Hilde De Windt

Jonge moslims vieren avondmaaltijd ramadan op een eigentijdse manier: "Geen stempels, alleen samenhorigheid" 

"Is het al tijd om te eten?" Allicht een van de meest gehoorde vragen tijdens de ramadan. Traditioneel wordt de eerste maaltijd na de vastendag, de iftar,  in grote families genuttigd, als teken van samenhorigheid. Heel vaak zien we feestelijke en rijkelijk gedekte tafels. Maar is dat wel haalbaar, als jonge moslim in deze snelle, drukke tijden? Wij vroegen het hen. Vier avonden schoven we mee aan tafel bij mensen in ons land die elk op hun eigen manier die maaltijd organiseren. Fouzia en haar collega-kotstudenten, het jonge stel Michaël en Adin, acteur Mostafa die als single cocoont en bij Illias die zijn netwerk bij elkaar twittert om samen te eten. Dit is hun iftarverhaal. 

Twiftar: vrienden van vrienden aan tafel twitteren

hdw

Voor de derde keer organiseren Illias en zijn vrienden een twiftar. Het concept is even eenvoudig als eigentijds: Illias lanceert een tweet waarin hij zijn vrienden, volgers en netwerk oproept om een bepaalde avond samen te eten na zonsondergang. "Gezellig samen zijn, samen eten, geen stempels, alleen samenhorigheid."

De vorige twee jaren was dat op het ponton van de Schelde aan het Antwerpse Steen. Mensen sturen die boodschap ook weer door naar andere vrienden en kennissen. En zo krijg je dan plots wel 40 mensen: moslims en niet-moslims

"Iedereen brengt iets mee, is het idee, en we maken er een fijne avond van. Dit jaar was het veel te koud om het buiten te doen." Via Twitter waarschuwde Illias iedereen dat de locatie veranderde naar de Toko in Berchem, een gemeenschapshuis, coworking-place en popup-store. Daardoor was de opkomst wat minder, maar de aanwezigen lieten het niet aan hun hart komen. Veel deelnemers hebben elkaar bij een vorige editie leren kennen. Sociale media brengen mensen ook samen in het echt. 

hdw

We zijn spontaan op het idee gekomen. Iftar is iets om samen te doen, zeker in het weekend. 

hdw

Illias werkt in het scoutshuis. Ook hier is hij duidelijk de akela. Iedereen spiekt op zijn telefoon: is het nog geen tijd? Mag het? Illias neemt het woord en heet iedereen welkom. Er is een gezamenlijk gebed. Als je in stilte wil bidden kan dat in een aparte ruimte. En dan is het ten aanval: de honger en vooral de dorst laten zich gelden om half tien 's avonds.

Het is een kleurrijk gezelschap, van heel diverse origines. Dat zie je ook aan wat er op tafel staat. Er staan zelfs 2 dozen bij van een joodse bakker. "Gekregen van een joodse vriend die niet kon komen. Het is vrijdag, shabat, en dan mag hij niet rijden of fietsen. Daar moeten we volgend jaar wel rekening mee houden, " zegt Illias. "Het is net leuk als mensen van verschillende religies met ons meevieren." 

hdw

Ze eten samen aan lange tafels, de vrienden van de vrienden van de vrienden. Het gaat er levendig aan toe: het gaat over politiek en verkiezingen, niet zomaar. Intussen prijzen ze elkaar de spijzen aan: een Afrikaans gerecht met rijst en tomaten, sla, allerlei fruitsappen, bissap en vooral veel zoetigheden:  de baklava's. 

Ik schuif bij aan de tafel waar Ibtisam zit, de vrouw van Illias, met haar baby en haar 14-jarige zoon die voor de eerste keer helemaal meedoet aan de ramadan. "'t Is interessant," zegt hij bedachtzaam, en "nee, het is niet zo moeilijk. Ik heb alleen veel dorst. En ik ben prikkelbaarder." "Het is makkelijker als je je elke dag een doel stelt," zegt zijn moeder. "Niet eten is een confrontatie met je tekortkomingen. Eten wordt zo ondergeschikt aan bezinning en goede daden." Spiritualiteit en politiek, allemaal aan een lange tafel.

hdw

Op kot bij Fouzia en vrienden

hdw

De blok is begonnen, ook voor Fouzia die in haar 3e bachelor biomedische wetenschappen zit aan de KU Leuven. Als dochter van een Rwandese vader en een Bengaalse moeder is zij als Ahmadiyya opgevoed, dat is een stroming binnen de islam.  Ze zit op kot in een meisjesresidentie.

Dit jaar valt de vasten tijdens de blok en de examens. Fouzia en haar vrienden maken van de nood een deugd. Ze komen samen in de gemeenschappelijke keuken voor de iftar. "Iedereen brengt iets mee, meestal van thuis. Om te kokerellen hebben we nu geen tijd." Abdel lacht. “Als ik geen eten meeneem van thuis, dan overleef ik op diepvriespizza, pasta, pesto en eieren." 

