Video player inladen...

Vijf keer meer Turkse asielzoekers in Europa sinds mislukte staatsgreep van 2016

Dat er honderdduizenden vluchtelingen en migranten de weg naar Europa hebben gevonden via Turkije, is algemeen bekend. Syriërs, Irakezen en Afghanen hebben meestal die route gevolgd. Minder bekend is dat er ook tienduizenden Turken hun eigen land zijn ontvlucht. In 2018 werden er in de EU meer dan 22.000 Turkse asielaanvragen geregistreerd. Dat aantal is gestaag gestegen sinds de mislukte staatsgreep van 2016. 

De cijfers van Eurostat zijn duidelijk. Tot 2015 waren er elk jaar ongeveer vier- of vijfduizend Turken die in een Europese lidstaat asiel zochten. In 2016 verdubbelt dat aantal ineens, om jaar na jaar te blijven klimmen. In 2018 zagen we een vervijfvoudiging in vergelijking met 2015. En ook dit jaar blijven de aanvragen binnenlopen. 

Coup

Die stijging is te opvallend om toevallig te zijn. 2016 was het jaar van de mislukte staatsgreep. Op de avond van 15 juli verschenen er toen tanks in de straten van Ankara en Istanboel. Helikopters vielen het hoofdkwartier van de elitetroepen van de politie aan nabij Ankara. En rebellerende soldaten drongen het partijgebouw van de regeringspartij AKP en het omroepgebouw binnen.  

De coup stuitte meteen op verzet. Burgers trokken de straat op, omringden en beklommen de tanks. Andere legereenheden kwamen tussenbeide. In de schermutselingen en gevechten vielen minstens 240 doden. Tegen de ochtend bleek dat de poging om de regering van president Erdogan af te zetten, volledig mislukt was. 

De reactie liet niet lang op zich wachten. Nog voor het einde van de maand werden tientallen hoge officieren gearresteerd. Duizenden soldaten werden uit het leger ontslagen, en ook rechters, ambtenaren, politie-agenten en leraars werden aan de deur gezet. Het was het begin van een grootschalige en langdurige repressie, waarbij uiteindelijk tienduizenden Turken achter de tralies zouden belanden en honderdduizenden werden aangeklaagd.

Lees voort onder de foto.

Fethullah Gülen

Fethullah

De schuld voor de staatsgreep werd door president Erdogan en de Turkse overheid in de schoenen geschoven van Fethullah Gülen. Die bejaarde predikant, die al bijna 20 jaar in de VS verblijft, was ooit een medestander van zijn AKP-partij; hij deelde met Erdogan een islamistische maatschappijvisie. Voor zijn beweging ('Hizmet') was het onderwijs een cruciaal actieterrein. De Gülen-scholen mikten op de Turkse elite en vormden die ook. Op die manier breidde zijn aanhang zich uit over Turkije en in Turkse migrantengemeenschappen in Europa. 

De door Gülen geschoolde elites klommen hoog in het Turkse staats- en justitie-apparaat. En samen met Erdogans AKP keerden ze zich een tijdlang tegen hooggeplaatste vertegenwoordigers van het vroegere seculiere Turkije. Omstreeks 2013 kwam het tot een breuk, mogelijk omdat rechters uit het Gülen-netwerk die corruptie onderzochten ook familieleden en medewerkers van Erdogan in het vizier namen. Van toen af veranderde de oude islamistische alliantie in een bittere vete en vijandschap. 

Het staat vast dat er ook Gülenisten betrokken waren bij de poging tot staatsgreep van juli 2016. Maar de bewering dat Gülen zelf, of zijn beweging als zodanig, de aanstokers waren van de coup, is door westerse inlichtingendiensten op scepsis onthaald. Zowel de Duitse inlichtingendienst als een Brits parlementair rapport hebben openlijk en duidelijk afstand genomen van die visie. Niettemin heeft de repressie na de coup zich sterk geconcentreerd op de Gülen-beweging in al haar uitingen en vertakkingen. Nog voor de mislukte staatsgreep plaats vond, was de beweging door de regering-Erdogan al bestempeld als terreurorganisatie ('Fetö'). 

Lees voort onder de foto.

Faroek

We spraken met Faroek - een schuilnaam voor een jonge Turkse asielzoeker in België. Hij ging op de vlucht voor de Turkse justitie die hem verdacht van lidmaatschap van de terreurgroep Fetö. Volgens Faroek kwam dat alleen maar omdat hij in een studentenhuis verbleef van de Gülen-beweging. Veel enthousiasme en activiteit ten bate van de beweging had hij naar eigen zeggen nooit aan de dag gelegd. De aanklagers konden hem ook niets anders ten laste leggen dan zijn verblijf in het studentenhome. 

Het verhaal van Faroek lijkt op het verhaal van heel wat Turken die de jongste jaren hun land ontvluchtten. Of ze volledig de waarheid spreken of dingen verzwijgen, is moeilijk te achterhalen. Feit is dat de Europese asieldiensten de Turkse asielzoekers steeds meer lijken te geloven en hun vlucht gegrond en gerechtvaardigd achten, want de erkenningsgraad blijft stijgen. Werd in 2016 nog slechts één op vijf erkend, dan is dat nu meer dan de helft.    

Niet alle Turkse asielzoekers zijn aanhangers van de Gülen-beweging. Er zijn ook Koerden bij en linkse activisten. Het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen in Brussel wil geen informatie kwijt over het profiel van de Turkse asielzoekers "om redenen van vertrouwelijkheid en respect voor privacy". Toch is de correlatie tussen de toename van het aantal aanvragen en de coup en de repressie te opvallend om geen oorzakelijke link te zien. Veel van de recente asielzoekers uit Turkije vluchten voor de repressie na de coup. Velen behoren tot de Gülen-beweging.

Lees voort onder de foto.

De route

Opvallend is tenslotte de route waarlangs de Turken hun land ontvluchten. In tegenstelling tot de Syriërs, Afghanen of Afrikanen die vanuit Turkije Europa willen bereiken, steken de Turken meestal niet in bootjes de Egeïsche Zee over naar Lesbos, Samos of Chios. Zij gaan doorgaans over land, tot aan de rivier Evros in het westen die de grens vormt met Griekenland. Daar steken ze over, om zich vervolgens te melden bij de Griekse politie.

Veel Turken vragen in Griekenland al asiel aan. In 2018 werden daar bijna vijfduizend Turkse asielaanvragen geregistreerd. Anderen zullen proberen die Griekse procedure te vermijden en meteen door te reizen. Of ze reizen verder en vragen in een ander Europees land een tweede keer asiel aan. Dat mag niet volgens de Dublin-regels, maar ze rekenen er op dat ze niet naar Griekenland worden teruggestuurd.

De meeste Turkse asielaanvragen worden in Duitsland ingediend: meer dan tienduizend in 2018.  In België waren het er vorig jaar 785. En in de loop van datzelfde jaar werden er bij ons 535 Turkse dossiers goedgekeurd. 

Bekijk het verslag uit "Het Journaal" hier: 

Video player inladen...

Meest gelezen