendste wapenfeiten waren de invoering van een deelfietsensysteem, en een nieuwe generatie rode dubbeldekker bussen (die zo duur waren dat ze inmiddels weer zijn afgevoerd.) Hij wist de criminaliteit in de hoofdstad wel terug te dringen, al steeg de jongerencriminaliteit. 

Burgemeester Boris Johnson stelt de nieuwe Routemaster dubbeldekker bus voor.

Hij legde de City - de financiële sector van Londen - in de watten, en de woningprijzen swingden de pan uit door de komst van steenrijke Russen en Arabieren. Een gewoon stel tweeverdieners vindt tegenwoordig maar een betaalbare woning op drie kwartier metrorijden van Londen centrum.

Maar hij verbeterde wel het openbaar vervoer, en kon vooral de vlekkeloze organisatie van de Olympische Spelen van London 2012 als een pluim op zijn hoed steken (ook al had zijn voorganger Livingstone die binnengerijfd.)

(Lees verder onder de foto)

Burgemeester Boris Johnson bij de voorstelling van het Olympisch dorp in Londen, 2012

Ondanks herhaalde ontkenningen (tot 17 keer in één interview) stelde hij zich toch weer kandidaat voor het Lagerhuis en ruilde hij het stadhuis voor het parlement. Van toen af werd gefluisterd dat hij zijn oog had laten vallen op de functie die nu in handen was van zijn schoolkameraad David Cameron: het premierschap. En die Cameron had net een referendum over de brexit gelanceerd – we schrijven 2016.

Boris Johnson was op dat moment op het toppunt van zijn populariteit, in zijn partij en bij de bevolking. Maar nu moest hij een kamp kiezen. Hij liet iedereen lange tijd in het ongewisse.

Toen schreef hij twee artikels: eentje met een gloedvol betoog vol argumenten om in de EU te blijven, en eentje met precies de tegenovergestelde stelling. Dat laatste stuk publiceerde hij uiteindelijk in de krant The Daily Telegraph. Premier Cameron verslikte zich die ochtend in zijn kopje thee, want daarmee gooide Boris zijn volle politieke gewicht en zijn populariteit in het Leave-kamp. 

Maar dat eerste pro-EU-artikel lekte op een of andere manier uit. En dat versterkte alleen maar het vermoeden dat het Boris eigenlijk allemaal gelijk was, en dat hij enkel tactisch voor Leave had gekozen omdat hem dat de beste kansen bood op de weg naar zijn einddoel: het premierschap.

Lees verder onder het filmpje: een van de vele "Best of"-compilaties over Boris Johnson die rondgaan op sociale media.

En toen was er op 24 juni 2016 plots die verbijsterende uitslag van het EU-referendum. Het volk had gesproken en het antwoord was: we stappen eruit. Premier David Cameron nam meteen ontslag.

Op dat moment was er voor Boris een opening naar het premierschap, maar hij trok zijn kandidatuur snel weer in. Dat was het resultaat van gekonkel en verraad in zijn eigen kamp (zijn medestander Michael Gove stelde zich plots ook kandidaat), maar Boris voelde ook aan dat het gunstige moment nog niet was aangebroken.

afp or licensors

Premier May, die zelf Remain gestemd had maar nu de brexit moest gaan waarmaken, benoemde Boris verrassend tot Minister van Buitenlandse Zaken. Eigenlijk een puur tactische zet. Ze kon de harde brexiteers geruststellen omdat ze een kopstuk van het Leave-kamp in haar kabinet binnenhaalde.

Maar ze knipte meteen Boris’ vleugels omdat ze tegelijkertijd een aparte brexit-minister én een minister voor internationale handel in het leven riep. Het was duidelijk: Boris was minder schadelijk binnen de regering dan erbuiten. En een minister van Buitenlandse Zaken is vaak in het buitenland.

In diplomatieke kringen werd Boris’ benoeming wereldwijd op ongeloof onthaald. En ook op het oerdegelijke Britse Foreign and Commonwealth Office zijn vermoedelijk een aantal wenkbrauwen de hoogte ingegaan.

Boris Johnson jogt bij voorkeur in shorts met een bloemenprint.

Al snel werd duidelijk hoe flitsend het brein van de nieuwe minister werkte, maar ook hoe onverbeterlijk lui en nonchalant hij was. Dossiers tot in de saaiste details doorgronden, het is niet aan Boris besteed. Het is de rode draad door zijn leven: hij is zo intelligent dat hij ervan uitgaat dat hij al improviserend wel op zijn pootjes terecht zal komen, en het blokken op doorwrochte teksten wel kan overslaan. En als het misgaat heeft hij altijd wel een charmante kwinkslag klaar.