Ze komen wel elke avond samen om de vasten te breken. "We eten nooit alleen," verklaart Fouzia met overtuiging. "Ik kan niet goed koken maar wel heel goed mensen samenbrengen."

hdw

Aan tafel zitten 5 andere studenten: Salma en Ghizlane wonen in dezelfde gang, Beyza en Abdel komen van een andere residentie. “We spreken elke keer ergens anders af. Soms gaat het ook door bij mij”, vertelt Beyza.  Laurien doet niet mee met de ramadan, maar is een goeie vriendin van Fouzia.  

“Ik heb vorige week 1 dag gevast om het gevoel eens te ervaren. Fouzia had me overtuigd. Ik vind het gezellig om met hen samen te kunnen eten”, vertelt ze. De anderen knikken. "Dat is de echte ramadansfeer," beamen ze. Kot-ramadan. Met eten van thuis, en met studentenkost zoals pizza's en bruschetta's op tafeL 

hdw

Hoe gaat dat met de studies, willen wij weten. “We hebben geen tijd om urenlang aan tafel te zitten,” vertelt Buzya. “We studeren wel samen in de gemeenschappelijke studeerruimte hier, 's nachts, tot suhur, de eerste maaltijd om half vier. Dag wordt nacht en omgekeerd. Hoewel Abdel dan net het normale ritme aanhoudt. “Het vasten heeft op zich heel wat voordelen tijdens de blok”, legt Salma uit.

“Ik kan me beter focussen. Je verliest geen tijd, studeren hèlpt om niet te eten. Je hebt een doel voor ogen, je wil slagen voor je examen. Door de ramadan liggen die doelstellingen ook scherper. Je hebt meer zelfdiscipline,” vindt Ghizlane. “En je bespaart tijd omdat je niet naar het toilet moet”, lacht Buzya.

hdw

Rond half 12 wordt er afgeruimd. Abdel vertrekt terug naar zijn residentie. Ghizlane en Salma gaan zich wassen en omkleden om naar de studentenmoskee hier in de buurt te gaan voor het nachtgebed. “Je moet rein zijn en goed bedekt om te bidden. Ramadan gaat niet alleen over niet eten en drinken, het is ook een spirituele maand.”

Fouzia en Beyza gaan niet mee naar de moskee. Fouzia bidt enkel wanneer ze thuis is.  “Deze moskee volgt een andere leer.” Dat wordt onderwerp van een levendig gesprek aan tafel. Binnen de islam is er een diversiteit zoals die ook in het christendom bestaat. En elke cultuur heeft zijn eigen accenten. Dat is soms verwarrend maar mooi, vinden zij. Zoals een ramadan moet zijn.

hdw

Michaël en Adin: iftar met z'n tweetjes

Hilde De Windt

Het is rustig, vier hoog boven de Scheldekaaien bij Michaël en Adin. Hij is half Vlaming, half Nederlander, zij Indonesische. Zij opgevoed met islam, hij is een bekeerling. Ze zijn al vier jaar een stel.  In de stoofpot pruttelen kippenbouten in een exotisch kokosmengsel. "Indonesisch, ja", knikt Michaël, "meestal eten we tijdens de ramadan Indonesisch."

Voor mensen die tijdens de ramadan vasten tussen zonsopgang en zonsondergang is die maaltijd 's avonds een "feest". In die zin dat ze daar een hele dag naar uitkijken na een dag onthouding. Toch willen Michaël en Adin gaan voor licht en sober, in de echte geest van de ramadan

hdw

Je breekt de vasten met een dadel, zoals de profeet het ons heeft geleerd. Dat gebeurt bijna overal ter wereld zo. 

 

Hilde De Windt

Dadels bevatten veel vitaminen en andere voedzame bestanddelen. Het is meteen een boost, zeg maar. Michaël en Adin drinken water en thee.  "Wij eten meestal veel fruit: kleine stukjes om je lege maag niet te veel te belasten, "zegt Michaël. "Daarna bidden we, en dan eten we verder, de hele avond door. We mogen pas zo laat eten en om half vier 's ochtends mag je nog een keer, dus wij blijven nu wel wakker tot de tweede maaltijd. " Adin kijkt en voegt eraan toe dat ze dan wel lang uitslapen. Nu zij geen les meer heeft en Michaël tussen twee jobs zit, kan dat. "Dat valt mee, " lacht ze. Adin zet thee en snijdt de watermeloen. Over een paar minuten mogen ze eten en drinken. 

hdw

"Wist je dat ramadan Buka Puasa heet in het Indonesisch?  Je wenst elkaar ook voortdurend Happy Buka Puasa." Net als Kerstmis bij de christenen?  Ze knikt, en vertelt dat alles in haar thuisland ook versierd is tijdens de ramadan.

