foto uit het televisieprogramma "De Klas" VRT - 2018

Vlaanderen zal nooit meer zo "wit" zijn als vandaag, moedige politici durven dat te zeggen

Docent Dirk Geldof stelt dat ook zonder nieuwe migratie de diversiteit in Vlaanderen zal toenemen: "Die verandering is fundamenteel en werkt door in de toekomst". Hij roept politici op om leiderschap te tonen en de angstbeelden niet langer in stand te houden.

opinie
Dirk Geldof
Dirk Geldof is docent en lector met specialisatie in diversiteit, en voormalig politicus bij de partij Groen. Hij is auteur van het boek "Superdiversiteit. Hoe migratie onze samenleving verandert."

Vlaanderen worstelt met de transitie naar superdiversiteit. Dat bleek niet alleen uit de verkiezingsuitslag, maar ook uit vele reacties erop. Het debat over extreemrechtse stemmen mag ons vooral de feiten niet uit het oog doen verliezen: de superdiversiteit zal enkel toenemen.

Dat Vlaams Belang nu vooral buiten de steden scoort, is een belangrijke trendbreuk. Hun geringer succes in de steden toont ook aan dat die superdiversiteit in de toekomst verder kan en zal normaliseren, ondanks de achterhoedegevechten en het ressentiment vandaag. Dat vergt een ander discours en een moediger beleid.

Dat Vlaams Belang nu vooral buiten de steden scoort, is een belangrijke trendbreuk

Asiel, migratie en transmigratie bepaalden de voorbije jaren het nieuws, al te vaak vanuit een negatieve framing. De "vluchtelingencrisis" was in België vooral een politiek gemediatiseerde opvangcrisis. De water-metaforen werkten: het beeld bleef hangen van een "stroom van vluchtelingen". 

Dat er tussen 2015 en 2018 alles samen zo’n 40.000 vluchtelingen in ons land erkenning kregen, amper een verdubbeling in vergelijking met de situatie voor 2015, deed er weinig toe in de post-truth debatten (post-truth verwijst naar een manier van aan politiek doen waarbij feiten - "de waarheid" - minder gewicht hebben dan subjectieve gevoelens en emoties, red). Ook de bijna dagelijkse berichtgeving over transmigranten creëerde het beeld dat het over veel meer mensen ging dan in werkelijkheid. 

Met de regeringscrisis rond het pact van Marrakesh maakte de N-VA van het migratiebeleid bewust een verkiezingsthema. De forse taal van Theo Francken moest de Vlaams Belang kiezers bij de N-VA houden. Zo rolde die N-VA al twitterend de rode loper uit voor een steeds gepolariseerder discours over migratie. Vlaams Belang moest de voorzet alleen binnentrappen.

De N-VA rolde al twitterend de rode loper uit voor een steeds gepolariseerder discours over migratie

Te midden van die polarisatie beleeft Vlaanderen ondertussen een transitie naar een superdiverse samenleving, zoals vele steden en regio’s in West-Europa. Brussel is vandaag één van de meest diverse steden ter wereld: ruim zeven op tien inwoners hebben een migratie-achtergrond.

Ook Genk en Antwerpen zijn ondertussen majority-minority-cities: steden waar de meerderheid van de bewoners wortels heeft in migratie. Die transitie kent een heel andere snelheid in de stad, in de rand of in meer landelijke gebieden. 

Zoals iedere verandering roept ze ook weerstand op. Het probleem is niet dat die weerstand niet is gehoord. Het probleem is wél dat sommige politici dat buikgevoel bewust aanwakkeren, om het vervolgens strategisch in te zetten. 

De weerstand tegen een superdiverse samenleving wordt gehoord, maar het probleem is dat sommige politici dat buikgevoel bewust aanwakkeren

West-Europa is sinds de Tweede Wereldoorlog een immigratiecontinent. Die verandering is fundamenteel en werkt door in de toekomst. Vlaanderen wordt superdivers en zal nooit meer zo "wit" zijn als vandaag. Dat heeft niet zozeer met de vluchtelingen of met nieuwe migratie te maken, waar de debatten rond draaien.

