Belga

Zijn N-VA en PS in staat om elkaar diep in de ogen te kijken om tot een akkoord te komen?

Met het zicht op een nieuw tussentijds verslag van de federale informateurs Johan Vande Lanotte en Didier Reynders analyseert Johny Vansevenant de huidige toestand van de federale formatie. Worden er al openingen gemaakt en zo ja, waar dan?

analyse
Johny Vansevenant
Johny Vansevenant is politiek journalist bij VRT NWS.

Maandag gaan de federale informateurs Vande Lanotte en Reynders opnieuw naar de koning voor hun volgende tussentijdse verslag. PS-voorzitter Di Rupo zette vanmorgen op RTBF-radio de deur op een kier voor een coalitie met N-VA, maar kort daarna gooide hij die deur onmiddellijk weer dicht via Twitter. Vlaams informateur Bart De Wever begint intussen zijn derde gespreksronde met het Vlaams Belang, maar nergens zijn signalen te bespeuren van het begin van een doorbraak. 

N-VA en PS?

De informateurs Vande Lanotte en Reynders zullen wellicht van de koning een verlenging krijgen van hun opdracht. Er beweegt ook weinig op gewestelijk niveau en dat werkt nog meer een afwachtende houding op federaal vlak in de hand. De twee informateurs gaan nog altijd na of een regering met N-VA en PS mogelijk is. Logisch dat ze dat uitproberen, want het gaat om de grootste Vlaamse en grootste Franstalige partij. De andere partijen wijzen ook naar de twee en zeggen dat ze niet aan zet zijn. N-VA en PS moeten er maar zien uit te komen, is hun boodschap. 

Vraag is dus of N-VA en PS in staat zijn om elkaar diep in de ogen te kijken om tot een akkoord te komen. Wie wil wat binnenhalen en wie wil wat in ruil geven? Het confederalisme, het uitkleden van de Belgische staat, zal veel onderhandelingstijd kosten, tijd die er misschien niet is met een ontsporende begroting, met de dreiging van een harde brexit en met een regering in lopende zaken die maar over 38 van de 150 zetels beschikt. 

Is er een tweespalt bij de PS tussen Elio Di Rupo en zijn gedoodverfde opvolger Paul Magnette?

Kunnen ze tijd winnen door het communautaire in een werkgroep te stoppen? De kans is klein dat N-VA daarmee instemt want van uitstel kan afstel komen. Bovendien is voor N-VA regeren met de PS zeer riskant. De tegenstellingen tussen hun programma’s zijn erg groot: sociaaleconomisch, op het gebied van veiligheid én migratie. Een weer groot geworden Vlaams Belang zou keihard oppositie kunnen voeren in de Kamer en zou na vijf jaar wel eens groter kunnen worden dan N-VA. 

Herbeluister hier ook de analyse van Johny Vansevenant in "De wereld vandaag" op Radio 1:

Rivaliteit Di Rupo-Magnette?

Intussen is wel zenuwachtigheid te merken bij de PS. Op de RTBF-radio maakte PS-voorzitter Di Rupo een piepkleine opening richting N-VA. Hij zei dat er “een heel ander universum” zou ontstaan wanneer N-VA zijn communautaire eisen zou laten vallen. Een piepkleine opening want de kans is klein dat N-VA het confederalisme zomaar in de diepvries zou stoppen om te kunnen regeren met de PS. 

Kort daarna kwam een tweet van Di Rupo waarin hij zei dat de PS "niet wenst te regeren met N-VA".

Vanwaar die tegencommunicatie? Had de pers hem verkeerd begrepen? Of is er een tweespalt bij de PS tussen Elio Di Rupo en zijn gedoodverfde opvolger Paul Magnette? Over het openbreken van de financieringswet floot Magnette Di Rupo ook al terug. Di Rupo wou die wijzigen omdat Wallonië vanaf 2025 jaarlijks zo’n 600 miljoen dreigt te verliezen door de Zesde staatshervorming. Magnette zei meteen dat er over de financieringswet geen heronderhandelingen komen. 

"Twee scholen bij de PS"

In Vlaams-nationalistische kringen vermoeden ze dat er twee scholen zijn bij de PS. Eén die nu onderhandelingen wil over een grote staatshervorming en één die wil wachten tot over vijf jaar. Tot wanneer Wallonië geld dreigt te verliezen. De vraag bij de PS is wanneer ze het voordeligst kunnen onderhandelen met N-VA. Zal de partij van Bart De Wever over vijf jaar sterker of zwakker staan? 

(Lees verder onder de foto)

Elio Di Rupo en Paul Magnette.

N-VA-kopstukken vinden dat nu het momentum daar is om veel binnen te halen op communautair vlak. Voorzitter De Wever merkt op “dat Vlaanderen nog nooit zo Vlaams-nationalistisch gestemd heeft”. Hij neemt daarbij dus ook de sterke score van Vlaams Belang in rekening.

