AFP or licensors

Zoektocht naar Europees Commissievoorzitter: als 3 honden vechten om een been, maar niemand meer weet waarheen

Vergeet de namen van Manfred Weber, Frans Timmermans of Margrethe Vestager. Volgens de Franse president Emmanuel Macron zal geen van hen de volgende voorzitter van de Europese Commissie worden. Komt er zo een einde aan het experiment met de spitzenkandidaten, dat de aanstelling van de voorzitter van de Europese Commissie transparanter en democratischer moest maken?

Op 15 mei stonden zes Europese politici van verschillende politieke families op een groot podium in het Europees Parlement. Allemaal waren ze kandidaat om na de Europese verkiezingen voorzitter van de Europese Commissie te worden.

Gedurende anderhalf uur gingen die zogenaamde spitzenkandidaten of topkandidaten met elkaar in debat. Het Eurovision Debate werd uitgezonden door openbare omroepen in 18 landen en werd bekeken door 4,6 miljoen Europeanen.

De kans is echter groot dat iemand anders, die niet meedeed aan het debat, de volgende Commissievoorzitter zal worden. En dat er in aanloop naar de volgende verkiezingen in 2024 niet veel animo zal zijn om opnieuw een groot televisiedebat te organiseren of uit te zenden.

Keuzevrijheid beperken

Volgens de verdragsregels moet de nieuwe Commissievoorzitter voorgedragen worden door minstens  21 van de 28 regeringsleiders (die 65 procent van de Europese bevolking vertegenwoordigen), en moet hij vervolgens verkozen worden door een absolute meerderheid in het Europees Parlement (376 van de 751 leden).

In 2014 probeerden de Europese politieke partijen de keuzevrijheid van de regeringsleiders te beperken: ze kozen elk een spitzenkandidaat en voerden daarmee campagne in de Europese verkiezingen.

De Europese Volkspartij kwam als grootste uit de verkiezingen en sociaaldemocraten, liberalen en groenen erkenden snel dat alleen EVP-kandidaat Jean-Claude Juncker Commissievoorzitter zou worden. Om een institutionele clash te vermijden, droegen de regeringsleiders (op David Cameron en Viktor Orban na) Juncker voor, een paar weken later stemde een ruime meerderheid van het parlement voor Juncker.

Nieuwe poging

De Franse president Macron, die in 2017 verkozen werd, lanceerde echter een aanval op deze nieuwe manier van werken. Zijn nieuwe partij maakte geen deel uit van de klassieke Europese politieke partijen.

Het systeem van spitzenkandidaten zou er volgens hem voor zorgen dat de voorzitter van de Europese Commissie bijna altijd iemand van de Europese Volkspartij zou zijn (veruit de grootste fractie in het Europees Parlement, en op dat moment ook nog dominant in de Europese Raad van regeringsleiders).

Macron stelde voor om voortaan met transnationale lijsten te werken, zodat kiezers uit heel Europa op spitzenkandidaten konden stemmen. Met een nieuwe pan-Europese beweging hoopte hij hetzelfde effect te bereiken als in Frankrijk, en de dominantie van de klassieke partijen te doorbreken.

Afgeblokt

De transnationale lijsten werden echter afgeblokt door de Europese Volkspartij. Vervolgens trokken de Europese liberalen, die graag de partij van Macron wilden binnenhalen, hun steun terug voor het systeem van spitzenkandidaten. Ze duidden een "team" aan, met daarin de Deense Eurocommissaris Margrethe Vestager, die pas na de verkiezingen zei dat ze graag voorzitter van de Europese Commissie wou worden.

De andere partijen hielden wel vast aan het systeem. De Europese Volkspartij verkoos al in november 2018 Manfred Weber als spitzenkandidaat. De Europese sociaaldemocraten verkozen een maand later Frans Timmermans als boegbeeld.

Wie van de drie?

De Europese Volkspartij kwam verzwakt uit de Europese verkiezingen, maar vormt wel nog de grootste fractie in het Europees Parlement. Anders dan in 2014 gingen sociaaldemocraten, liberalen en groenen niet meteen akkoord om Manfred Weber van de EVP Commissievoorzitter te laten worden.

Gisteren, vlak voor de start van de Europese top van regeringsleiders, lieten ze weten dat ze Weber niet zouden steunen.  Ook bij de regeringsleiders heeft Weber onvoldoende steun . De socialisten blijven hun kandidaat Timmermans steunen, de liberalen Vestager.  En zo geraakt geen van de drie aan een meerderheid, noch bij de regeringsleiders, noch in het Europees Parlement.

Iemand anders

Na afloop van de top was Frans president Macron duidelijk: geen van de drie haalt een meerderheid, dus moet iemand anders gezocht worden.  Hij verwees daarbij naar de regels van het verdrag: het is aan de regeringsleiders om iemand voor te dragen, en hij wil daarbij niet beperkt worden tot het lijstje van spitzenkandidaten. Hij had het zelfs over oekazes.

Duits bondskanselier Merkel, die tot nu toe altijd haar landgenoot en EVP-kandidaat Weber steunde, leek ook de handdoek in de ring te gooien. "Geen van de drie heeft een meerderheid, en ik zie op dit ogenblik niets dat iets aan die vaststelling kan veranderen".

Is de kandidatuur van Weber nu dood of kan ze nog gereanimeerd worden? Merkel moet overleg plegen met de EVP, en in eigen land met de CDU en CSU. Doet Weber de komende dagen nog een poging om sociaaldemocraten en liberalen te overhalen, om alsnog een meerderheid te bereiken? Kan een toezegging om in 2024 wél met transnationale lijsten te werken nog iets veranderen?

De EVP heeft haar zinnen gezet op het binnenhalen van het voorzitterschap van de Europese Commissie: zullen ze Weber opofferen en iemand anders voorstellen als Commissievoorzitter, en zo ja, wie? Een bron bij de EVP  was gisteren erg misnoegd over de manier waarop Macron en anderen Weber als ongeschikt en onervaren afschilderden. "Bij een regeringsvorming kiest elke partij toch zelf wie er minister wordt, en moeten andere partijen zich daar niet mee moeien ?"  

Einde experiment?

Er staat meer op het spel dan de carrière van Manfred Weber. Via het systeem van spitzenkandidaten had het Europees Parlement zichzelf meer macht bezorgd bij de aanstelling van de Commissievoorzitter.  Vorig jaar keurde het parlement nog een resolutie goed waarin het ermee dreigde om de boel te blokkeren wanneer de Europese regeringsleiders een Commissievoorzitter zouden voordragen die geen spitzenkandidaat was geweest.

Met hun veto tegen Weber hebben de sociaaldemocraten en liberalen in het parlement er misschien wel voor gezorgd dat het experiment met de spitzenkandidaten, met zijn voor- en nadelen, definitief begraven zal worden. En dat de naam van de volgende Commissievoorzitter, net zoals vroeger, iemand zal worden die pas op het laatste moment, ergens in de nacht van 30 juni, bekend zal worden gemaakt.

Meest gelezen