De voorpagina's en commentaren na 26 mei: "Het signaal van de kiezer was overduidelijk: het was niet goed genoeg"

Vlaams Belang is de grote winnaar, N-VA-voorzitter Bart De Wever leed zijn eerste nederlaag, en vooral de extremen hebben het goed gedaan. Daarover zijn alle kranten het eens op "the morning after" na de verkiezingsdag. Maar hoe moet je het signaal van de rechts stemmende Vlaamse kiezer en de links stemmende Waalse kiezer met elkaar verzoenen? En wat met het cordon sanitaire, is het tijd om te praten met Vlaams Belang? Die antwoorden zijn aartsmoeilijk. "Neen, we zijn nog niet thuis", is de boodschap.

De Standaard: "Vlaanderen is welvarender dan ooit, maar de Vlaming is boos en bang"

De afgetekende overwinning van Vlaams Belang doet de politieke wereld naar adem happen, schrijft Bart Sturtewagen in De Standaard. De partij die vorige keer tot een randverschijnsel was gedegradeerd, staat er helemaal terug met een verdrievoudiging van haar stemmen.

Er is een paradox: Vlaanderen is welvarender dan ooit, iedereen is aan het werk, de vacatures blijven openstaan. Maar de Vlaming is boos en bang. Hij verwerpt het migratiebeleid en vreest voor zijn pensioen. Geen van de gevestigde partijen vertrouwt hij nog. De eindeloze opeenvolging van debatten en botsingen tussen steeds dezelfde mensen heeft zijn afkeer voor het politieke spektakel alleen doen toenemen.

De drie traditio­nele partijen, ooit almachtig, zijn nu bijna irrelevant geworden. Dat kan voor hen en hun voorzitters niet zonder gevolg blijven.
Bart Sturtewagen

Politiek rijst een groot probleem. Twintig jaar na de dioxinecrisis botst opnieuw een politieke generatie op haar limieten. De drie traditio­nele partijen, ooit almachtig, zijn nu bijna irrelevant geworden. Dat kan voor hen en hun voorzitters niet zonder gevolg blijven.

Een Vlaamse regering van N-VA, Open VLD en CD&V kan snel op de been worden gebracht. Aan Franstalige kant kunnen PS, Ecolo en MR hetzelfde doen. Maar hoe hieruit een federale regering kan groeien, wist gisteren niemand.

Het Laatste Nieuws: "Het is tijd om te praten met Vlaams Belang"

Voor Jan Segers van Het Laatste Nieuws is het tijd om te gaan praten met Vlaams Belang. De vermeende onverzoenbaarheid van Vlaams Belang met de democratie was lange tijd het fundament van het cordon sanitaire. Maar de veroordeling van het Vlaams Blok voor racisme ligt inmiddels vijftien jaar achter ons. Tot nieuw bewijs van het tegendeel is het Vlaams Belang anno 2019 zonder twijfel een radicaal-rechtse partij of zelfs een extreemrechtse partij, maar niet racistisch of ondemocratisch.

We bevinden ons op het gepaste moment om de efficiëntie en de wenselijkheid van het cordon in vraag te stellen. Wellicht nooit eerder heeft Vlaanderen zo rechts gestemd als gisteren. Je kunt daar niet langer in een wijde boog omheen lopen, in een wolk van weldenkendheid. Tijd om écht te praten. Niet om, als je Bart De Wever heet, Tom Van Grieken straks pro forma even uit te nodigen, beleefdheidshalve, en hem vervolgens vijf jaar lang te negeren. Maar om naar hem te luisteren en in dialoog te gaan.  

Niet alsóf het Vlaams Belang een partij als een andere is. Want laten we niet naïef zijn: onder de nette façade van Tom Van Grieken gaan nog steeds de vuile vingernagels schuil van de Filip Dewinters van deze wereld. Als het Van Grieken menens is om ooit deel te nemen aan de macht, dan kan hij niet de kool en de geit blijven sparen. Dan moet die partij van hem eindelijk maar eens proper worden op zichzelf.

Wellicht nooit eerder heeft Vlaanderen zo rechts gestemd als gisteren. Je kunt daar niet langer in een wijde boog omheen lopen, in een wolk van weldenkendheid.