Mogelijk wil N-VA de PS ook schrik aanjagen voor wat er over vijf jaar kan gebeuren. Wat als Vlaams Belang dan nog veel zwaarder weegt en dat de PS dus met de partij van Van Grieken moet onderhandelen?

Een Vlaamse vechtregering?

Wat als PS en N-VA niet in één regering kunnen en geen akkoord bereiken over het confederalisme? Aan Franstalige kant wijzen ze erop dat er twee assen zijn die zwaarder wegen dan N-VA: de socialistische familie en de liberale familie. Bovendien is er ook nog de groene familie. Dan is in theorie een regering van socialisten, liberalen, groenen en CD&V mogelijk. 

CD&V en Open VLD nemen wel een serieus risico als ze uit zogenoemd “staatsmanschap” in een federale regering zonder N-VA stappen

Dat betekent wel dat CD&V, Open VLD en SP.A dan aan Vlaamse kant maar een minderheid vormen. N-VA-voorzitter Bart De Wever heeft al gezegd dat zijn coalitiepartners in de Vlaamse regering dan “een majeur politiek probleem” hebben als ze in die formule stappen. De Wever legt niet uit wat hij daarmee bedoelt, maar het zal dan hoe dan ook een vechtregering worden. 

Staatsmanschap

CD&V en Open VLD nemen wel een serieus risico als ze uit zogenoemd “staatsmanschap” in een federale regering zonder N-VA stappen. Er komt dan in de Kamer zwaar oppositie van N-VA en Vlaams Belang die zullen roepen dat CD&V en Open VLD het signaal van de Vlaamse kiezer genegeerd hebben.

Vooraleer CD&V en Open VLD dat risico zullen willen nemen, zal de economische en budgettaire rampspoed zeer groot moeten zijn. Nu hoor je signalen bij CD&V genre “we zijn niet meer in de positie om dat soort staatsmanschap te vertonen met een Kamerfractie van 14 zetels en zonder de politieke familie van CDH want die heeft voor oppositie gekozen.” Gelijkaardige taal bij Open VLD, al hoor je ook “dat een Vlaamse federale minderheid niet wenselijk is, maar constitutioneel wel mogelijk is”.  

Door zich welwillend te tonen tegenover Vlaams Belang hoopt Bart De Wever over vijf jaar kiezers van die partij terug te halen

Vooraleer dit soort coalitie er kan komen, zullen we al een heel eind na Nieuwjaar zijn, vermoed ik. Dan is er nog de vraag wie van zo’n regering de premier wordt. Bij de Franstaligen is te horen dat een Vlaming dan premier kan worden. Misschien wordt het premierschap de prijs die CD&V dan eist. Die zou dan naar voorzitter Wouter Beke kunnen gaan, al kan ook de electoraal beter scorende Hilde Crevits dat premierschap dan opeisen.

Intussen blijft N-VA-voorzitter Bart De Wever op Vlaams niveau verder onderhandelen met Vlaams Belang. Hij begint nu al met de derde gespreksronde.

Is dit schone schijn of is hij out of the box aan het denken? Wanneer we rondbellen, geeft niemand een minderheidsregering van N-VA en Vlaams Belang een schijn van kans. Die combinatie heeft vijf zetels te kort. Vijf overlopers of dissidenten vinden in andere partijen is weinig realistisch, is te horen. 

(Lees verder onder de foto)

Archiefbeeld: Bart De Wever ontvangt de Vlaams Belang-delegatie. Nicolas Maeterlinck

Normalisering van Vlaams Belang?

Toch is verder onderhandelen een win-winsituatie voor N-VA en Vlaams Belang. Voor Vlaams Belang lijkt het een belangrijk element in het “normaliseringsproces” van de partij. Als Bart De Wever zo lang met hen wil praten, dan is het niet zo’n onmogelijke partij is dan de redenering. Ook voor N-VA zijn de onderhandelingen een goede zaak. Zo toont Bart De Wever aan dat hij echt wou regeren met VB, terwijl de formule uiteindelijk onmogelijk zal blijken omdat CD&V en Open VLD aan het cordon sanitaire rond het Vlaams Belang zullen vasthouden. Door zich welwillend te tonen tegenover Vlaams Belang hoopt De Wever over vijf jaar kiezers van die partij terug te halen. 

De kans is zeer groot dat De Wever doordoet met de huidige coalitie met christendemocraten en liberalen. Al blijven andere formules nog mogelijk. N-VA-CD&V-SP.A heeft 4 zetels op overschot. Zelfs de Bourgondische coalitie van N-VA-Open VLD-SP.A heeft een krappe meerderheid van 2 zetels.