Superdiversiteit gaat ook over de demografische realiteit dat de jongere generaties veel diverser zijn dan de oudere. Meer dan één op drie van alle kinderen en jongeren in Vlaanderen hebben wortels in migratie. In de centrumsteden is dat één op twee, in Brussel, Antwerpen of Genk meer dan twee op drie.

Ook zonder nieuwe migratie zal de diversiteit dus groeien, omdat geen enkele partij de demografie kan tegenhouden.

Superdiversiteit gaat over de demografische realiteit dat de jongere generaties veel diverser zijn dan de oudere

Politiek leiderschap en moed betekent dan deze demografische realiteit durven uitleggen aan de bevolking. Net zoals de vergrijzing is ook de "verkleuring" een demografisch feit, en grotendeels het resultaat van beleidsbeslissingen en dynamieken de voorbije halve eeuw.

Op korte termijn kan je hierrond polariseren, voor politiek gewin. Maar de enige verantwoorde optie is het managen van deze groeiende diversiteit: samenlevingsproblemen aanpakken waar ze zijn, sociale stijging van nieuwkomers mogelijk maken, het onderwijs hervormen zodat jongeren uit migratie gelijke kansen hebben, en duidelijk maken dat racisme geen plaats kan hebben in het superdiverse Vlaanderen vandaag.

Is wie de boodschap van eenzijdige assimilatie in een superdiverse samenleving geeft niet stilaan het minst geïntegreerd? 

Dat de 21e eeuw een eeuw van superdiversiteit wordt, is onvermijdelijk. Of dat een goede zaak wordt, hangt er van af hoe we er nu mee omgaan. Sommigen kiezen voor een scenario van angst, vernedering en polarisatie, waarbij ze wij-zij-denken stimuleren, angst aanwakkeren en problemen, liever uitvergroten dan oplossen.

Wie hamert op integratie bedoelt steeds vaker eenzijdige assimilatie, waarbij de landgenoten met een migratie-achtergrond "onzichtbaar" moeten worden, "Vlaming onder de Vlamingen". 

Paradoxaal genoeg remmen ze het reële samenleven net af, omdat ze voortdurend de boodschap geven aan landgenoten met een migratie-achtergrond dat ze er nog niet bijhoren, en ook nooit helemaal bij kunnen horen. Maar is diegene wie niet om kan met de reëel bestaande diversiteit stilaan niet het minst geïntegreerd in deze superdiverse samenleving?

Scenario van hoop in de steden

Aan de andere kant groeit in de steden stilaan een scenario van hoop, verbinding en empowerment. De verkiezingen bevestigen dat de superdiverse realiteit de stadsbewoners geleidelijk minder verdeelt of polariseert. Het samenleven in diversiteit wordt er gewoon, met en naast elkaar, zoals steden altijd al functioneerden.

Met denkkaders uit de 20e eeuw is het moeilijk werken in de superdiverse realiteit van de 21e eeuw

Niet dat er geen problemen zijn, maar werken aan oplossingen is vruchtbaarder dan zondebokken zoeken. Verbinden is toekomstgerichter dan verdelen.

Waar steden als Brussel, Gent, Genk, Mechelen, Vilvoorde of Leuven werken aan verbinding en normalisering, blijven anderen voor polarisering kiezen. Die werkt steeds minder in de stad, maar nog wel buiten de steden, zoals de verkiezingen leren. Enkel op korte termijn kan polariseren daar nog renderen. 

Maar wie dat doet, draagt de verantwoordelijkheid het reële samenleven te bemoeilijken. Want met denkkaders uit de 20e eeuw is het moeilijk werken in de superdiverse realiteit van de 21e eeuw. Misschien moeten de huidige en volgende informateurs die superdiversiteit gewoon durven benoemen, en hun oor te luisteren leggen bij burgemeesters die verbinden?

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen