vlnr: Trixie Whitley, Reena Riot, Neneh Cherry Concertphotographers.be/AP

Nog altijd weinig vrouwen op festivalpodia: "Mannen en vrouwen moeten tij samen doen keren" 

Met Trixie Whitley, Reena Riot, SX, Cat Power en Neneh Cherry dit weekend op de affiche van Cactusfestival zou u het misschien niet denken, maar er staan nog altijd weinig vrouwelijke artiesten op de Belgische festivalpodia. Hoe komt dat, zijn quota een oplossing en hoe kan het anders? VRT NWS zocht antwoorden, samen met muzikantes Naomi Sijmons (Reena Riot) en Trixie Whitley,  Patrick Keersebilck van Cactusfestival en Radio 1-presentatrices en muziekkenners Ilse Liebens en Ayco Duyster.  

Cactus Festival (23,8% vrouwelijke acts), dat vandaag start, is in ons land na Sfinks Mixed (40,5% vrouwelijke acts) de beste leerling van de klas, volgens de telling van #SheSaidSo Belgium. Die organisatie ijvert voor gendergelijkheid in de muziekindustrie en telde net als vorig jaar hoeveel vrouwelijke acts er op onze festivalpodia staan. In 2018 stonden er 9,97% volledig vrouwelijke acts op de festivalaffiches, dit jaar is dat 13,40%. In combinatie met de "gemengde" acts waarbij minstens één van de groepsleden een vrouw is, komt België dit jaar uit op 23,47%, vorig jaar was dat 16,97%.     

In onderstaande grafiek kunt u per festival de genderbalans (in aantal acts, geen percentages) bekijken: 

(lees verder onder de grafiek) 

In vergelijking met vorig jaar is de trend dus positief. Toen voerde SheSaidSo een eerste telling uit, die ze zelf zien als nulmeting.  Maar het betekent ook dat bijna 80 procent van de acts die op de Belgische podia staan nog volledig uit mannen bestaan, iets waar volgens SheSaidSo dringend iets aan gedaan moet worden. 

Wanneer we de cijfers voorleggen aan Trixie Whitley is ze absoluut niet verbaasd. "Dit toont gewoon zwart op wit wat we al lang weten. Het is de realiteit. Maar voor mij gaat de vraag veel breder dan alleen de festivals en de muziekindustrie. We leven nog altijd in een maatschappij die gedomineerd is door mannen." 

Quota voor vrouwen, een goed idee of niet?

De toestand is dus ernstig, maar toch zijn wij geen voorstander van opgelegde quota voor vrouwen, zegt Claïs Lemmens van SheSaidSo aan VRT NWS. "We willen wel dat programmatoren hun best doen om meer vrouwen op hun affiche te zetten. Op dit moment voelen we bij sommigen een zekere passiviteit. Terwijl mij dat toch het coolste lijkt om te doen: op zoek gaan naar een diverse programmatie, met ook nieuwe en vrouwelijke acts, waar je een publiek dan mee kan laten kennismaken." 

Het Keychange-initiatief, waarbij festivals zich aansluiten en de belofte maken om volledig gendergelijk te programmeren tegen 2022 heeft op dit moment met Sfinks Mixed en Festival 20/21 slechts twee Belgische deelnemers. Sfinks Mixed is trouwens al twee jaar na elkaar het festival met de meeste vrouwelijke acts op de affiche. 

Het probleem met quota is volgens Lemmens dat er al te losjes mee omgesprongen kan worden. "Een organisator kan dan wel voldoende vrouwen programmeren, maar als die om 2 uur 's middags op een zijpodium moeten optreden, levert dat qua zichtbaarheid en mentaliteitsverandering weinig op. Pukkelpop doet het dit jaar bijvoorbeeld zeker niet slecht qua vrouwelijke aanwezigheid, maar de grootste namen op de affiche en de daarbij horende plekken op hun hoofdpodium zijn wel allemaal voor mannen (o.a. The National, Tame Impala en Royal Blood, nvdr). Terwijl ze wel Billie Eilish op hun affiche hebben. Zij heeft een geweldig album uitgebracht en is razend populair, maar staat niet op het hoofdpodium." 

Al nuanceert Radio 1-presentatrice Ayco Duyster deze redenering ook. "Op welke plek vrouwen op de affiche staan, heeft natuurlijk veel, zo niet alles, te maken met het moment waarop ze geboekt zijn en dat is vaak al heel lang voordat het festival plaatsvindt." 

