Na 29 jaar geeft Nazarbayev de fakkel in Kazachstan door aan zijn vertrouweling Tokayev (rechts). Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

Kazachstan kiest een nieuwe president, maar machthebber Nazarbayev is niet ver weg

In de Centraal-Aziatische republiek Kazachstan wordt vandaag een nieuwe president gekozen. Voor het eerst sinds de onafhankelijkheid in 1990 is Nursultan Nazarbayev geen kandidaat, maar hij heeft wel zijn favoriet naar voren geschoven. Toch was er de voorbije dagen voorzichtig protest van jongeren tegen het regime.

In maart kondigde de "Leider van de Natie" Nursultan Nazarbayev plots aan dat hij ontslag zou nemen. De voorzitter van de Senaat en voormalig premier en minister van Buitenlandse Zaken Kassym-Jomart Tokayev werd interimpresident en is dus ook de belangrijkste kandidaat van de presidentsverkiezingen van vandaag. (Lees verder onder de foto).

De voorbije dagen was er opvallend protest tegen de "machtswissel" in Kazachstan. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

Echt spannend is het dan wel niet, maar toch was er de voorbije dagen her en der protest van jongeren tegen het regime in de hoofdstad Astana, nu Nur-Sultan genoemd ter ere van de uittredende president. Vandaag zouden er in het land 500 actievoerende opposanten zijn opgepakt. Protest zijn ze in de republiek niet gewoon, al kwam het enkele jaren geleden uitzonderlijk tot rellen. 

Veel van die jongeren hebben nooit een andere leider gekend dan de 78-jarige Nazarbayev. Die zwaaide de plak sinds hij in 1989 de laatste communistische partijleider van de Sovjetrepubliek Kazachstan werd en een jaar later de eerste president van de onafhankelijke natie. Nu is Nazarbayev ook niet echt met pensioen: hij blijft voor het leven voorzitter van de machtige Veiligheidsraad en van de regerende partij Nur-Otan ("Licht van het Vaderland"). (Lees verder onder de foto).

Olie en aardgas zijn de bouwstenen waarop het nieuwe Kazachstan is gebouwd. AP2005

Tussen China, Rusland en het Westen

Nu heeft Nazarbayev ook wel enige verdienste. Kazachstan is het op acht na grootste land ter wereld en beschikt over enorme reserves aan mineralen, aardgas en olie. Dat heeft nogal wat geld naar de 18 miljoen inwoners tellende Kazachstan laten stromen, al is dat niet gelijk verdeeld. 

Nazarbayev stelde ook altijd stabiliteit centraal, hield de opkomst van de soennitische islam onder controle en bewaarde een evenwicht tussen de etnische groepen van het land. De bevolking bestaat voor meer dan 60 procent uit Kazachen, een aan Turken en Mongolen verwant volk; tegenover een kwart Russen en dan nog wat minderheden. 

Internationaal schipperde Nazarbayev tussen het Rusland van Poetin en China aan de andere kant. Ook westerse olieconcerns mochten een deel van de koek wegkapen en daartoe werden een aantal extra pijpleidingen aangelegd. Is Kazachstan dan geen dicht bevolkt land, het beschikt wel over troeven, maar moet rekening houden met zijn geïsoleerde ligging en machtige buren. U kent Kazachstan wellicht van de wielerploeg Astana en Baikonoer, de lanceerbasis voor de Russische ruimtevaart.

Kazachstan is niet de eerste Centraal-Aziatische ex-Sovjetrepubliek waar de macht na decennia van bestuur wordt doorgeschoven. Eerder was dat ook al het geval na het overlijden van "leiders van de natie" in Turkmenistan, Oezbekistan en -zij het dan in de Kaukasus- ook in Azerbeidzjan. In geen enkel van die landen is politiek geliberaliseerd, al zijn er wat schroeven losser gevezen.

  • Groen: hoofdstad Nur-Sultan (voorheen Astana)
  • Stippellijn: pijpleidingen naar de Zwarte Zee en China