thefamouspeople.com

Auteur J. M. Coetzee beïnvloedde kunstenares Berlinde De Bruyckere met verhaal over oude kattenvrouw

Vandaag verschijnt "De oude vrouw en de katten" van Nobelprijs- en tweevoudig Booker Prizewinnaar J. M. Coetzee bij uitgeverij Cossee. De Zuid-Afrikaanse auteur die al jaren in Australië woont overbrugt met de verhalenbundel het lange wachten op "De dood van Jezus", deel 3 van zijn Jezus-trilogie. De verhalen zijn niet nieuw, een ervan heeft Berlinde De Bruyckere geïnspireerd voor het monumentale werk "Cripplewood" in het Belgisch paviljoen in Venetië, een van de hoogtepunten van de Biënnnale van 2013. Het grote lezerspubliek kan nu voor het eerst kennismaken met dat verhaal.   

Elk boek van J. M. Coetzee (Kaapstad, 1940) is een gebeurtenis van wereldniveau, ook als het om een bundeling gaat van verhalen uit de periode 2003 - 2017.  Vijf van de zeven verhalen hebben Elizabeth Costello als hoofdpersoon; de lezers van Coetzee kennen haar. In 2001 wijdde Coetzee een roman aan auteur en radicaal vegetarische dierenrechten-activiste Costello, een soort vrouwelijk alter ego van de auteur zelf, met ook kenmerken van zijn eigenzinnige moeder, die het schrijverschap van haar zoon betreurde, omdat ze hem liever bankdirecteur had zien worden. Helaas maakte ze de Nobelprijs voor John Maxwell Coetzee in 2003 net niet mee. 

Coetzee als 17-jarige, foto NYTimes.com

Elizabeth Costello wordt eigenzinniger met de jaren

De bundel opent met twee sterke recente verhalen van John Maxwell Coetzee. "De hond" gaat over een verpleegster die dagelijks twee keer voorbij een hek fietst waarachter een vervaarlijk blaffende hond woest te keer gaat. In "Verhaal" beschouwt een getrouwde vrouw haar relatie met een andere man als iets abstracts dat buiten haar echte leven staat, maar waarbij ze toch echt zichzelf is, een paar uur per week.

En dan verschijnt Elizabeth Costello ten tonele in vijf verhalen waarin ze telkens enkele jaren ouder en koppiger en eigengereider wordt. Dat leidt tot schrijnende, hilarische, filosofische, literaire en bizarre dialogen met haar zoon John en dochter Helen, die haar zelden zien, maar die het goed bedoelen en haar dus in een rusthuis willen plaatsen.   

Kerven tot op de essentie van de menselijke identiteit

In "IJdelheid" viert Elizabeth haar 65ste verjaardag en ze doet dat met een nieuw hip blond kapsel. De kleinkinderen vragen zich af of dit echt wel hun oma is. Grootmoeder stelt hen gerust: het is maar voor even. Maar zoon en dochter rijden verontrust naar huis. 

In "Als een vrouw ouder wordt" verblijft Elizabeth die intussen hartproblemen heeft bij Helen in Nice. De dochter probeert haar te overhalen om in de buurt in een chic opvanghuis te komen wonen.  Ze peinst er uiteraard niet over. 

Er is één ding waarin oude mensen beter zijn dan jonge, en dat is doodgaan

Elizabeth Costello, alias J.M. Coetzee

De kattenheks en de dorpsexhibitionist

In "De oude vrouw en de katten" is het hek helemaal van de dam. Elizabeth woont in een soort hok zonder comfort op het Spaanse platteland, met een dozijn katten en een oude exhibitionist die haar een beetje helpt, maar die ze vooral opvangt omdat de man anders naar een instelling moet. Dieren en mensen in asielen en gevangenissen komen hier verrassend dicht bij elkaar. 

De zoon probeert zijn moeder weg te halen uit het bergdorpje, uiteraard tevergeefs. Het komt tot schitterende gesprekken over ziel en karakter, gedrag en handelingen van dieren en mensen. Elizabeth relativeert de dood compleet, en ook het moederschap.  

"Hoewel zijn moeder alles wat hij zegt tegenspreekt, heeft hij niet het gevoel dat ze vijandig is. Ze blijft zijn moeder, dat wil zeggen, de vrouw die hem heeft gebaard en daarna vol genegenheid maar afwezig over hem heeft gewaakt en hem heeft beschermd totdat hij zijn eigen weg kon vinden in de wereld, om hem daarna min of meer te vergeten". 

De bundel sluit af met brieven van John aan zijn vrouw over de ontmoeting met zijn moeder, en met een chaotische stapel losse fragmenten die de hoogbejaarde auteur Elizabeth naar haar zoon stuurt. Om er al of niet iets mee aan te vangen. Veel maakt het niet uit. 

Lees aub verder onder het boekomslag.

Cripplewood/Kreupelhout

Daar verschijnt Berlinde De Bruyckere

Berlinde De Bruyckere (Gent, 1964) leerde John Maxwell Coetzee kennen tijdens een festival in Amsterdam in 2010. Het klikte tussen de twee en ze ontdekten snel elkaars integrale werk. In 2012 verscheen "Allen Vlees" bij MER Paper Kunsthalle, met door Berlinde geknipte teksten uit zowat alle boeken van Coetzee, en foto's van werk van De Bruyckere. Dit boek was ook een speciaal nummer van het literair tijdschrift Dietse Warande en Belfort.  

In 2013 vertegenwoordigde Berlinde Vlaanderen op de Biënnale van Venetië. Haar monumentale "Cripplewood" in het Belgisch paviljoen was een van de hoogtepunten van die editie. Ze koos Coetzee als mede-curator, zijn verhaal was de inspiratie. Samen publiceerden ze bij het Mercatorfonds een boek onder de titel "Cripplewood/Kreupelhout" over de samenwerking, met de eerste versie van het verhaal "The Old Woman and the Cats" en hun correspondentie vanaf 2012. 

Ik herken mij in de ontmoeting tussen de oude vrouw en de zoon, die met de beste intenties proberen het onbespreekbare ter sprake te brengen. Daar niet in slagen en weggaan met een onvoldaan gevoel

Berlinde De Bruyckere

Genadeloos en toch mededogend

Vooral "The Old Woman and the Cats" uit 2013 pakte Berlinde helemaal in. Ze haalde er inspiratie uit bij de creatie van "Cripplewood/Kreupelhout" voor Venetië. De Bruyckere en Coetzee hebben veel gemeen. Ze dissecteren de mens, de dieren, de natuur en het leven tot op het bot, tot de kwetsbare naakte essentie. Hun stijl is kaal, strak, franjeloos, bevreemdend en toch soms humoristisch, verrassend, ontwapenend en vreemd genoeg ook erg empathisch.

Ze zijn weerbarstige storende kunstenaars die weerhaken slaan in de huid en de geest van de lezer/kijker. Zo kan een verhaal over een hulpeloze oude vrouw omringd door zwerfkatten inspiratie geven voor een reusachtige sculptuur van een gewonde, bloedende maar schijnbaar nog levende gerooide boom. 

Platonische inspiratie

John Maxwell en Berlinde hebben elkaar hoogstens een paar keer ontmoet. Ze schrijven en bellen wel, en blijven op de hoogte van elkaars creaties, telepathisch, platonisch. Het is een van de merkwaardigste en vruchtbaarste relaties tussen belangrijke hedendaagse kunstenaars.   

Hieronder nog enkele video's, een verslag van Johan Depoortere uit "Het Journaal" naar aanleiding van de Nobelprijs voor Coetzee in 2003, een fragmentje uit een typisch moeizaam gesprek in "Newsnight" op BBC2 met Kirstie Wark na de tweede Booker Prize voor "Disgrace/In Ongenade" in 1999, en een reportage van Cobra over "Cripplewood/Kreupelhout".

Video player inladen ...
Video player inladen ...
Video player inladen ...

Literatuur