Kwaliteit moet primeren, maar "nog lange weg te gaan"

De vrouwelijke artiesten die we spraken, hebben zelf ook bedenkingen bij quota. Ze willen vooral geboekt worden omdat de artistieke kwaliteit van hun muziek geapprecieerd wordt en niet als excuustruus. Maar het bewustmakingsproces dat in gang gezet wordt, vinden ze wel waardevol. 

"Ik begrijp het initiatief van die quota wel en het getuigt van een engagement", vertelde Charlotte Adigéry dit voorjaar al aan VRT NWS. "Maar ik weet niet of het de juiste manier is, je legt iets op. Ik vind het zelfs een beetje bedenkelijk als ik geboekt zou worden voor een festival met die quota. Dan denk ik: is mijn muziek goed genoeg?".

"In de vraag of er dan quota nodig zijn voor vrouwen, zit voor mij al het probleem", stelt ook Trixie Whitley. "Kwaliteit is het belangrijkste, de gendervraag mag daar geen onderdeel van zijn. Ik kan eerlijk zijn: ik ga zelf dikwijls op zoek naar meer vrouwelijke muzikanten om mee te spelen, maar die zijn gewoon schaars. En dan kom je terug bij een breder maatschappelijk probleem: jongens en meisjes worden nog altijd compleet anders opgevoed." 

"Het laatste wat een vrouw natuurlijk wil, is dat ze geboekt wordt enkel en alleen omdat ze een vrouw is", zegt ook Ayco Duyster. "Het is toch evident dat je gevraagd wilt worden om je artistieke waarde of de graad van populariteit die je al bereikt hebt en niet omdat je toevallig een vrouw bent." 

Het is toch evident dat je gevraagd wilt worden om je artistieke waarde en niet omdat je toevallig een vrouw bent. 

Ayco Duyster, Radio 1

Naomi Sijmons, frontvrouw van Reena Riot (morgen op Cactus) en dochter van Fons Sijmons, vroeger bassist bij The Scabs, vindt het positief dat het probleem met cijfers in kaart gebracht wordt, maar voelt ook weinig voor opgelegde quota. "Een soort van betuttelende positieve discriminatie vind ik verschrikkelijk."

"Maar er is duidelijk nog een lange weg te gaan", zegt Naomi Sijmons. "Er is wel heel veel kwaliteit bij de vrouwelijke artiesten, maar die komt gewoon niet altijd aan het licht, terwijl een festival als Primavera in Spanje bewezen heeft dat het wel kan. Daar was er een 50/50 line-up met allemaal heel goede muziek." Primavera Sound gaf in juni een belangrijk signaal aan de  muzieksector, met een programma van 250 acts, waarvan 53 procent vrouwelijk was.  Ze voegden aan dat statement op sociale media ook de hashtag #thenewnormal toe. 

Zowel Sijmons als Whitley benadrukken dat het, als je de geschiedenis bekijkt, nog niet zo lang geleden is dat vrouwenrechten verworven zijn en dat dat nog altijd een deel van het probleem is.  Toch merkt Whitley wel een stroomversnelling op. "Het tempo waaraan deze discussie nu gevoerd wordt, ligt veel hoger. Daar toont het internet ook zijn positieve meerwaarde. Als een idee virtueel aanslaat, raakt het veel sneller verspreid." 

Muzieksector nog altijd gedomineerd door mannen

Het dieper liggende probleem zit dan ook vooral in het feit dat de muzieksector nog altijd door mannen gedomineerd wordt. "Als er meer vrouwen op machtsposities zouden zitten, zou het anders zijn", zeggen Liebens en Duyster. "Maar sowieso gaat dit de komende jaren nog  evolueren, want er zijn nu heel veel jonge meisjes die in hun eentje met muziek bezig zijn. Je hebt geen band meer nodig. Je ziet ook in onze playlists op dit moment dat er veel vrouwen in staan."  De grote festivals doen het dit jaar trouwens al relatief goed, vinden ze: "Alle vrouwelijke toppers van het moment, krijgen naar ons gevoel wel ergens een plaats." 

Maar dat er een mentaliteitswijziging nodig is in de hele sector is een vaak gehoorde vaststelling. "Festivalpodia zijn pas de laatste etappe in de muziekindustrie. Er moet ook meer steun komen bij platenlabels en boekingkantoren, zodat vrouwen kunnen doorgroeien en het aanbod vergroot", liet Irène Rossi van Couleur Café vorige maand nog optekenen in De Morgen. 

Volgens Sijmons moeten vrouwelijke artiesten meer voor zichzelf en voor andere vrouwen opkomen. "Dat mis ik nog altijd: vrouwen die elkaar steunen, artiesten -vrouwen én mannen- die elkaar steunen. Maar er is veel concurrentie en daarom durven vrouwen elkaar niet voortrekken, net omdat er weinig plekken zijn op die festivals. Dat betekent niet dat mannen nu plots gediscrimineerd moeten worden, maar de spots staan gewoon vaker op mannelijke artiesten. De muzieksector en alles wat er rond hangt, is nog altijd erg mannelijk. Je blijft voelen dat je daar tegen moet vechten. " 

Dat mis ik nog altijd: vrouwen die elkaar steunen, artiesten - vrouwen én mannen- die elkaar steunen.

Naomi Sijmons (van Reena Riot)

"De muziekindustrie wordt gedomineerd door mannen", beaamt ook Trixie Whitley. "Het is heel moeilijk om vrouwen te vinden in leidinggevende posities. Ik ga akkoord met wat Naomi zegt. Als je over feminisme spreekt, is het niet aan de mannen om het tij te doen keren. Dat is een taak voor alle geslachten samen. We moeten ons allemaal veel meer in een ander zijn of haar schoenen kunnen plaatsen. Het heeft met empathisch vermogen te maken en met een bepaald niveau van egocentrisme. De enige mensen die ervan zouden kunnen afzien dat er meer balans zou zijn in de maatschappij, zijn zij die door het complete gebrek aan balans dat er nu is aan de macht zijn." 

Het is niet aan de mannen om het tij te doen keren. Dat is een taak voor alle geslachten samen. 

Trixie Whitley

Ook Patrick Keersebilck, organisator van Cactusfestival, relativeert de rol die een festival, dat aan het einde van de keten zit, kan spelen in deze thematiek. "Wij scoren nu al twee jaar op rij goed in de telling van SheSaidSo. En wij vinden het uiteraard belangrijk dat vrouwen een mooie en evenwaardige plaats krijgen op onze affiche. Maar ons programma is nooit volledig onze eigen keuze. Zoals alle festivals hebben wij vooraf een wishlist en daarop zijn vrouwen heel goed vertegenwoordigd, maar of je die dan ook op je festival krijgt, dat heb je zelf niet in de hand. Onze vinger in de pap is te klein, wij mogen al blij zijn dat bepaalde artiesten tijdens hun tournee halt willen houden bij ons, laat staan dat we veel eisen kunnen stellen. En ons eerste criterium blijft altijd de artistieke invalshoek, wij zijn ook geen vrouwenfestival." 

Ons eerste criterium blijft altijd de artistieke invalshoek, wij zijn ook geen vrouwenfestival. 

Patrick Keersebilck, programmator Cactusfestival

Alleen de festivals afrekenen op het aantal vrouwelijke artiesten dat er al dan niet geprogrammeerd wordt, gaat dus al te kort door de bocht. De hele muzieksector, de radiozenders, de media, artiesten en fans zullen een tandje moeten bijsteken om de positieve evoluties die de jongste tijd op te merken zijn, die definitieve stevige duw in de juiste richting te geven om het doel van Keychange, gendergelijkheid op de festivals in 2020, te halen. 

Of zoals Whitley het verwoordt: "Ik vind het goed dat de aandacht erop gevestigd wordt en ik denk dat we als een collectief moeten samenwerken. Een groot probleem in onze maatschappij is de passiviteit van een hele grote groep mensen. Het feit dat het leven van veel mensen zo comfortabel is dat ze zich niet met dit soort vragen moeten bezighouden, resulteert in een destructieve passiviteit waardoor er geen verandering mogelijk is. Een groep die dus wel voor die gendergelijkheid ijvert, daar sta ik volledig achter." 

Bekijk het verslag over Cactusfestival uit "Het Journaal": 

Video player inladen...

Bekijk het volledige gesprek met Neneh Cherry en Trixie Whitley over de beperkte aanwezigheid van vrouwen op festivals: 

Video player inladen...