50 jaar opstand van Stonewall: verzet van holebi's tegen politie-inval groeit uit tot Gay Prides

Vandaag is het precies een halve eeuw geleden dat in Amerika de kiem werd gezaaid voor de wereldwijde Gay Pride-marsen. In de wereld van nu lijken gelijke rechten voor homo's, lesbiennes, biseksuelen, transgenders en "queers" lang niet meer zo omstreden. Maar daar ging een zeer lange strijd aan vooraf. Het begon allemaal in de Stonewall Inn in Manhattan, New York, schrijft onze man in Amerika, Björn Soenens. 

De Stonewall Inn in Christopher Street werd een homobar in maart 1967. Het was een ware vluchtheuvel voor de onvrijheid op straat voor LGBT-mensen. Zoals de meeste homobars uit die tijd werd de Stonewall Inn gerund door de maffia. Het was een private bottle club. De flessen drank achter de bar behoorden zogezegd toe aan de clubleden (alleen voor de show).

De maffia betaalde smeergeld aan de lokale politieagenten om hun cafés of bars met rust te laten. Intussen perste de maffia ook de rijkere klanten van hun homobars af. Ze moesten geld ophoesten of anders zou de maffia aan de hele wereld vertellen dat ze homo waren. 

Op 24 juni 1969 viel de politie binnen in de Stonewall Inn. Een paar personeelsleden werden gearresteerd. Politie-inspecteur Seymour Pine had de inval voorbereid. Hij wilde op vrijdag 27 juni nog een keer binnenvallen. Die avond waren zo'n 200 mensen in de Stonewall Inn aanwezig. Het was een zwoele zomeravond en er werd veel gedanst.

Inval in de Stonewall Inn, juni 1969

Om 1.20 uur 's nachts beukte de politie op de deur. "Politie! Iedereen naar buiten!" Identiteitscontroles volgden. Zulke invallen gebeurden wel vaker. Na de routinecontroles werd iedereen meestal snel op vrije voeten gesteld en ging men rustig naar huis. Maar niét die nacht.

Iedereen bleef hangen rond de Stonewall Inn en de massa groeide al snel aan tot een paar honderd. Vooral de drag queens deden erg lastig. Ze verzetten zich woest tegen hun arrestatie. Je verkleden in kledij van het andere geslacht was toen overigens bij wet verboden. Vooral de mannen in vrouwenkleren vochten terug tegen de politie.

Vooral de drag queens in de Stonewall Inn werden door de politie geviseerd

Een inval groeit uit tot een opstand

De menigte in Christopher Street groeide nog verder aan en de mensen werden steeds bozer. Een paar lesbische vrouwen kregen klappen van de politie. Ze werden ruw betast. De politie gedroeg zich vrij brutaal en dat schokte de toeschouwers.

Een woede die zich al jaren verborgen hield, die jarenlang opgekropt was, barstte die nacht uit. Het was tijd om terug te vechten. De opstand van Stonewall was begonnen.

Stenen en flessen werden naar de politie gegooid. Er werden vuurtjes gestookt. Vuilnisbakken werden in brand gestoken. Sylvia Rivera was een Latina transgender en een van de eersten die de politie bekogelde met flessen. Intussen bleef de menigte demonstranten maar aanzwellen.

Ze waren nu al met meer dan 2.000 uit alle omringende straten in The Village. De politie van haar kant gebruikte tuinslangen om de menigte met water uiteen te drijven. Het leek wel oorlog in en rond de Stonewall Inn en Christopher Street. Transgenders begonnen in koor te zingen “We are The Village Girls, we wear our hair in curls”.

Inval van de New Yorkse politie in de Stonewall Inn, juni 1969

Pas tegen vier uur in de ochtend begon de rust stilaan terug te keren. Verbazingwekkend genoeg waren er geen doden gevallen en werden er  uiteindelijk maar 13 mensen door de politie opgepakt. De protesterende menigte was uitzinnig en blij. 

Met succes was weerstand geboden tegen de politiemacht. Het was een bonte coalitie van zwart en wit en bruin. Homo's, lesbiennes, biseksuelen en transgenders. “We became a people. We were brothers and sisters", werd er overal gescandeerd.

