Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Drie redenen waarom de Franse president Macron blij mag zijn met zijn verkiezingsnederlaag

Bij de Europese verkiezingen zondag in Frankrijk haalde de lijst van president Emmanuel Macron 22,4 procent, bijna 1 procent minder dan de uiterst-rechtse lijst van Marine Le Pen. En toch lijkt er tevredenheid in het Elysée. Waarom? 

analyse
Rony Van Gastel
Rony Van Gastel is journalist op de buitenlandredactie bij VRT NWS en gespecialiseerd in Frankrijk.

1. Macron heeft niet gewonnen, maar ook niet verloren

De partij van Marine Le Pen - le Rassemblement National - had van deze Europese verkiezingen een binnenlandse verkiezing gemaakt. Een referendum "voor of tegen president Macron". Logisch, want het is in principe de enige grote nationale verkiezing in de hele ambtsperiode van Emmanuel Macron. Die loopt nog drie jaar, tot het voorjaar 2022. En de president zélf zag er ook geen graten in om het zo te zien. Want een tweestrijd Le Pen - Macron, daar kan ook de president alleen maar beter van worden. 

De lijst "Prenez le Pouvoir" van Marine Le Pen (de lijstnamen waren creatief dit jaar) kwam als winnaar uit de bus met 23,31 procent van de stemmen. Maar het verschil met de lijst "Renaissance" van Macron bedroeg minder dan 1 procent. Le Pen wint dus een prestigespurtje, maar dat is lang niet genoeg om de ronde te winnen. Met andere woorden: niet genoeg om president Macron te verontrusten.

Macron, de verborgen winnaar van de Europese verkiezingen 

weekblad Nouvel Observateur

Een "historisch hoge score" is het ook al niet geworden voor de lijst van Le Pen. Bij de Europese verkiezingen van 2014 haalde het Front National bijna 25 procent, anderhalf procent méér dus dan zondag. En in 2015, bij de regionale verkiezingen, zat het Front National zelfs aan bijna 30 procent. De lijst van Macron zelf hoeft zich ook al niet te schamen voor een zittend president. Vijf jaar geleden haalde de PS van zittend president François Hollande nog geen 13 procent, 10 procent minder dus dan de "Renaissancelijst" van Macron dit jaar. Ondanks het protest van de gele hesjes lijkt de machtsbasis van de president dus intact. 

Marine Le Pen Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

2. De tegenstanders van Macron zijn nu al wanhopig

Het ziet er naar uit dat Macron zijn kiespubliek ook na twee jaar regeren grotendeels heeft weten te behouden. In het westen van Frankrijk - grosso modo de kusten van de Noordzee via Bretagne tot Biarritz in het zuidwesten - blijft La République en Marche de grootste partij, samen met centrumpartner MoDem weliswaar. En ook Parijs en onmiddellijke omgeving blijft Macronland bij uitstek. In de meeste andere streken wordt Le Pen de grootste. 

Maar één van de grote verrassingen zondag was de historisch slechte uitslag van centrumrechts. Les Républicains, de opvolger van de partij waartoe de presidenten Jacques Chirac en Nicolas Sarkozy behoorden, haalde nog geen 8,5 procent. Een historisch dieptepunt.

Ze hadden met François-Xavier Bellamy nochtans een jonge, veelbelovende lijsttrekker naar voren geschoven. Een welbespraakte, uitgesproken conservatieve filosoof. Een katholiek ook die tegen het homohuwelijk is en "maar dat is alleen een persoonlijke overtuiging, geen partijstandpunt" tegen abortus. Rechts mikte daarmee op het terugwinnen van de Franse bourgeoisie. Maar dat is dus een groot fiasco geworden.

De partij ligt nu in de touwen en vraagt zich openlijk af of de situatie de komende jaren nog wel kan worden rechtgezet. Na de zomer komt er in elk geval een grote "make-over". Sommigen hebben het al over "le droit d'inventaire" - wat mooi Frans is voor grote kuis, of wie weet "andere en betere" kopstukken. Maar het probleem van centrumrechts is niet zozeer de eigen strategie, maar wel de verdomde Macron die op hetzelfde kiespubliek aast. Alleen... met meer succes. 

3. Links-rechts bestaat niet meer, de nieuwe opdeling heet Macron - Le Pen

Maar wat president Macron nog het best uitkomt, is dat de uiteindelijke keuze nog altijd "Macron of Le Pen" is. Frankrijk is decennialang het land geweest van de "alternance". Het politieke landschap was de facto in tweeën gedeeld. Natuurlijk waren er veel verschillende partijen en nog meer strekkingen, maar als puntje bij paaltje kwam, ging het op de beslissende momenten toch altijd weer tussen (centrum)links en (centrum)rechts. Die twee blokken zorgden op gezette tijden voor een wissel van de wacht, van de macht. L'alternance, quoi. 

Daar lijkt nu (definitief?) een eind aan gekomen. Klassiek rechts ligt zoals gezegd in de touwen en bij centrumlinks is het nog erger. De PS - de socialisten die twee jaar geleden nog aan de macht waren - mochten blij zijn dat hun verruimingslijst uitkwam op... 6,2 procent van de stemmen. Er was namelijk even gedacht dat ze de kiesdrempel van vijf procent niet zouden halen. Het radicaal-linkse La France Insoumise van Jean-Luc Mélenchon deed het met 6,3 nauwelijks beter en de lijst van ex-socialistisch presidentskandidaat Benoît Hamon haalde een schamele 3 procent.

Kortom, Emmanuel Macron is erin geslaagd om het hele centrum op te eten, of althans zo te verkruimelen dat er niet veel meer overblijft. Het perspectief op macht is voor centrumlinks en centrumrechts ver weg. Blijft over: Marine Le Pen en haar Rassemblement National. De oude tweedeling in de Franse politiek - links tegen rechts - is dus de facto vervangen door een nieuwe.

Sociologen en politicologen zoeken daar mooie omschrijvingen voor. Ze noemen het een strijd van "Open voor de wereld" (Macron) versus "aandacht voor de eigen identiteit" (Le Pen). Of progressist tegen nationalist. En wie het negatief wil duiden, heeft het over "elitair tegen populistisch". Maar in feite hebben de Fransen die theoretische bespiegelingen niet nodig, de tweedeling heet gewoon Macron versus Le Pen. 

En dus kan Macron rustig op koers blijven?

Het Elysée liet meteen na de Europese verkiezingen al weten dat de lijst-Macron (met de nochtans niet zo sterke Nathalie Loiseau als trekker) een behoorlijk, honorabel resultaat had neergezet. Waarop eerste minister Edouard Philippe kwam vertellen dat hij gewoon weer hard aan het werk zou gaan om het progressieve project-Macron in resultaten om te zetten.

De eerste minister was waarschijnlijk opgelucht, want hij kon gewoon op post blijven. Was het resultaat slecht geweest dan bestond de kans dat Macron zijn premier aan de kant zou schuiven. Niet dus, de regering-Philippe gaat gewoon verder op de ingeslagen weg.

Eén wolkje toch aan Macrons blauwe hemel. Voor het eerst sinds lang stelt een milieupartij weer iets voor in Frankrijk. De groene lijst EELV (Europe Ecologie - les Verts) scoorde met 13,5 procent onverwacht sterk. Lijsttrekker Yannick Jadot maakt zelf ook een goede beurt, hij liet al weten dat hij op zijn élan wil doorgaan met het oog op volgende verkiezingen... en gezien de goede resultaten van groene partijen in een paar buurlanden is er bij Macron ongetwijfeld een belletje gaan rinkelen. 

Yannick Jadot, de groene kopman van EELV AFP or licensors

Naast de signalen van "gewoon voortdoen" fluisteren dus ook stemmen dat Macron toch meer de ecologische kant op moet. De president heeft in zijn programma altijd wel gepleit voor "la transition écologique", maar de milieubeweging is niet zo overtuigd van het resultaat in de praktijk. De regering zal dus die groene accenten meer in de verf moeten zetten.

Dat is niet alleen goed voor de planeet, het is ook goed voor Macron. Zolang Macron en Le Pen samen het politieke landschap beheersen, ziet het er goed uit voor de president. Het Franse systeem met twee verkiezingsronden maakt dat Macron in zo'n tweestrijd altijd als favoriet vertrekt.

De verkiezingsuitslag is dus al bij al goed nieuws voor Macron. En de president heeft nog meer redenen om blij te zijn. Er was de goede opkomst, meer dan de helft van de Fransen zijn naar de stembus getrokken. En de toekomst lijkt verzekerd: de jongeren hebben vooral voor zijn partij gestemd. Maar opgelet Macron: ook voor groen. 

Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.