Jan Segers

Wil Van Grieken als een volwaardige gesprekspartner worden beschouwd, dan schept dat ook voor hem verplichtingen. Dan moet ook hij water bij de wijn doen. In daden zal Van Grieken vanaf nu moeten bewijzen dat hij meer is dan de politieke paljas die velen ook na gisteren nog steeds in hem zien.

Een pleidooi voor een Vlaamse regering die voornamelijk steunt op een samenwerking tussen N-VA en Vlaams Belang is dit niet, en rekenkundig is dat trouwens niet aan de orde. Gepraat moet er trouwens ook worden met de PVDA/PTB, "de communisten van Peter Mertens en Raoul Hedebouw", in plaats van hen weg te zetten als halve Noord-Koreanen.

Vlaanderen wordt vanmorgen beduusd wakker. Maar de grote zorg voor morgen heet België. Nee, we zijn nog niet thuis.

De Morgen: "Voor de N-VA stelt de terugkeer van VB vooral een menselijk probleem"

Wat na zwarte zondag, vraagt Bart Eeckhout zich in De Morgen af. Hij was aangekondigd, hij is er gekomen. Verkiezingszondag 26 mei is een zwarte zondag geworden. De zoveelste in een rij die in 1991 begon en sindsdien nog maar een enkele keer onderbroken werd.

Groen doet het in de steden niet slecht en PVDA haalt voor het eerst zetels in Vlaanderen. De massale stem op Vlaams Belang is een woedende stem. Vele Vlamingen menen reden te hebben om boos te zijn op politiek en/of samenleving. Daar valt ook enig begrip voor op te brengen. Die boosheid kan vele oorzaken hebben.

De regering-Michel is dan ook een regering geweest die veel met zichzelf bezig geweest is. In de kiescampagne was het vaak niet anders. Leuk voor de debatprogramma's, minder voor de mensen thuis op de bank, die het dagelijks spektakel met onbegrip gadeslaan en 's anderendaags vroeg op moeten, met een kop vol zorgen over koopkracht en facturen.

Een Vlaanderen dat radicaal-rechts in het bestuur zou toelaten, is een Vlaanderen dat zich internationaal en nationaal isoleert.

Bart Eeckhout

De Wever had zich tot doel gesteld het Vlaams-nationalisme te heroveren op radicaal- en extreemrechts. Tot zondag 26 mei was hij in die opdracht geslaagd. Die erfenis is nu grotendeels verkwanseld. Binnen de N-VA-basis zullen stemmen opgaan over het doorbreken van dat cordon, en ook bij Open VLD zien we een en ander opborrelen.

Natuurlijk mag er ook over het cordon van mening verschild worden. Natuurlijk dient er goed geluisterd te worden naar de motivatie van zovele kiezers om de zondag zwart in te kleuren. Maar een Vlaanderen dat radicaal-rechts in het bestuur zou toelaten, is een Vlaanderen dat zich internationaal en nationaal isoleert. Of je nu een principiële of een pragmatische houding aanneemt, de vaststelling blijft dat er voor democratische partijen met Vlaams Belang geen gemeenschappelijke grond te vinden valt. Niet over een onmenselijke migratiepolitiek, niet over een onzinnige splitsing van het land, niet over de budgettaire waanzin waarop VB het programma schraagt. Gewoon: niet.

Het Nieuwsblad: "Het signaal? Het was gewoon niet goed genoeg"

Zwarte Zondagen zijn in Vlaanderen intussen zo vertrouwd dat ze een vast scenario hebben. Het begint met ongeloof, tot de trend onmiskenbaar is. Dan begint het handenwringen: de fase waarin het signaal van de kiezer gehoord wordt en de schuld het liefst zo snel mogelijk in iemand anders' schoenen geschoven wordt. En dan, zo snel mogelijk, de orde van de dag. Er moeten immers regeringen gevormd worden.

Liesbeth Van Impe legt in Het Nieuwsblad onder andere de nadruk op de parallellen met wat in de rest van Europa gebeurt. Overal is extreem- en radicaal-rechts bezig aan een opgang. Overal staat het centrum onder druk. Er heerst een reëel onbehagen over migratie en diversiteit, over nieuwkomers en zij die er ook twee generaties later nog altijd als nieuwkomers uitzien. Daar heeft Bart De Wever (N-VA) met zijn globale analyse dus gelijk. Maar het is tegelijk te gemakkelijk als verklaring. En het is vooral een verklaring waarbij niemand echt verantwoordelijkheid opneemt.

