Hoogspanning in de Perzische Golf: kunnen "aanvallen" op tankers de hele regio doen ontvlammen? 5 vragen en antwoorden

Twee brandende olietankers in de buurt van de Perzische Golf doen de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran verder oplopen. Kan dit nieuwe incident de aanzet zijn van een conflict dat de hele regio doet ontvlammen? Vijf vragen.

1. Wat is er precies gebeurd?

Gisteren vatten twee olietankers, een Japanse en een Noorse, vuur in de Golf van Oman. De tankers waren vanuit de Perzische Golf doorheen de smalle Straat van Hormuz gevaren en waren op weg richting Azië.

De Straat van Hormuz is de belangrijkste vaarroute voor olie ter wereld. Meer dan een derde van de olietrafiek moet door die zee-engte. Wie de Straat van Hormuz blokkeert of bedreigt, speelt dus een gevaarlijk spel. 

Dat het incident van gisteren een aanval was, lijkt voor de hand te liggen. Maar wie er dan achter die aanval zat, is minder duidelijk. 

2. Wie zat achter de aanval?

De Verenigde Staten houden Iran verantwoordelijk. Het Amerikaanse leger heeft uitgepakt met een wazige video. Die moet aantonen dat een patrouilleschip van de Iraanse Revolutionaire Wacht een onontplofte mijn verwijdert van een groter schip. Volgens de Amerikanen bewijst de video dat Iran mijnen op de Japanse olietanker had aangebracht, en daarna terugkeerde om de bewijslast weg te halen.  

Maar de operator van het Japanse schip ontkracht die these. Bemanningsleden van het schip zeggen immers dat ze "vliegende objecten" hebben gezien vlak voor de aanval. Zij gaan er eerder van uit dat het schip is geraakt door een projectiel, niet door een mijn.

Iran ontkent in elk geval staalhard dat het iets met de aanval te maken heeft. Iran zegt dat het er geen enkel belang bij had om uitgerekend nu olietankers aan te vallen.

De aanslag op de tankers -waarvan er dus één Japans was- viel samen met het bezoek van de Japanse premier Shinzo Abe aan Iran. Waarom zou Iran dan overgaan tot zo'n duidelijke provocatie? 

Iran suggereert dat het incident opgezet spel is om het land steeds meer internationaal te isoleren.

3. Waren er eerdere incidenten?

De aanslagen op de tankers doen de spanningen in de regio opnieuw verder oplopen. Het incident komt een maand nadat in dezelfde buurt vier olietankers waren beschadigd.

Saudi-Arabië wees toen met een beschuldigende vinger in de richting van Iran. De Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur John Bolton bevestigde die these. Hij beloofde om snel bewijzen voor te leggen aan de VN-Veiligheidsraad, maar een maand na de feiten is dat nog altijd niet gebeurd.

4. Wat speelt er op de achtergrond?

De spanningen tussen de VS en Iran zijn flink opgelopen sinds de Amerikaanse president Donald Trump zich een jaar geleden terugtrok uit het nucleaire akkoord. Dat akkoord werd in 2015 gesloten tussen Iran en de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad (de VS, het Verenigd Koninkrijk, Rusland, China en Frankrijk) plus Duitsland en de Europese Unie.

De VS legde harde sancties op aan Iran, omdat het zich niet aan de afspraken zou hebben gehouden -wat het Internationaal Atoomagentschap betwist. De VS zetten ook andere landen die handel drijven met Iran onder druk om het land sancties op te leggen.

De sancties houden Iran in een economische wurggreep. De olie-uitvoer is grotendeels stilgelegd en buitenlandse investeringen vallen weg. 

De harde aanpak jegens Iran kadert in de machtsstrijd die in de regio aan de gang is. Iran is een van de belangrijkste spelers in het Midden-Oosten, en zou op termijn misschien wel de fakkel kunnen overnemen van aartsrivaal Saudi-Arabië.

Saudi-Arabië is een bondgenoot van de VS. Het anti-Iraanse blok wordt daarnaast ook gesteund door de Emiraten en Israël.  

Iran en Saudi-Arabië vechten hun machtsstrijd onder meer uit in Jemen en Syrië. Door de Amerikaanse sancties heeft Iran intussen minder middelen ter beschikking om de Iraans-gezinde milities in de regio te steunen.

5. Is een conflict onafwendbaar?

Het huidige incident, volgend op dat van een maand geleden, doet de vrees op een conflict toenemen.

De Amerikaanse president Trump is geen voorstander van een militaire interventie. Maar van zijn nationale veiligheidsadviseur John Bolton en minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo kan dat niet zomaar worden gezegd. Zij hebben Trump ingefluisterd dat hij zich uit het nucleaire akkoord moest terugtrekken. Bolton gaf eerder al te kennen dat hij ervan droomt om het regime van de ayatollahs in Iran omver te werpen.   

Ook aan de andere kant, in Iran, zouden de "haviken" wel eens sterker kunnen worden. De strenge Amerikaanse aanpak dreigt de Iraanse hardliners immers in de kaart te spelen. Hoe meer Iran met de rug tegen de muur wordt gezet, hoe groter het risico dat het land de confrontatie niet uit de weg zal gaan.   

De oplopende spanningen zijn dus absoluut niet ongevaarlijk. Terwijl Iran de VS er al van heeft beschuldigd oorlog te stoken, roepen de andere landen op tot de grootste terughoudendheid. De vrees leeft dat misverstanden en de logica van escalatie kunnen leiden tot een "war by accident", "oorlog per ongeluk".   

Bekijk hier het verslag in "Het Journaal":

Video player inladen...

Bekijk hieronder de analyse van Bert De Vroey uit "Het Journaal":

Video player inladen...

Bekijk hieronder de reportage uit "Terzake":

Video player inladen...

Meest gelezen