Copyright 2018 Jan van Hecke, all rights reserved.

Rouwexperten over podiumpauze Hannelore Bedert: "Een rouwproces is als een vingerafdruk, er zijn er geen twee gelijk"

Wanneer je op jonge leeftijd je partner verliest en je leven en je gezin op z'n kop worden gezet, hoe moet je dan in godsnaam voort met je leven? Hoe snel ga je weer werken? "Alles hangt heel sterk af van hoeveel kans de rouwende krijgt om zijn of haar verdriet te uiten."

De Belgische singer-songwriter Hannelore Bedert maakte vandaag bekend dat ze minstens een jaar niet meer op het podium zal staan. In februari verloor Bedert haar man Stijn aan hartfalen. Ze heeft rust nodig, schrijft Bedert op haar Facebookpagina, en tijd, om uit te zoeken hoe zij en haar kinderen "dit verder zullen doen zonder Stijn".

Op jonge leeftijd een partner verliezen, leidt tot een heel ander rouwproces dan bijvoorbeeld het verlies van een partner door ouderdom of het verlies van een grootouder. "Iemand die een grootvader verliest, verliest eigenlijk een stuk van zijn verleden, iemand die zijn partner verliest, verliest het heden", legt rouwexpert Manu Keirse uit. "Dit is geen normaal rouwproces in die zin dat je afscheid neemt van je moeder van 90 jaar die al 5 jaar aan het aftakelen is. Elk verlies is zwaar, maar dit is ook een traumatisch verlies", zegt rouwcoach Goedele van Kerschaever.

Als je dan ook nog eens jonge kinderen hebt, wordt je leven helemaal op zijn kop gezet. "Je moet dan niet alleen je eigen verdriet proberen te overleven, maar ook nog eens zorg dragen voor je kinderen die hun vader of moeder hebben verloren. De hoofdbekommernis gaat dan waarschijnlijk in belangrijke mate naar je kinderen", zegt Keirse. "Je staat dan voor een enorm zware klus."

Iemand die zijn grootvader verliest, verliest een deel van het verleden. Iemand die zijn partner verliest, verliest het heden.

Rouwexpert Manu Keirse

"Als Bedert beslist om te stoppen, dan is dat helemaal prima"

Keirse begrijpt dan ook de beslissing van Bedert om niet meer op te treden, onder meer omdat ze 's avonds niet weg wil zijn van haar kinderen. “Overdag zijn kinderen bezig en gooien ze zich op hun spel, want kinderen spelen evenzeer als ze verdrietig zijn dan als ze blij zijn, maar 's avonds bij het slapengaan komt al dat verdriet vaak boven. En dan moet je er als moeder natuurlijk zijn en hen niet in de handen van vreemden laten."

Het beste wat iemand in zo'n rouwperiode kan doen, meent Keirse, is om zich te omringen met een aantal familieleden en vrienden, "waar je goed bij terecht kunt, die je verdriet niet wegwuiven, waar je verdrietig mag zijn, die kunnen verdragen dat je weent en dat je het moeilijk hebt en die af en toe een aantal taken overnemen en zorg dragen voor uw kinderen".

Het is belangrijk om aan een rouwende te vragen of hij of zij er graag over wil praten. En vraag het niet één keer. Vraag het elke keer opnieuw, want het antwoord is altijd een momentopname.

Rouwcoach Goedele van Kerschaever

Het beste wat de omgeving van een rouwende kan doen, is luisteren. "En als je goed geluisterd hebt, wat moet je dan doen? Nog eens luisteren en nog eens luisteren. Lees er over. Als je er voor die mensen wil zijn, kan je op die manier zoveel betekenen."

"Het is belangrijk om aan die persoon te vragen of hij of zij er graag over wil praten”, zegt van Kerschaever. "Vraag gewoon: wat heb jij het liefst? En dan krijg je een eerlijk antwoord terug. En vraag het niet één keer om je daar dan de hele tijd aan te houden. Vraag het elke keer opnieuw, want de ene keer wil de rouwende erover praten, maar de andere keer niet. Het is altijd een momentopname. Je moet het altijd opnieuw verifiëren."

Wat je niet moet doen, is na een bepaalde tijd suggereren dat hun rouwproces lang genoeg geduurd heeft. "Een rouwproces is als een vingerafdruk en verschilt van persoon tot persoon. Twee vingerafdrukken zijn nooit gelijk. Twee mensen die rouwen doen dat nooit op dezelfde manier. Alles hangt heel sterk af van hoeveel kans de rouwende krijgt om zijn of haar verdriet te uiten en wat er in het leven op zijn of haar pad komt", zegt Keirse.

