Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken. Jonas Roosens

De grote tendensen: grote doorbraak van Vlaams Belang, N-VA verliest maar blijft de grootste

De verkiezingen van 2019 lijken die van Vlaams Belang te zijn geworden. De uiterst rechtse partij gaat bijzonder sterk vooruit. N-VA blijft de grootste, maar verliest heel wat van haar pluimen. Die tendensen tekenen zich af op basis van de voorlopige resultaten uit het hele land.

Federaal

De eerste uitslagen vanuit Tongeren, Heist-op-den-Berg en Diksmuide zetten om half vier vanmiddag onmiddellijk de toon: N-VA kreeg in elk van die kantons een opvallende klap. Momenteel staat de partij een kleine 5 procentpunt in de min, ze haalt nu 28 procent. Daarmee blijft de N-VA wel de grootste.

De meest forse winst is voor Vlaams Belang. De partij hoopte bij monde van voorzitter Tom Van Grieken op dubbele cijfers en dat lijkt ze probleemloos te zullen waarmaken. Momenteel klimt Vlaams Belang zelfs naar zowat 20 procent, een bijzonder stevige winst van ruim 14 procentpunt in vergelijking met 2014. In West-Vlaanderen zou Vlaams Belang zelfs de grootste partij kunnen worden.

Door de sterke vooruitgang van Vlaams Belang blijven alle andere partijen, met uitzondering van N-VA, op z'n minst ter plaatse trappelen. Fors verlies is er voor CD&V, dat op dit moment met 15 procent van de stemmen pas de derde partij wordt. Ook Open VLD breekt hoegenaamd geen potten en zakt weg naar om en bij de 14 procent.

(Klik hieronder om de resultaten op de verschillende niveaus te bekijken. De tekst gaat verder onder de resultatenbox.)

Ook de grote winst voor Groen, waarop de peilingen toch leken te anticiperen, blijft uit. De partij haalt ruim 10 procent van de stemmen. SP.A krimpt verder en haalt een score van 11,3 procent. Het uiterst linkse PVDA mag wel juichen, want die partij lijkt op dit moment in de Kamer overtuigend de kiesdrempel te zullen halen.

Een team van politicologen van de KU Leuven heeft intussen ook in opdracht van VRT NWS de voorlopige uitslagen geanalyseerd. Op basis daarvan hebben ze ook voorspellingen gemaakt. Voor de Kamer verwachten de experts dat N-VA uiteindelijk zal uitkomen rond de 25 procent. Vlaams Belang wordt de tweede partij met 18 procent. CD&V en Open VLD halen in die voorspelling 14 procent, gevolgd door SP.A en Groen. Die laatste partij zou blijven steken op 10 procent.

Bekijk die eerste prognoses hier:

Video player inladen...

Vlaanderen

Min of meer een vergelijkbaar beeld is er in Vlaanderen. N-VA blijft onder het eigen doel van 30 procent, al is het nog altijd de grootste partij, met name dankzij een trouw kiespubliek in de provincie Antwerpen. Vlaams Belang klimt vlot naar de tweede plek: extreemrechts haalt ook voor het Vlaams Parlement 18 procent van de stemmen.

Duidelijke achteruitgang is er daarom ook voor CD&V, Open VLD en SP.A. Groen en PVDA doen lichtjes beter en voor laatstgenoemde partij lijkt dat te betekenen dat ze ook in het Vlaams Parlement de kiesdrempel haalt.

De voorspellingen van de Leuvense politicologen zijn ook hier vergelijkbaar: N-VA zal vermoedelijk uitkomen op zowat 25 procent, met Vlaams Belang op de tweede plek met 18 procent. CD&V zou in dit model de derde partij worden met 15 procent, gevolgd door Open VLD, SP.A en Groen.

En de Franstalige partijen?

In Franstalig België lijken de federale verkiezingen uit te draaien op een triomf voor Ecolo. De winst van de groenen gaat vooral ten koste van de PS (-7 procentpunt).

Ook de MR van voormalig premier Charles Michel doet het uiteindelijk - vrij verrassend - goed. De Franstalige liberalen halen een min of meer vergelijkbare score als in 2014.

In Brussel is het beeld aan Nederlandstalige en Franstalige kant vergelijkbaar: daar strijden de liberalen en groenen om de titel van grootste partij van het gewest, maar lijkt die strijd in het voordeel van Groen-Ecolo uit te vallen. Verlies is er vooral voor de socialisten en de christendemocraten.

Van de verkiezingen voor het Waalse Parlement zijn nog weinig resultaten binnen. Het eerste zeer voorlopige beeld levert vooral een verlies op voor de PS. De MR, die evenmin groeit in Wallonië, komt daardoor opzetten en zou uiteindelijk net wel of net niet de grootste partij kunnen worden. Ecolo, dat een stevige boost krijgt, en CDH strijden er voor de positie van derde grootste partij.

Wat betekent dat voor de federale en Vlaamse coalitievorming?

In Vlaanderen mag (nogmaals: voorlopig) de opmerkelijke conclusie zijn dat ondanks de achteruitgang van N-VA, die partij met de huidige resultaten haast onmisbaar wordt om een Vlaamse coalitie te vormen. Een verderzetting van de "Zweedse" regering (N-VA, CD&V, Open VLD) lijkt daar zelfs de meest evidente optie. 

Ook mogelijk trouwens: een coalitie zoals in Antwerpen: N-VA-Open VLD-SP.A, dus zonder CD&V, maar mét SP.A. En ook een coalitie zónder N-VA (en Vlaams Belang en PVDA) lijkt op dit moment nipt mogelijk te zijn.

Federaal wordt stilaan duidelijk dat de Zweedse coalitie geen meerderheid meer kan halen

Federaal wordt stilaan duidelijk dat de Zweedse coalitie geen meerderheid meer kan halen. Zelfs met de Franstalige christendemocraten aan boord komt die formule zetels tekort. 

De socialisten vormen de grootste familie, op de voet gevolgd door de N-VA, de liberalen en de groenen. Opvallend daar: een terugkeer van paars-groen behoort in de huidige situatie tot de (zeer nipte) mogelijkheden. Of zal de N-VA aan tafel gaan met de socialisten en de liberalen? Het is in elk geval nu al duidelijk dat de coalitievorming op het federale niveau een aartsmoeilijke opdracht zal worden.