Video player inladen...

Oeroud en historisch waardevol stadje in Turkije verdwijnt onder water om elektriciteit op te wekken

De Ilisu-stuwdam op de Tigris-rivier in Turkije wordt vanaf vandaag gevuld en dat heeft grote gevolgen voor het omliggende gebied, inclusief het stadje Hasankeyf (zie foto boven) dat op termijn compleet onder water komt te staan. Naast de bewoners die moeten verhuizen, is het oeroude Hasankeyf van historisch waardevol belang met massa's erfgoed.   

Wat is de bedoeling?

Turkije bouwt al decennialang aan een reeks van zo'n 22 stuwdammen en 19 waterkrachtcentrales in en aan de Tigris en Eufraat. Bedoeling van de regering is: irrigatie voor de omliggende gebieden én vooral energie opwekken, om te voldoen aan de onverzadigbare behoefte van elektriciteit. Turkije is daarvoor afhankelijk van het buitenland.

Concreet gaat vanaf vandaag de Ilisu-dam in de provincie Mardin, in het zuidoosten van Turkije, dicht waardoor het stadje Hasankeyf aan de Tigris over enkele maanden voor meer dan 90% zal onderlopen. Dat stadje is volgens kenners van historisch belang en herbergt een rijke geschiedenis met de passage van Koerden, Perzen, Arabieren, Turken en christenen. Het herbergt 300 archeologische sites en er zijn overblijfselen gevonden van een nederzetting van bijna 12.000 jaar geleden. Het oude Mesopotamië dus. En in de rotsen alleen al zitten duizenden (kerk)grotten van 2.000 jaar oud.

(lees voort onder de foto)

Hasankeyf.

Nee, toch geen werelderfgoed

Het protest is hevig geweest. Maar de regering ziet met de dam een slordige 1.200 megawatt (MW) aan elektriciteit opgewekt worden. En ze heeft ook een heus nieuw stadje "voorzien":  aan de overkant van de rivier is een "nieuw Hasankeyf" gebouwd met onder meer een hallencomplex voor een markt en winkels, een ziekenhuis en scholen waar de circa 5.000 bewoners naartoe kunnen verhuizen.

Om het erfgoed te redden, zijn zelfs waardevolle Ottomaanse gebouwen en archeologische vondsten verhuisd naar hoger gelegen gebieden. Het gaat onder meer over een tombe uit de 16e eeuw, klooster (foto onder), moskee en badhuis.

(lees voort onder de foto)

De verhuizing van het Imam Abdullah Zawiya-klooster op wielen. 2018 Anadolu Agency

Let wel: het erfgoed van Hasankeyf is géén Unesco-werelderfgoed.  "Archeologen hebben geprobeerd om het stadje op de Unesco-lijst te krijgen, maar dat is door het ministerie van Cultuur en uiteindelijk door Ankara tegengehouden, omdat de dam voor moest gaan", duidt Lucas Waagmeester, onze Turkije-correspondent in "De ochtend" op Radio 1. 

Water is hier macht, zoals aardgas dat is voor Rusland

Lucas Waagmeester, correspondent

Waagmeester zegt dat het protest intussen plaats heeft geruimd voor een soort van "realisme". "Afgelopen najaar voelde je in het stadje dat ze beseften dat het écht ging gebeuren. "Misschien moeten we er ons maar bij neerleggen", was het gevoel toen." Heel wat mensen moeten nog verhuizen naar de nieuwe stad en dat valt hen bijzonder zwaar. "We verliezen niet alleen ons huis maar ook onze cultuur", klinkt het. Hasankeyf is een hechte gemeenschap en een trekpleister waar best ook veel Turken hun weekend doorbrengen.

Waagmeester ziet in de dammen en centrales ook een verhaal van (regionale) macht. "Net zoals dat geldt voor de gaskraan vanuit Rusland richting Europa, geldt dat ook voor water in deze regio. Turkije kan straks de waterkraan richting Syrië en Irak dichtdraaien."

Herbeluister hier Lucas Waagmeester in "De ochtend": 

Hasankeyf. AP1999

Herbekijk hieronder de reportage in "Het Journaal":

Video player inladen...