Waarom je nieuwe partner ondanks alles zo hard lijkt op je ex: we vallen altijd op hetzelfde type

Als je na het beëindigen van een slechte relatie vastbesloten bent om nooit meer in zee te gaan met iemand die net is zoals je ex, dan ben je niet alleen. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, en dat heeft wetenschappelijk onderzoek nu ook getoond. Exen en nieuwe partners lijken meer op elkaar dan partners onderling. We hebben blijkbaar een type waartoe we ons aangetrokken voelen. Hoe kan dat inzicht ons helpen?

Iemand uit je familie of vriendenkring stelt een nieuwe partner voor en je ziet al van op kilometers afstand dat hij of zij in hetzelfde bedje ziek is als de ex. Je kan je afvragen hoe dat komt, waarom sla je niet "gewoon" een andere weg in wat partnerkeuze betreft? Het is niet zo simpel als het lijkt, blijkt nu ook uit wetenschappelijk onderzoek. Een studie, gepubliceerd in Proceedings of the National Academy of Sciences, toont aan dat we dikwijls vallen voor mensen die dezelfde persoonlijkheidstrekken hebben.

"Het is gebruikelijk dat mensen de schuld voor een relatiebreuk bij de persoonlijkheid van hun ex leggen en vervolgens beslissen dat ze een ander type willen daten", zegt Yoobin Park, doctorandus aan het departement Psychologie aan de University of Toronto (Canada) en hoofdauteur van het onderzoek. "Ons onderzoek wijst er echter op dat er een sterke tendens is om toch weer te vallen voor iemand met een gelijkaardige persoonlijkheid als je ex."

Exen en nieuwe partners lijken meer op elkaar dan partners onderling

Yoobin Park en psychologieprofessor Geoff MacDonald bogen zich over het zogenoemde Germany Family Panel. Dat langlopende onderzoek, gestart in 2008, bestudeert koppel- en gezinsdynamieken in een representatief staal van de Duitse bevolking. Deelnemers moeten onder meer hun eigen persoonlijkheid beoordelen door 21 stellingen te beantwoorden die peilen naar extraversie, emotionele stabiliteit, meegaandheid, zorgvuldigheid en de mate waarin ze openstaan voor nieuwe ervaringen.

Niet toevallig zijn dat de vijf dimensies in de zogenoemde "Big Five"-theorie om iemands persoonlijkheid te omschrijven. Enkele van die stellingen waren bijvoorbeeld "Ik ben meestal bescheiden en gereserveerd", "Ik ben geïnteresseerd in heel veel verschillende dingen", "Ik maak plannen en voer ze uit"... De deelnemers moeten op een schaal van 1 tot 5 aanduiden in hoeverre de stelling op hen van toepassing was.

Het onderzoek loopt over meerdere jaren, een periode waarbinnen relaties beëindigd en aangeknoopt worden. Ook de exen en de nieuwe partners vulden de vragenlijst in. Park en MacDonald keken specifiek naar de gegevens van 332 deelnemers, hun exen en hun nieuwe partners.

Ze stelden vast dat mensen vooral kiezen voor iemand met gelijkaardige persoonlijkheidskenmerken als zijzelf. Maar ze zagen ook dat zowel de huidige als de vorige partners van de deelnemers zichzelf op dezelfde manier omschreven. Met andere woorden: dat zij een gelijkaardige persoonlijkheid hadden. En de gelijkenissen tussen nieuwe partners en exen van deelnemers waren groter dan die tussen de nieuwe partners en de deelnemers.

"Actieve" factoren

Park en MacDonald noemen hun studie relevant omdat ze gebaseerd is op hoe mensen zichzélf omschrijven, en níet op de omschrijving door anderen. "Ons onderzoek was zeer nauwgezet omdat we niet voortgingen op wat een persoon vertelde over de persoonlijkheid van zijn of haar ex", vertelt Park. "We hadden rapporten van de partners zelf, op het moment zelf."

Een verklaring is er niet meteen. Mogelijk heeft het ermee te maken dat mensen zich in dezelfde sociale kringen bewegen, waardoor de kans op gelijkenis tussen oude en nieuwe partners al groter is. Park en MacDonald noemen dat een passieve factor.

Maar volgens hen is dat niet het volledige verhaal. De gelijkenissen binnen een relatie zijn ook in rekening gebracht, en die zijn zoals gezegd minder sterk dan de gelijkenissen tussen oude en nieuwe partners. Er lijken dus ook "actieve" factoren te zijn in de keuze van persoonlijkheid bij een partner.

En hoe helpt dat inzicht ons vooruit?

Het onderzoek kan niet alleen helpen voorspellen wie met wie een relatie aanknoopt, maar ook de kansen op succes voor die relatie. Maar wat daarin nog meer een rol speelt, als je er telkens hetzelfde type lijkt uit te kiezen, is wat je doet binnen die relatie, zeggen Park en MacDonald.

"In elke relatie leren mensen strategieën om met de persoonlijkheid van hun partner om te gaan", verklaart Park. "Als de persoonlijkheid van je nieuwe partner lijkt op die van je ex, dan kan het overnemen van de strategieën die je leerde in je vorige relatie een effectieve manier zijn om je nieuwe relatie op een goede basis te starten."

Als je merkt dat je relatie na relatie op dezelfde problemen botst, wil je misschien wel eens nadenken over hoe je aangetrokken voelen tot telkens hetzelfde type bijdraagt tot het niet opgelost geraken van die problemen.

Yoobin Park

Maar diezelfde strategieën die je helpen bij het omgaan met je partners persoonlijkheid, kunnen ook negatief zijn, waarschuwt Park. Er is meer onderzoek nodig om te bepalen in hoeverre iemand die net op je ex-partner lijkt een voor- of een nadeel is wanneer je een nieuwe relatie begint.

"Dus, als je vaststelt dat je relatie na relatie op dezelfde problemen botst, dan wil je misschien wel eens nadenken over hoe je aangetrokken voelen tot telkens hetzelfde type persoon bijdraagt tot het niet opgelost geraken van die problemen", zegt Park.

Meer lezen?