ISOPIX

Het confederalisme is terug: 3 scenario's voor de toekomst van Brussel

Welke plaats krijgt Brussel in een confederaal België? Die vraag scherpt de tongen in het licht van de moeilijk verzoenbare federale verkiezingsuitslag: Vlaanderen stemt rechts, Wallonië kiest voor links. Politicoloog Bart Maddens schetst 3 scenario's. 

opinie
BELGA/VERGULT
Bart Maddens
Bart Maddens doceert politieke wetenschappen in Leuven.

In een confederale staat zijn de deelstaten bijna volledig onafhankelijk van elkaar en houden ze nog maar enkele gezamenlijke bevoegdheden over (red.).

Het confederalisme is terug. Sommigen veinzen verbazing daarover.  Daar werd tijdens de campagne toch nooit over gesproken? Waarom komt men daar pas na de verkiezingen mee af? Heeft men de kiezers alweer bedrogen?

Het confederalisme-plan van de N-VA is de meest gedetailleerde blauwdruk voor een institutionele hervorming die ooit binnen de Vlaamse Beweging is uitgewerkt

Het communautaire stond inderdaad niet centraal in de campagne. Maar het was wel nadrukkelijk aanwezig op de achtergrond. De divergentie (contrast, red.) tussen Vlaanderen en Wallonië was aangekondigd in de peilingen.

De N-VA-politici kregen daar voortdurend vragen over. Zou die onbestuurbaarheid de N-VA niet goed uitkomen? Zou men een regering kunnen vormen zonder Vlaamse meerderheid? Is een nieuwe staatshervorming mogelijk buiten de Grondwet om? Er waren maar weinig verkiezingsdebatten waar dit niet op een of andere manier aan bod kwam.

Anderen beweren dat het confederalisme van de N-VA niet meer is dan een holle slogan. Maar ook dat is leugenachtige stemmingmakerij. Het confederalisme-plan van de N-VA is de meest gedetailleerde blauwdruk voor een institutionele hervorming die ooit binnen de Vlaamse Beweging is uitgewerkt. Je hoeft geen N-VA-er te zijn om dat objectief vast te stellen.     

Scenario 1: Brussel-keuze

Ook alle vragen over de splitsing van de sociale zekerheid worden in dat plan uitvoerig beantwoord. Het probleem is niet dat de N-VA geen technische oplossingen heeft. Het probleem is wel dat velen het om politieke en ideologische redenen niet eens zijn met die oplossingen.

Vooral in Brussel stuiten de N-VA-plannen op veel weerstand. Dat is op het eerste gezicht vreemd. De N-VA zou de autonomie van Brussel drastisch uitbreiden inzake grondgebonden bevoegdheden. Bovendien vindt de partij dat Vlaanderen nog meer moet investeren in de hoofdstad dan nu al het geval is.

Vooral in Brussel stuiten de N-VA-plannen op veel weerstand, maar de Brusselkeuze kan moeilijk worden opgedrongen

Daarbij komt dat de Brusselaars een ongekende luxe krijgen: ze kunnen van deelstaat veranderen zonder fysiek te moeten verhuizen. Dat idee is minder revolutionair dan het lijkt. Ook de vijf Vlaamse resoluties van 1999 gingen uit van een keuze tussen een Vlaams en een Franstalig stelsel inzake de kostencompenserende takken van de sociale zekerheid (kinderbijslagen en gezondheidszorgen). De N-VA breidt dat uit naar de inkomensvervangende takken (pensioenen en werkloosheidsuitkeringen).

Als de Brusselaars dat niet willen, dan hebben ze ongelijk. Maar de Brusselkeuze kan moeilijk worden opgedrongen. Want die heeft nu eenmaal belangrijke gevolgen voor het dagelijkse leven. De institutionele tweeledigheid dringt binnen in de huiskamer. Vooral omdat het zou gaan om een all-in-keuze: wie kiest voor Vlaanderen, kiest meteen voor de hele Vlaamse sociale zekerheid, de Vlaamse personenbelasting, enzovoort. 

Scenario 2: co-bestuur van Brussel

Kennelijk verkiezen de Brusselaars dat de institutionele complexiteit zoveel mogelijk beperkt blijft tot de politieke en administratieve back-office. Dat kun je realiseren via een systeem van co-bestuur. Daarbij worden de grote lijnen voor het beleid in Brussel bepaald in onderling overleg tussen de twee deelstaten, op confederaal niveau. De twee deelstaten besturen dan samen hun gezamenlijke hoofdstad.  

Helaas heeft het systeem van co-bestuur op de Brusselse politici het effect van een rode lap op een stier

Uiteraard zouden de Brusselaars zelf in elk van die twee deelstaten vertegenwoordigd zijn. Bovendien zou Brussel een aanzienlijke autonomie behouden voor de invulling van de grote beleidslijnen. Helaas, ook dat model heeft op de Brusselse politici het effect van een rode lap op een stier. Brussel moet een région à part entière zijn, zegt men dan.  Brussel is een deelstaat zoals de andere. Het moet helemaal op voet van gelijkheid behandeld worden.

Maar als het gaat over de centen, dan klinkt het plots heel anders: "Brussel is de hoofdstad van België en Europa, en dus iets aparts". Je kunt Brussel niet zomaar vergelijken met Vlaanderen en Wallonië. Om zijn hoofdstedelijke functies te kunnen uitoefenen moet Brussel in verhouding meer geld krijgen dan de twee andere gewesten, véél meer geld zelfs.

Hoewel Brussel dan ruim één miljard euro extra krijgt, grotendeels betaald door Vlaanderen

Als je het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest op dezelfde manier zou financieren als de twee andere gewesten, dan zou het ruim één miljard euro per jaar minder krijgen. Anders gezegd: Brussel krijgt ruim één miljard euro extra, grotendeels betaald door Vlaanderen. Daar komt bij dat Vlaanderen via de gemeenschapsbevoegdheden jaarlijks bijna één miljard investeert in Brussel. Slechts weinig Vlaamse belastingbetalers beseffen hoeveel van hun centen naar Brussel vloeien.

Scenario 3: Brussel als volwaardig gewest

Naast de Brussel-keuze en het co-bestuur is er een derde scenario denkbaar in een confederaal België: Brussel als volwaardige derde deelstaat. Dat klinkt de Brusselse politici wél als muziek in de oren.  Misschien omdat ze zich te weinig bewust zijn van de gevolgen. Want in dat geval wordt de Vlaamse geldkraan dichtgedraaid. Nogal wiedes: Vlaanderen zal niet bereid zijn om miljarden te investeren in Brussel als het geen enkele vat heeft op de besteding daarvan.

 In dat geval wordt de Vlaamse geldkraan dichtgedraaid. Geen financiële lusten zonder institutionele lasten

De Brusselaars lusten de confederalisme-voorstellen niet, zegt men.  Maar ze lusten wel de miljarden die Vlaanderen hen met gulle hand toeschuift. Als ze die willen blijven ontvangen, dan zullen ze open moeten staan voor creatieve institutionele oplossingen. Geen financiële lusten zonder institutionele lasten. Ten gronde is het de vraag of Brussel nog de hoofdstad wil zijn van een tweeledig land.  Zo ja, dan moet men ook de consequenties daarvan aanvaarden.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.