Nicolas Maeterlinck

Begrijp het signaal van de kiezer niet verkeerd: geef ons méér sociale zekerheid

Een belangrijke verklaring voor de overwinning van het Vlaams Belang en de PVDA blijft volgens Karl van den Broeck onderbelicht: "Het strenge beleid van centrumrechtse regeringen heeft veel mensen onzeker gemaakt over hun toekomst, hun plaats in de samenleving én vooral over hun spaarcenten".

opinie
Karl van den Broeck
Karl van den Broeck is hoofdredacteur van Apache. Hij is ex-hoofdredacteur van Knack en voormalig journalist bij De Morgen.

Na elke verkiezing wordt het "signaal van de kiezer" geanalyseerd. Zelden klonk dat zo duidelijk als nu en toch dreigt het compleet verkeerd begrepen te worden. De Vlaamse kiezer stemde niet voor confederalisme maar voor méér sociale zekerheid. En – verrassing – in die "andere democratie", bezuiden de taalgrens lijkt de kiezer daar warempel net zo over te denken.

Het was Hendrik Bogaert (CD&V) die maandag, tijdens een verhelderend gesprek met de immer pientere Ruth Joos op Radio 1 wees op de sociale "angst" en "wrevel" van heel wat kiezers. Hij zei dat onze sociale zekerheid "gaten vertoont" en hij wees erop dat veel mensen die hun job verliezen of onzeker zijn over hun toekomst, boos worden wanneer ze zien dat "vreemdelingen" toegang krijgen tot "onze" sociale voorzieningen terwijl zij de indruk hebben dat er steeds maar beknot wordt op de sociale voordelen waarvan ze zelf kunnen genieten.

Wie op zijn vijftigste werkloos wordt, verwacht een werkloosheidsuitkering die hem niet in de armoede duwt

Bogaert zei dat veel mensen de sociale zekerheid – terecht – zien als een verzekering. Wie zijn hele actieve leven gewerkt heeft, verwacht ook een deftig pensioen in ruil voor de bijdragen die hij betaald heeft. Wie op zijn vijftigste werkloos wordt, verwacht een werkloosheidsuitkering die hem niet in de armoede duwt. 

Nieuwkomers hebben (in ons land) nog geen rechten opgebouwd maar kunnen toch genieten van een aantal basisrechten omdat er ook zoiets bestaat als het solidariteitsprincipe. Dat principe wordt maatschappelijk echter alleen aanvaard, als het systeem zelf performant is. En dat is niet meer het geval.

Het Vlaams Belang speelt al een paar jaar feilloos in op dat dubbele gevoel. In navolging van Marine Le Pen in Frankrijk, schreef het een erg links sociaal-economisch programma. Net zoals PVDA (en SP.A) eiste de partij dat de pensioensleeftijd opnieuw op 65 zou worden gelegd. Al na 40 jaar werken moet een gepensioneerde 1.500 euro per maand krijgen. Er moet een maximumfactuur voor thuiszorg en in de rusthuizen komen en het leefloon moet omhoog.

Solidariteit met nieuwkomers wordt maatschappelijk alleen aanvaard, als het systeem zelf performant is. En dat is niet meer het geval

Anderzijds moeten die sociale voordelen voorbehouden worden aan… Vlamingen. Nieuwkomers moeten hun eigen sociale zekerheid uitbouwen en het Belgische systeem moet worden gesplitst.

Wie stemde voor het Vlaams Belang stemde dus in de eerste plaats voor meer sociale bescherming, ook al wordt het solidariteitsprincipe ervan beperkt tot het "eigen volk".

Niet méér Vlaanderen

Bart De Wever vergist zich wanneer hij in het verkiezingsresultaat het succes ziet van het Vlaams-nationalisme. Het is erg twijfelachtig dat de kiezer écht voor "meer Vlaanderen" heeft gestemd. Hij stemde vooral voor partijen die de sociale onzekerheid willen wegwerken. En voor partijen die op bestuurlijk niveau nog maagd zijn. De anderen hebben zich ooit al aan de macht verbrand en zijn medeplichtig aan de sociale afbraak van de voorbije decennia.

 De kiezer stemde vooral voor partijen die de sociale onzekerheid willen wegwerken.  En voor partijen die op bestuurlijk niveau nog maagd zijn

De gele hesjes zijn in België al een tijdje uit het straatbeeld verdwenen. In het stemhokje waren ze massaal op post.

Een ander signaal dat onderbelicht blijft, is dat de Zweedse regering de grootste verkiezingsnederlaag heeft geleden uit de recente geschiedenis. Ze verloor maar liefst 22 Kamerzetels. Dat kan bezwaarlijk als een afstraffing van "de Walen" gezien worden, want die moest je in Michel I met een vergrootglas zoeken.

De Vlaamse kiezer heeft het vooral gehad met het centrumrechtse beleid dat neoliberale sociaal-economische hervormingen doorvoerde, dat de welvaartsstaat doet verkruimelen en morrelt aan het "verzekeringscontract" dat al sinds 1945 bestaat tussen de overheid én de burgers van dit land. Dit "sociaal pact" is de hoeksteen van onze welvaartsstaat. 

Deze uitslag bewijst misschien zelfs dat de "onderstroom" van Vlaanderen eerder links is

Deze uitslag bewijst misschien zelfs dat de "onderstroom" van Vlaanderen niet noodzakelijk economisch rechts is, maar eerder links. Als je rekening houdt met de doorbraak van de PVDA en de winst van Groen (dat ook een erg links sociaal programma verdedigt), dan ligt deze conclusie voor de hand.

En toch lijkt het er nu op dat België onbestuurbaar zou zijn omdat de "twee democratieën" verschillend hebben gestemd. Vlaanderen uiterst rechts of rechts en Franstalig België uiterst links of links. Maar is dat wel zo? Ook in Vlaanderen wil een meerderheid van de kiezers een socialer beleid.

De wraak van Generation X

Dit zijn de verkiezingen van de wraak voor Generatie X. De term komt van de Canadese schrijver Douglas Coupland en was de titel van zijn bekendste roman uit 1991. Generatie X (kinderen geboren tussen 1965 en 1980) was de eerste sinds de Tweede Wereldoorlog die opgroeide met het besef het minder goed te zullen hebben dan haar ouders.

Generatie X was de eerste sinds de Tweede Wereldoorlog die opgroeide met het besef het minder goed te zullen hebben dan haar ouders

Het was die groep die zich een rolberoerte schrok toen ze vorig jaar voor het eerst naar MyPension surfte en zag dat het pensioen waarvoor ze al zo lang aan het sparen waren, wel erg magertjes zal uitvallen. Ze kreeg ook te horen dat ze tot haar 67e moet werken en dat ze niet – zoals de vorige generatie – op brug-, pre- of vervroegd pensioen kan. Het tijdskrediet dat eventjes wat soelaas bracht onder paars(groen) is al een tijdje afgeschaft. Wie werkloos is, wordt geactiveerd (de "beroepsdoppers" zijn een uitstervend ras) en wie ziek is, betaalt tegenwoordig al snel een derde van zijn medische kosten uit zijn eigen zak. Tenzij hij een hospitalisatieverzekering heeft; een verzekering die vervalt wanneer hij stopt met werken.

Generatie X werd opgevolgd door Generatie Y en Z. Die heeft zelfs nooit geloofd dat er nog zoiets zou zijn als een pensioen. Die verkiest een verlengd verblijf in Hotel Mama omdat een eigen stek niet meer te betalen is en een vaste job (nodig om een lening te krijgen) een utopie. Ondernemen dan maar? Je eigen zaak starten? Dat klinkt goed, maar achter het stijgend aantal starters gaat heel wat miserie schuil. 

Solidariteit is welbegrepen eigenbelang

De volgende regering – of ze nu centrumlinks of centrumrechts is - zal niet (zoals VOKA en het VBO vragen) ongestraft kunnen verdergaan op dezelfde weg. Ze zal de sociale zekerheid opnieuw moeten versterken en het sociaal pact moeten actualiseren in plaats van te besparen. Wie bijdraagt moet ook zeker zijn dat er in geval van tegenslag of ouderdom een werkloosheidsvergoeding of een pensioen zal zijn dat een menswaardig bestaan garandeert. 

Wie zijn naaste helpt, wil ook geholpen worden als dat nodig zou zijn

En wie "geniet" van zo’n sociale uitkering omdat hij tegenslag heeft of omdat er geen gepast werk te vinden is, hoeft zich niet te schamen. Hij heeft ervoor betaald. En wie zelfs nooit werkloos of ziek wordt, moet ook kunnen verwachten dat zijn kinderen of zijn naasten die wél tegenslag hebben, kunnen genieten van de solidariteit van de gemeenschap. Ook dàt is een verzekeringsprincipe. Solidariteit is immers welbegrepen eigenbelang. Wie zijn naaste helpt, wil ook geholpen worden als dat nodig zou zijn.

De cruciale vraag is hoe de regeringen dat vertrouwen kunnen herstellen. Zo is er wel degelijk een verschil tussen de oplossingen die linkse en rechtste partijen voorstellen. Het Vlaams Belang stelt voor om de sociale zekerheid te splitsen. Niet tussen Vlamingen en Walen (dat zal pas voor de verre toekomst zijn), maar wel tussen Belgen en vreemdelingen. Die oplossing is er eentje voor de galerij. De besparingen die daarmee gerealiseerd kunnen worden binnen de sociale zekerheid zijn verwaarloosbaar en zullen nooit kunnen dienen om de radicale voorstellen inzake pensioen, maximumfactuur en leefloon te betalen.

De Wever zegt al jaren dat in de sociale zekerheid besparingen kunnen worden gerealiseerd 

De vraag blijft of de N-VA (of Open VLD) hiermee zal kunnen instemmen. De partij van Bart De Wever hield bij monde van hardliner Theo Francken ook al zo’n pleidooi. Anderzijds zal de N-VA nooit toestaan dat de harde neoliberale lijn van besparingen en lastenverlagingen zal worden verlaten. Versterken van de sociale zekerheid past ook niet in hun verhaal. De Wever zegt al jaren dat enkel nog daar besparingen kunnen worden gerealiseerd. 

Wie arm is of werkloos moet worden geactiveerd en wie ziek is moet ook zo snel mogelijk weer (op een aangepast niveau) aan het werk. Er zal ook meer en langer gewerkt moeten worden en dat in alsmaar flexibelere statuten. Deze maatregelen zijn niet van die aard om de sociale angst en woede bij de Vlaamse kiezer weg te werken, ook al staat er een stoer en hardvochtig migratiebeleid tegenover. 

De linkse partijen zien enkel heil in een meer evenwichtige fiscaliteit

De linkse partijen zien enkel heil in een meer evenwichtige fiscaliteit. Die zal dan ongetwijfeld ook een vorm van vermogens(winst)belasting moeten bevatten. CD&V heeft een kant en klaar plan om een dual income taks in te voeren, een systeem dat àlle inkomsten (ook uit huur of vermogen) zou belasten.

Europa moet werk maken van een basisbescherming en het migratiebeleid

Al die maatregelen hebben weinig zin en weinig kans op slagen wanneer ze enkel op Belgisch (of Vlaams) niveau worden doorgevoerd.

Het is dan ook doodjammer dat de belangrijkste verkiezing van vorige zondag – de Europese – zo weinig aandacht kreeg. De inzet was nochtans groot. Als Europa blijft kiezen voor een "Duits" besparingsbeleid en niet voor investeringen, ziet het er beroerd uit voor de lagere middenklasse in de Europese Unie. Europa moet werk maken van een basisbescherming, een sokkel van een Europese sociale zekerheid, waarop de burgers kunnen rekenen en die gefinancierd wordt door belastingen die de grote multinationals nu in de lidstaten niet willen betalen. 

Ook het migratiebeleid kan enkel op Europees niveau worden aangepakt. Ook op dat vlak is er veel retoriek en polarisatie terwijl de standpunten van de meeste partijen grote overeenstemming laten zien. Er heerst een consensus dat wie geen recht heeft op asiel of geen asiel aanvraagt, moet worden teruggestuurd naar het land van herkomst. Hoe dat moet gebeuren is natuurlijk een ander paar mouwen, want tussen intentie en daad staan héél veel praktische, ethische en menselijke bezwaren. Je kunt niet iedereen opsluiten of met geweld tegenhouden aan de grens. Tenzij je Vlaanderen in Westeros wil veranderen.

Je kunt niet iedereen opsluiten of met geweld tegenhouden aan de grens

Er ontbreekt trouwens een belangrijk element in de discussie. De belofte dat asielzoekers, oorlogsvluchtelingen of economische migranten op een fatsoenlijke manier aan de grenzen van Europa kunnen worden opgevangen, klinkt erg hol. Een bezoekje aan de "opvang"kampen aldaar maakt dat duidelijk. Als Europa het écht meent, dan moet daar massaal geld naartoe. Dan moet er een humanitair korps van ngo’s, militairen en andere hulpverleners worden samengesteld dat menswaardige opvangkampen bouwt en transparante én performante procedures voor de aanvraag van asiel op poten zet. 

Daarnaast heeft Europa ook nood aan een regeling inzake arbeidsmigratie. Of moet voortaan elke werkgever 10.000 euro gaan beloven aan een kandidaat-werknemer die komt solliciteren? Het vergrijzende Europa heeft nood aan nieuwe arbeidskrachten. Als landen als Canada dat ordentelijk kunnen regelen, dan moet Europa dat ook kunnen.

Het vergrijzende Europa heeft nood aan nieuwe arbeidskrachten

Ten slotte blijft het wraakroepend dat in de alomtegenwoordige discussie over asiel en migratie er geen enkel debat gewijd werd aan internationale veiligheid en ontwikkelingshulp. Europa kan zich ethisch en moreel enkel een streng vluchtelingenbeleid veroorloven, als het er ook alles aan doet om vrede en ontwikkeling in Afrika en Azië te bevorderen. Anders zou het maar best die Nobelprijs voor de Vrede teruggeven. Uit eerlijke schaamte.

Ondertussen gaat de paringsdans in de Wetstraat verder. Het testosterongehalte is daarbij traditioneel erg hoog en het dreigt ook dit keer weer een weinig verheffend steekspel te worden over wie "de dikste" heeft.

Douglas Coupland schreef daarover ooit het volgende: "Hier is mijn theorie over het leven: er zijn drie dingen die je niet kunt faken: erecties, competentie en creativiteit."

We zijn benieuwd.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.