Vaderdag zonder vader: hoe vieren gezinnen zonder papa de feestdag?

Vandaag vieren we in (bijna) heel Vlaanderen Vaderdag. Slechts enkele weken na Moederdag is dat voor jong en oud de hoogdag waarop vaders worden verwend met brieven, cadeaus en heel veel liefde. Maar hoe ervaren gezinnen zonder papa het feest van het vaderschap? VRT NWS zocht het uit.

De papa's worden niet overal vandaag in de bloemetjes gezet. In de regio Antwerpen en in De Kempen wordt Vaderdag traditioneel op 19 maart gevierd. In de rest van Vlaanderen wordt die dag wel vandaag gevierd, ook bij gezinnen zonder vader. Maar hoe ervaren zij die feestdag? Wij spraken met een bewust alleenstaande moeder, een lesbisch koppel en een jonge weduwe. 

Diane Engels is een bewust alleenstaande moeder van drie kinderen: een tweeling van 8 en een kleuter van 4. Vaderdag vieren ze niet echt uitbundig, maar op school wordt er ieder jaar onvermijdelijk rond de feestdag gewerkt. "De kinderen kiezen dan zelf aan wie ze ieder jaar hun cadeautje geven", zegt ze, "dat kan dan een man of een vrouw zijn die ze leuk vinden of aan wie ze graag hun cadeau willen geven, en dit jaar ben ik dat (lacht). Dat hebben we zo afgesproken toen Vaderdag voor het eerst ter sprake kwam."

Wanneer het over Vaderdag gaat, praten de kinderen automatisch over mama
Diane Engels

De kinderen van Diane stellen zich niet te veel vragen, maar zo nu en dan moeten ze onvermijdelijk aan klasgenoten uitleggen waarom ze geen papa hebben. "Vaak begrijpen klasgenoten dat nog niet helemaal", zegt ze, "wanneer het over papa's gaat in de klas - zeker wanneer Vaderdag gevierd wordt - praten zij automatisch over hun mama. Wanneer ze de vraag krijgen waarom ze geen papa hebben, zeggen we dat we die nog zoeken."

(lees voort onder de foto)

Diane met haar drie kinderen.

Moederdag vieren ze dan weer iets uitbundiger, maar omdat de twee feestdagen elkaar in sneltempo opvolgen, laten ze Vaderdag vaak voor wat het is. "Op Moederdag maken de kinderen een ontbijt klaar en doen we samen iets leuks. Dat is nog maar een maand geleden, zo snel moeten ze dat niet opnieuw doen", zegt ze.    

Ook voor de kinderen van lesbisch koppel Inez Feyen en Annik De Schutter is Vaderdag vooral een schoolgebeuren, al houden ze zich wel aan de traditionele waarden dat Vaderdag voor de mannen is. "De kinderen knutselen iets en geven dat aan hun opa, nonkel of een ander mannelijk familielid. We associëren Vaderdag toch met iets stoers en mannelijks, of toch met de belangrijke mannelijke figuren in ons leven", zegt Inez. "Dat kan ieder jaar iemand anders zijn."

De kinderen stellen zich daar geen vragen bij. Twee mama's hebben lijkt voor hen doodnormaal
Inez Feyen

De eerste Vaderdag bracht voor het koppel enkele zorgen met zich mee. "We wisten niet goed hoe de kinderen en hun klasgenootjes zouden reageren op dat gegeven", vult Annik aan. "We gaven wel eens boekjes mee om die situatie in de vorm van een verhaaltje uit te leggen. "De mama's van Sterre", bijvoorbeeld, over een meisje met twee mama's. De kinderen stelden zich daar verrassend genoeg geen vragen bij, of toch niet zoveel als wij. Twee mama's hebben lijkt voor hen doodnormaal."

(lees voort onder de foto)

Annik en Inez met hun twee kinderen.

Naast de verplichte Vaderdagfestiviteiten op school, wordt Moederdag wel goed gevierd. "Dan gaan we samen bewust op stap, soms tijdens de twee verschillende Moederdagen. Op Moederdag tijdens het schooljaar geven de kinderen hun knutselwerkjes af, maar in de zomer - op 15 augustus - gaan we samen leuke dingen doen", besluit Inez.