Net vanwege dat unieke aan elk rouwproces benadrukt van Kerschaever dat "er maar één manier van rouwen is en dat is uw eigen manier". "Als Hannelore Bedert bijvoorbeeld beslist om minstens een jaar te stoppen met optreden, dan is dat helemaal prima."

Een plek voor verdriet op de werkvloer

Bedert is een bekende zangeres en trekt zich nu grotendeels terug uit het publieke leven. Wat als je een zeg maar "gewone" job hebt? Hoe snel kan je weer aan het werk gaan? Hoe snel moet je weer aan het werk gaan? Keirse: "Een rouwproces vraagt om rouwarbeid en dat kan je heel sterk uitputten en moe maken. En de combinatie met werk is geen evidentie als je in een diepe rouw bent."

Toch raadt Keirse mensen aan om zo snel mogelijk weer aan het werk te gaan. "Maar dan heb je wel een werkgever en collega’s nodig die kunnen omgaan met verdriet, want je neemt je verdriet mee op de werkvloer. Het moet daar zijn plek kunnen krijgen."

Een werkgever mag niet denken dat mensen hun verdriet achter laten in het bakje met hun persoonlijk gerief aan de ingang van het bedrijf. Mensen nemen dat verdriet constant mee.

Rouwexpert Manu Keirse

Aan werkgevers raadt Keirse dan ook aan om ruimte te creëren voor een rouwende werknemer, "waar ze zich even kunnen terugtrekken als het moeilijk gaat en ze even rust kunnen nemen". "Geef hen ook de kans om er af en toe over te praten en geef aandacht aan hun verdriet." Werkgevers falen daar vaak, weet Keirse. "Je mag niet denken dat mensen hun verdriet achter laten in het bakje met hun persoonlijk gerief aan de ingang van het bedrijf. Mensen nemen dat verdriet constant mee. Je kan het als werkgever zeker leren om daar op een geschikte manier mee om te gaan."

Van Kerschaever: "Theoretisch gezien, kunnen we bij mensen heel vaak twee heel tegenovergestelde reacties merken. Je hebt mensen die verliesgericht zijn en bezig zijn met het verlies, met het verdriet, met wat er gebeurd is. Zij zonderen zich heel vaak af of stoppen met wat ze ervoor deden. Het andere uiterste zijn de mensen die herstelgericht zijn en die zich volop op hun werk storten en zich heel erg gaan richten op de buitenwereld."

"Maar er is geen goed of geen fout", vindt van Kerschaever. "Wat mensen in rouw doen is altijd begrijpelijk. Waar het bij rouwen om gaat is proberen te schipperen tussen die twee uitersten, want ze zijn eigenlijk alle twee belangrijk. En waar ik bijvoorbeeld tijdens mijn therapie aan werk is om uit te leggen dat je met twee riemen moet roeien. Als je maar met één riem roeit, ga je vastzitten aan de oever. Maar met enkel de andere riem ga je net zo goed vastzitten. Wanneer iemand dat doet en kan leren, hangt echter af van die persoon zelf. Je kunt dat niet forceren."

Als maatschappij of buitenstaander mag je echt geen oordeel vellen over de beslissingen van iemand in rouw.

Rouwcoach Goedele van Kerschaever

De maatschappij heeft vaak ook een verkeerd beeld van hoe mensen rouwen, zegt van Kerschaever. "Iemand die herstelgericht rouwt, appreciëren we veel meer in onze maatschappij omdat we dan denken dat dat een sterk persoon is, omdat die meteen weer gaat werken. Maar dat is eigenlijk een grote valkuil, omdat je het net zo goed nodig hebt om wel ruimte te geven aan verlies. En op den duur gaat zich dat wel wreken."

De middenweg zou volgens van Kerschaever ideaal zijn, "want voor veel mensen die zo'n dramatisch verlies meegemaakt hebben, is het werk het enige wat nog zeker is, een houvast". "Maar meteen fulltime werken, is er dan weer over. Dus daar zouden werkgevers een verantwoordelijkheid kunnen opnemen om met die werknemer rond te tafel te gaan zitten en bijvoorbeeld voor te stellen om halftijds terug te komen werken. Dat zou in heel veel gevallen een heel mooie consensus kunnen zijn. Maar dat moet altijd in overleg gebeuren. Want wat voor de één goed is, kan voor de ander de doodsteek zijn."

Van Kerschaever benadrukt het meer dan eens: "Het is echt altijd geval per geval te bekijken." Ook wat betreft de keuze om al dan niet snel weer te gaan werken. "Ik raad mensen altijd aan om daarin hun buikgevoel te volgen. Wees heel eerlijk met jezelf en geef geen sociaal gewenst antwoord. In sommige gevallen zal het even thuis blijven zijn, in andere meteen weer gaan werken. En als maatschappij of buitenstaander mag je daar echt geen oordeel over vellen."