Je kan klagen over de globale evoluties waar je moeilijk greep op krijgt. Maar dat heeft maar zin als je zelf gedaan hebt wat je kan. En op dat vlak is het signaal overduidelijk: het was niet goed genoeg.

Liesbeth Van Impe

De voorbije vijf jaar is niet alleen het verhaal van partijen die geconfronteerd met grote problemen hun uiterste best gedaan hebben, integendeel. Het is het verhaal van partijen die nooit de indruk konden wekken dat ze een algemeen belang boven het partijbelang konden zetten. Van partijen die zich verloren hebben in pesterijtjes en onweerstaanbare profileringsdrang. Van partijen die van een pak dossiers een rommeltje hebben gemaakt. En die daarvoor door de kiezer afgestraft zijn.

De uittredende regeringspartijen zijn dus aan diepgaander gewetensonderzoek toe dan de simpele vaststelling dat de geopolitiek niet meezat. Je kan klagen over de globale evoluties waar je moeilijk greep opkrijgt. Maar dat heeft maar zin als je zelf gedaan hebt wat je kan. En op dat vlak is het signaal van de kiezer overduidelijk: het was niet goed genoeg.

Er gaat geen schokgolf door de andere Vlaamse partijen bij weer een Zwarte Zondag. Het cordon sanitaire sluit Vlaams Belang op in de irrelevante marge, en terecht. Maar het kan wel tot gemakzucht leiden. Na wat plichtplegingen kan iedereen weer over naar de orde van de dag. En dat is gevaarlijk. De kiezer heeft heel veel signalen gegeven. Maar een ervan is zeker dat het de volgende vijf jaar een stuk beter moet.

De Tijd: "De kracht van colère"

Politiek redacteur Bart Haeck van De Tijd ziet in de afgelopen stembusgang een verkiezing van extremen, waarbij het midden is weggezakt. 26 mei 2019 brengt ons psychologisch niet eens terug naar Zwarte Zondag in 1991, toen het Vlaams Blok 10 procent van de stemmen haalde. Het brengt ons eerder terug naar 2004, toen een kwart van de Vlamingen op het Vlaams Blok stemde. Dit is een zware schok die tot naschokken zal leiden.

Behalve extreemrechts kan alleen extreemlinks écht blij zijn met deze verkiezingen. Voor het eerst in een halve eeuw stemt Vlaanderen namelijk communisten in het parlement. De grote vraag is nu, zodra het stof valt, hoe de kracht van de colère de komende weken en maanden omgezet kan worden in beleid. Die last valt in de eerste plaats op de schouders van de N-VA.

Dit is een zware schok die tot naschokken zal leiden.

Bart Haeck

Dat zal tot een nieuwe discussie over het cordon sanitaire leiden. Maar het zal ook snel leiden tot de vraag of de door de N-VA geleide aftredende centrumrechtse Vlaamse regering voort kan regeren. Psychologisch zal dat bijzonder lastig worden, maar mathematisch kan het, klinkt het.

Op federaal vlak wordt het bijzonder lastig om het signaal van de Vlaamse kiezer en dat van de Franstalige kiezer tegelijk ernstig te nemen.    

Het Belang van Limburg: "Kloof tussen burger en politiek bleek nog groter dan gedacht"

Deze verkiezingsdag bleek niet blauw of groen, maar gitzwart. Dat is de analyse van Indra Dewitte in Het Belang van Limburg. Er is in Vlaanderen maar één afgetekende winnaar en dat is het Vlaams Belang. Zowat overal is het de tweede grootste partij geworden, op sommige plaatsen zelfs de grootste. Tegelijk heeft Bart De Wever zijn eerste nederlaag moeten incasseren, al blijft zijn N-VA veruit de grootste partij van Vlaanderen.