"In Indonesië - het grootste moslimland ter wereld - is iftar traditioneel wel een feest met veel eten. Moeders maken dan rendang, dat is een rundsvleesschotel die acht uur moet stoven. Vanwege het vele werk is dat een gerecht voor speciale gelegenheden. Kolak is een typisch dessert voor tijdens de ramadan: banaan met bruine suiker en pudding." Adins ogen lichten helemaal op, alsof ze al daar zit. Zondag vertrekken ze naar haar familie, om het einde van de Buka Puasa samen te beleven. 

hdw

"Het is niet de bedoeling dat je plots gulzig gaat eten, of heel veel en feestelijk," beaamt Adin. "De ramadan is immers een oefening in zelfbeheersing. Je moet niet alleen je voedselinname beheersen, maar ook je kwaadheid of ergernis. Een lichamelijke én geestelijke training.  Je moet ervaren wat het is om niets te hebben, zodat je echt solidair kunt zijn met minder bedeelde mensen."

"Moslims moeten delen tijdens de ramadan, liefdadigheid is erg belangrijk. Trouwens, in de islam is het vasten een vorm van eerbetoon aan God. De enige gebedsvorm voor God zelf, want in andere gebedsmomenten werk je voor jezelf."

Na het fruit als voorgerecht is het tijd voor een gebed. Adin trekt een groot gewaad aan, dat haar hele lichaam bedekt. "Ook mannen bedekken zich met lange hemden, " legt Michaël uit. 

Hilde De Windt

"Zo gaan we verder eten, tot het weer tijd is voor het laatste gebed van de dag, rond half twaalf. Vaak doen moslims dat samen in de moskee, maar voor ons is het te ver, zonder auto. We blijven op tot suhur, dat is de eerste maaltijd van de dag, om 3.30 uur 's ochtends, voor zonsopgang dus. " Wakker blijven vinden zij makkelijker dan al die slaapjes tussendoor. Zeker omdat Michaël pas over een maand aan een nieuwe job begint en Adin geen les meer heeft op de universiteit. "We slapen dan uit tot de middag. Dat helpt ook wel. En over een paar dagen zitten we in Azië, daar zijn de dagen korter, dus mag je sneller aan de iftar beginnen." 

hdw

Mostafa heeft als single zo zijn eigen iftarrituelen

Hilde De Windt

Mostafa woont alleen. Tijdens de ramadan probeert hij wel vaker bij zijn moeder te gaan eten, of bij vrienden. Maar dat is niet altijd mogelijk zo laat 's avonds. Deze avond mag de iftar maar beginnen om iets voor tienen, dan is het al gauw te laat voor de laatste bus. "Maar ik heb het ook nodig om af en toe op mezelf te cocoonen. En om zuinig te zijn met mijn energie.  Ik ben acteur, en daardoor vaak onderweg. Samenhorigheid is natuurlijk belangrijk, maar als je zoveel werkt, is dat niet altijd te doen", vertelt hij. 

Hilde De Windt

Ik begin met de obligate harirasoep. "Voor mij is die soep een must," zegt Mostafa. "Natuurlijk eet ik het liefste die van mijn moeder, die ze maakt volgens de traditie in Noord-Marokko. Er zit alles in dat je nodig hebt. Ik neem ze vaak mee in tupperware potjes, dat is heel typisch voor de ramadan, hé, die plastic potjes met eten van thuis...." Hij lacht.  "En dan eet ik graag een amandelkoek, maar die heb ik nu niet. En natuurlijk dadels, en verse vijgen."

"Ik heb geleerd om tijdens de ramadan licht en sober te eten, niet te veel. Anders ga je voorbij aan de essentie van het vasten. Ik eet kleine porties, tapas bijna. Ook omdat ik niet van verspilling hou. Er wordt zoveel eten weggegooid tijdens de ramadan, mensen kopen te veel omdat ze boodschappen doen terwijl ze honger hebben. Dus ik maak kleine porties."

Hilde De Windt

Mostafa luistert vaak naar Andalusisch-Arabische muziek. "Veel mensen luisteren tijdens de ramadan dan naar pure religieuze muziek, speciaal voor die periode. Voor mij zijn de klanken uit de regio van mijn familie belangrijk." Er staan ook veel oude familiefoto's in zijn appartement. "Ik ben veel bezig met de cultuur. Ramadan is daar ook een deel van. Ik vast wel, maar ik bid bijvoorbeeld niet. Mijn broer doet het helemaal niet. Meer en meer mensen niet hoor, maar die roepen dat niet van de daken. Het is ook best wel heel lastig hier, met die lange dagen. Mensen zijn veel opgefokter dan normaal, sneller geprikkeld. Terwijl dat net niét de bedoeling is."

Na de soep gaat Mostafa op zijn krukje in de keuken zitten. Een ritueel moment, op een rituele plek. "Hier drink ik dan een bakje koffie, en rook ik een sigaretje. Een moment van rust." Hij kijkt bedachtzaam voor zich uit en geniet van de muziek. Daarna volgt de rest van de maaltijd met kip, rijst en een slaatje van kikkererwten. En een lange nachtrust, zonder nachtelijk eten, tot de volgende vastendag.  

Hilde De Windt