Eveline Vaernewyck verloor haar man Alexis zeven jaar geleden aan longkanker, maar ook zij viert met haar dochter Emilia nog Vaderdag. "Op school gaan ze daar heel bedachtzaam en attent mee om", zegt ze. "Vaak knutselt Emilia dan iets om op de zerk te leggen. Op Vaderdag zelf gaan we naar het graf van mijn man, om een bezoekje te brengen en dat knutselwerkje af te geven."

Nu speel ik zijn muziek soms nog voor Emilia, dat schept een sterke band
Eveline Vaernewyck

Muzikantenkoppel Eveline en Alexis vierden al enkele keren samen Vaderdag, al heeft Emilia haar vader nooit gekend. "Alexis had al twee kinderen van een ander huwelijk, toen hebben we ook al gevierd. Met Emilia hebben we Vaderdag één keer gevierd, toen ze amper drie maanden oud was. Nu praten we nog vaak over hem, wanneer Emilia het moeilijk heeft bijvoorbeeld."

(lees voort onder de foto)

Eveline met haar dochtertje Emilia.

"Nu speel ik zijn muziek soms nog voor Emilia, dat schept een sterke band", vult Eveline aan. "Wanneer Emilia het moeilijk heeft, vertel ik ook nog verhalen over vroeger of schrijven we brieven aan hem." Eveline spreekt er nog regelmatig over met haar dochter, van taboe is geen sprake. Voor andere mensen - klasgenootjes en volwassenen - ligt dat vaak moeilijker. "Ze kunnen zich dat maar moeilijk voorstellen en proberen zo discreet mogelijk vragen te stellen. We gaan daar goed mee om."

Omgaan met verlies, afwezigheid of moeilijke vragen

De hamvraag - tevens een vraag waar heel wat vaderloze gezinnen mee kampen - is hoe je precies moet omgaan met de afwezigheid van een vaderfiguur in het gezin. "De afwezigheid van de vader kan zonder problemen worden opgevangen", zegt psychotherapeute Inge Camerlynck. "Natuurlijk is dat een meerwaarde in de opvoeding, maar daarom hoeft dat niet een vader te zijn. Het gaat eerder over activiteiten of een bepaald gedachtegoed, dat kan een opa, nonkel of eender wie bieden."

De beste remedie is positiviteit. Woede kan ook, maar ontkenning helpt zeker niet

Inge Camerlynck, psychotherapeute

Camerlynck heeft zich als psychotherapeute gespecialiseerd in rouwverwerking en heeft al heel wat gezinnen geholpen bij het verwerkingsproces. "Vaderdag mag je vooral niet als een dag van drama beschouwen", vult ze aan. "De beste remedie is positiviteit, zoals een tekening of een bloem op het graf gaan leggen. Woede en verdriet kunnen ook een manier van verwerking zijn, ontkenning is dat zeker niet. Enerzijds maak je het verwerkingsproces zelf moeilijker, anderzijds is dat nefast voor de ontwikkeling van het kind, dat later met heel wat onbeantwoorde vragen achterblijft."

Dat een (of twee) mama's niet dezelfde - juiste - impact zou hebben, houdt volgens Camerlynck geen steek. "De essentie ligt hem in de manier waarop je het kind uitlegt wat het verschil is, en de mate waarop dat aanvaard wordt door de omgeving", besluit ze. "De gevoelens rond Vaderdag komen vooral voor bij kinderen op lagere scholen, waar er steeds rond Vaderdag gewerkt wordt. In dat geval moet er overlegd worden met de scholen: kinderen moeten een cadeau kunnen geven aan wie ze willen."

Festival voor vaders en kinderen

In Diest werd er voor Vaderdag een festival georganiseerd voor vaders en kinderen. Meer dan 100 papa's en 160 kinderen hebben er het weekend doorgebracht. Bekijk het verslag van "Het Journaal" hier:

Video player inladen...