Veel kiezers vinden dat er te weinig naar hen werd geluisterd. De gele en groene hesjes, de betogingen, de angst om de koopkracht en de pensioenen, het gebrek aan inspraak… de mensen waren niet overtuigd, integendeel. De kloof tussen burger en politiek bleek uiteindelijk nog groter dan gedacht. We zien in de resultaten niet alleen een overwinning van Vlaams Belang, maar tegelijk een falen van de partijvoorzitters van de traditionele partijen. De vraag dringt zich op of Gwendolyn Rutten, John Crombez, Wouter Beke en Bart De Wever het vertrouwen zullen behouden van hun achterban.

We zien in de resultaten niet alleen een overwinning van Vlaams Belang, maar tegelijk een falen van de partijvoorzitters van de traditionele partijen.

Indra Dewitte

De traditionele partijen zullen onder zichzelf ook moeten uitmaken hoe ze zich opstellen ten opzichte van het cordon sanitaire. Tom Van Grieken wil mee regeren. De Wever lijkt alle deuren op een kier te zetten, maar de N-VA en Vlaams Belang zijn samen niet groot genoeg om het met zijn tweeën te doen. Het lijkt dus vooral op het wat jennen van de traditionele partijen.

Ondanks haar verlies haalt de Vlaamse coalitie nog altijd een meerderheid. De grootste uitdaging zit op federaal vlak. Het signaal van de Vlaamse kiezer die rechts heeft gestemd, verzoenen met die van de linkse Waalse kiezer, wordt bijzonder moeilijk. Dat de kiezer altijd gelijk heeft, aan beide kanten van de taalgrens, maakt het er niet makkelijker op.

Gazet Van Antwerpen: "Vlaams Belang is terug, discussie over cordon ook"

De onbetwiste winnaar van deze verkiezingen is Vlaams Belang. Twee verkiezingen na elkaar leek de partij uitgeteld, nu staat ze er weer met 20 procent van de stemmen. De verliezers kijken verbouwereerd toe hoe zich in Vlaanderen opnieuw een Zwarte Zondag voltrekt, schrijft Kris Vanmarsenille in Gazet Van Antwerpen.

Veel analisten leggen de schuld voor deze overwinning gedeeltelijk bij Bart De Wever. Door voortdurend op het thema migratie te spelen en wegens het Marrakesh-pact uit de regering te stappen, heeft N-VA het Vlaams Belang alleen maar groter gemaakt. Al heeft het succes uiteraard ook te maken met het algemeen succes van rechtse antimigratiepartijen in heel Europa. Extreemrechts zit in de lift, zelfs in Scandinavië.

In Vlaanderen heeft Vlaams Belangvoorzitter Tom Van Grieken het bijzonder handig aangepakt en het N-VA behoorlijk moeilijk gemaakt. Zo heeft hij er voortdurend op gehamerd dat het terugkeerbeleid van Theo Francken niet efficiënt genoeg is. Tegelijk bekritiseerde hij het sociaal-economisch beleid van de regering-Michel. Vlaams Belang kon ook ongegeneerd de communautaire kaart trekken.

Begin in die omstandigheden maar eens aan een formatie. Er zijn veel mogelijkheden, maar evenveel struikelblokken.

Kris Vanmarsenille

Aan de andere kant van het politieke spectrum wint PVDA. Ook PVDA heeft haar stemmen gehaald met een duidelijk, eenvoudig programma dat het opneemt voor de kleine man die zich blauw betaalt aan hoge facturen en die verloren loopt in de cijfers van de taxshift.

De andere traditionele partijen bloeden. CD&V nog het ergst. De positie midden in het bed heeft de partij duidelijk geen deugd gedaan. SP.A is ook nog maar een schim van zichzelf. Het discours van John Crombez over zekerheid was een heldere boodschap, maar heeft blijkbaar toch niet aangeslagen. En dan is er nog de vaststelling dat de Groene Golf een golfje van niks is gebleken.

Het zal enorm moeilijk worden om een federale regering te vormen. Ofwel wordt dat een monstercoalitie met verschillende partijen van de meest diverse kleuren zonder N-VA, ofwel stapt N-VA in een regering met aan Franstalige kant partijen als PS of Ecolo, een avontuur waaraan Bart De Wever zich eigenlijk onmogelijk kan wagen, zeker niet met de hete adem van Vlaams Belang in zijn nek. Begin in die omstandigheden maar eens aan een formatie. Er zijn veel mogelijkheden, maar evenveel struikelblokken.

Meest gelezen