Van de Stonewall Inn bleef na die nacht niet veel meer over. Er was gigantisch veel schade door de rellen. De politie had de flessen achter de bar aan diggelen geslagen, de jukebox vernield en de sigarettenautomaten met honkbalknuppels verwoest.

Jarenlang opgekropte woede barstte uit na de inval in de Stonewall Inn

De geboorte van een jaarlijkse protestmars

En toch ging de Stonewall Inn nog geen halve dag later gewoon weer open. De klanten keerden terug, net als de politie. Maar ook het protest keerde terug. Weer waren er rellen tot twee, drie uur in de nacht.

Craig Rodwell, de eigenaar van de eerste gay-boekenwinkel in New York, kreeg dáár het idee voor een jaarlijkse protestmars, telkens op de verjaardag van de opstand van Stonewall. Eén maand na de rellen kwamen meer dan 500 demonstranten samen in Washington Square Park, in The Village. Tot dan toe was het de grootste demonstratie van de LGBT-gemeenschap in de Amerikaanse geschiedenis.

De Christopher Street Gay Liberation Day-mars was gepland voor 28 juni 1970, precies één jaar na de opstand van Stonewall. Die dag stroomden duizenden demonstranten samen. Vijftien straatblokken ver stonden rijen mensen samengepakt.

Het was een keerpunt. Sindsdien wordt de mars elk jaar gehouden. In 2016 bevonden er zich twee miljoen mensen in de straten van Manhattan voor de New York City Pride March. 

De bekende regenboogvlag, symbool voor LGBTQ+-rechten

Welke weg is er al afgelegd?

We beseffen het nu niet meer, maar in de jaren 50 van de vorige eeuw konden homo's al worden opgepakt door de politie, gewoon door in het openbaar elkaars hand vast te houden. Kranten in die tijd publiceerden de foto's van homo's en lesbiennes - met naam en toenaam - die door de politie waren opgepakt.

Homo's mochten niet in het leger dienen, en tot in 1975 mochten ze ook geen baan bij de overheid hebben. De meeste holebi's leefden dus diep verscholen in de kast. Vaak waren ze ook getrouwd met iemand van het andere geslacht om de schijn op te houden. 

Lange tijd beweerden dokters in de VS dat homoseksualiteit een geestesziekte was, en dat je ervan kon genezen

Björn Soenens, VS-correspondent

Sommige artsen gebruikten vreselijke methodes om gays weer op het "rechte" pad te krijgen: soms werden teelballen verwijderd, anderen kregen elektrische schokken toegediend, of ze werden onderworpen aan een lobotomie, een ingreep waarbij 2 gaten in de schedel werden geboord en een incisie werd gemaakt in de hersenen.

Niet verwonderlijk: veel homo's, lesbiennes en transgenders liepen op jonge leeftijd weg van huis om zulke barbaarse ingrepen te ontlopen. Ze hokten samen in homovriendelijke buurten, in allerhande steden zoals San Francisco, Los Angeles, en New York. Eén ervan was Craig Rodwell (1940 - 1993).

Craig Rodwell stichtte de eerste gay boekenwinkel in New York

Rodwell opende de eerste gay boekenwinkel in New York, de Oscar Wilde Memorial Bookshop. Dat was in 1967. De gevels en de ramen van de winkel werden geregeld beklad, de eigenaar en zijn personeel kregen vaak doodsbedreigingen. De winkel bestond tot in 2009.

Veel homo's waren niet welkom in gewone cafés en ze mochten ook geen alcohol bestellen. Aan de deur hingen vaak borden: “If you’re gay, go away.” In 1966 hield Craig Rodwell een sip-in om de vreemde wet aan te vechten waarbij homo's geen pintje mochten bestellen.

Hun zaak kwam voor de rechtbank. Met succes, want een jaar later werd de wet prompt afgeschaft. Maar homo's werden daarna nog steeds lastiggevallen in hun eigen bars en cafés.

De wereld is veranderd

De wereld is veranderd sinds de opstand van Stonewall. In 1973 schrapte de psychiatrische vakvereniging van Amerika homoseksualiteit als geestesziekte. Transgenders werden nog tot in 2012(!) als mensen met een mentale stoornis beschouwd.