En het ging dan ook een aantal keer behoorlijk mis. Zo verklaarde hij dat een Brits-Iraanse moeder onterecht in een Iraanse gevangenis zat omdat ze enkel Iraanse journalisten had opgeleid. Had hij het dossier gelezen, dan had hij geweten dat haar familie die beschuldiging (die neerkwam op landverraad) juist in alle talen ontkende. In hun ogen had Johnson dus een valse aanklacht van Iran geloofwaardigheid gegeven, wat de kansen op een vervroegde vrijlating torpedeerde. De vrouw zit nog altijd in de gevangenis.

Over de chaos in Libië na de dood van Khadaffi zei hij dat Britse zakenlui klaarstaan om de stad Sirte om te toveren tot het nieuwe Dubai. En hij voegde eraan toe: “Het enige wat ze moeten doen is de lijken opvegen.”

In Myanmar begon hij in een heiligdom plots “The road to Mandalay” op te zeggen, een gedicht van Rudyard Kipling uit de koloniale tijd - een affront in die setting. De Britse ambassadeur geneerde zich dood en zag zich genoodzaakt zijn minister abrupt te onderbreken en toe te fluisteren: “De micro staat open. Dit is geen goed idee.”

In een driedelige BBC-documentaire over de werking van het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken kwam de nonchalante aanpak van Boris Johnson onbarmhartig aan het licht. Fragmenten uit de reeks worden nog altijd gretig gedeeld op sociale media.

Uit onvrede met de deal over de uittredingsvoorwaarden die premier Theresa May na twee jaar onderhandelen met de EU bereikt had nam Boris vorig jaar ontslag uit de regering. En nu Theresa May zèlf opstapt, zou zijn grote moment eindelijk aangebroken kunnen zijn. 

Een hindernis zou wel zijn liefdesleven kunnen zijn. Dat is niet onbesproken. In 1993 scheidde Johnson na zes jaar huwelijk van zijn eerste vrouw. Twee weken later trouwde hij met zijn tweede. En vijf weken later werd hun eerste kind geboren (er volgden er nog drie.) 

Maar ook in dat tweede huwelijk reed hij een paar scheve schaatsen. In 2004 ontkende hij een buitenechtelijke relatie met columniste Petronella Wyatt, die tweemaal een abortus tot gevolg had. Aanvankelijk deed Johnson de persberichten af als “piffle”: kletskoek.

Toen bleek dat hij wel degelijk gelogen had, kostte hem dat zijn benoeming als schaduwminister van Cultuur en ondervoorzitter van de partij. Niet vanwege de affaire, maar omdat hij er publiekelijk over gelogen had. Johnson weigerde vrijwillig op te stappen. Toen ontsloeg de partijvoorzitter hem uit beide functies. 

Vijf jaar later werd een dochtertje geboren uit weer een andere buitenechtelijke relatie. Johnson probeerde haar bestaan uit de kranten te houden via de rechtbank, maar een rechter besliste dat de pers hier wel degelijk over mocht berichten vanwege Johnsons “onverantwoorde gedrag” (reckless behaviour).   

In september vorig jaar kondigden Johnson en zijn tweede vrouw dan toch aan dat ze gingen scheiden, na 25 jaar huwelijk. Hij wil die scheiding nu versneld afronden, zodat hij en zijn nieuwe 31-jarige vriendin netjes getrouwd Downing Street 10 kunnen binnenstappen mocht hij de race om het premierschap winnen.

Maar onlangs zat er een haar in de boter tussen dat recente koppel, zo kopte eind vorige maand elke Britse krant over een hoogoplopende ruzie waarbij de buren de politie belden. "Get off me!” en “Get out of my flat!” zou ze tegen Bojo geschreeuwd hebben. Ondertussen lijken de plooien weer gladgestreken tussen de twee. 

Om Downing Street 10 binnen te stappen als premier moest hij enkel nog minister van Buitenlandse Zaken Jeremy Hunt verslaan.  Van de in totaal tien kandidaten bleven enkel deze twee nog over na een  soort afvallingskoers, waarbij enkel de 313 Lagerhuisleden van de Conservatieve Partij mochten stemmen. Sindsdien is de keuze tussen deze twee overgebleven kandidaten voorgelegd aan de 160.000 Conservatieve partijleden in het land. Een strijd die zoals verwacht gewonnen werd door Johnson.

Niemand weet zeker wat het land onder zijn bewind allemaal te wachten staat. Hij heeft beloofd dat onder zijn bewind het Verenigd Koninkrijk uit de EU stapt op 31 oktober, of er nu een deal is of niet.

Hij laat zelfs de mogelijkheid open om het parlement tijdelijk buiten spel te zetten om de brexit erdoor te drukken. Daar heeft het parlement zich vorige week bij stemming uitdrukkelijk tegen verzet, maar Boris zou dat besluit kunnen negeren. Een ding weten we zeker: de Britten gaan zich met premier Boris Johnson aan het roer niet vervelen. 

Bekijk hieronder het campagnefilmpje waarmee Boris Johnson een gooi deed naar het partijvoorzitterschap:

Video player inladen...