In de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw raasde -vooral in de LGBT-gemeenschap- de aids-epidemie. In die tijd was aids een doodvonnis. Nu is de ziekte een chronische aandoening die met goede medicatie onder controle is te houden. In die eerste jaren van aids woedde de epidemie als een moordmachine door steden als New York en San Francisco. Een hele generatie jonge, veelbelovende mannen werd beroofd van een toekomst door een vreselijke ziekte.

1989 AP

Pas in 1993 mochten homo's dienst nemen in het leger, maar alleen maar als ze hun seksuele voorkeur geheim hielden. DADT: don’t ask, don’t tell. Pas 17 jaar later werd deze bizarre wet uit de Clintontijd teruggedraaid en ongedaan gemaakt onder Barack Obama.

Sinds 2010 mag je openlijk homo zijn én militair. In 2017 zou Donald Trump als president een verbod uitvaardigen voor transgenders om nog in het leger te dienen. Die beslissing wordt op dit moment aangevochten voor verschillende Amerikaanse rechtbanken. 

If a bullet should enter my brain, let that bullet destroy every closet door

Harvey Milk, eerste gay politicus in San Francisco, vermoord in 1978

Eén van de eerste openlijke gay politici in de VS was Harvey Milk. Hij werd door een collega gemeenteraadslid doodgeschoten in 1978. Milk was 48. Sean Penn portretteerde hem in de gelijknamige film van Gus Van Sant. Milk voorspelde zijn eigen dood. “If a bullet should enter my brain, let that bullet destroy every closet door.”

Harvey Milk, voorvechter van homorechten, vermoord in 1978.

In 2010 werd Annise Parker de eerste openlijk lesbische burgemeester van Amerika, uitgerekend in Houston, Texas. 

Op 26 juni 2015 was het groot feest in Greenwich Village in New York City. Het was een vrijdag en de gasten in de Stonewall Inn vierden uitbundig. De wereldberoemde homobar in Manhattan zat afgeladen vol. Er werd gejuicht en geknuffeld in de bar en buiten op straat, in Christopher Street. Reden van het feest: een arrest van het Federale Hooggerechtshof. Voortaan was het wettelijk - in alle 50 staten van de VS - voor koppels van hetzelfde geslacht, om te trouwen.

Kate Brown is sinds 2015 de eerste openlijk biseksuele gouverneur van Oregon. Danica Roem werd de eerste transgender in het staatsparlement van Virginia in 2017. En sinds begin 2019 is Jared Polis de eerste homogouverneur van Colorado. 

Jared Polis,  sinds 2019 de eerste homogouverneur van Colorado Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Intussen gooit de getrouwde homo Steve Buttigieg uit Indiana hoge ogen als potentieel presidentskandidaat bij de Democraten. Ook wonderlijke televisieseries zoals Tales of the City (2019) op Netflix dragen bij aan het respect voor en de waardigheid van mensen die een andere seksuele voorkeur hebben dan de norm.

Niet iedereen draagt die verdraagzaamheid hoog in het vaandel: in 2017 werden in heel de VS zo’n 29 transgenders vermoord. Ondanks de groeiende tolerantie, ondanks de steun van breed denkende popsterren zoals Lady Gaga.

In haar lied Born This Way zingt ze: “Just love yourself, and you’re set." Vermoedelijk is die gedachte het begin van een recept voor tolerantie, 50 jaar na de opstand van Stonewall. 

Vreugde na de opstand bij de Stonewall Inn

Pride Month

Loop je vandaag in New York rond, dan is het de hele maand juni Pride Month. Modewinkels passen hun collectie aan met de regenboogkleuren. Pride in New York is tegenwoordig big business, een commercie die ver verwijderd lijkt van de emancipatiestrijd uit 1969.

Gay Pride-marsen worden nu over de hele wereld gehouden. Van Wenen tot Amsterdam en van Brussel tot Berlijn. In 2012 verbood een Russische rechtbank elke Pride-mars voor de komende 100 jaar.

In 2014 kwamen in Istanbul 100.000 LGBT-sympathisanten op straat. Eén jaar later was de mars al verboden door de Turkse president Recep Tayyip Erdogan.

Er is nog altijd veel werk om homo's, lesbiennes en transgenders gelijke rechten te geven. In de VS bestaat tot op vandaag nog altijd geen wet die de discriminatie van werkgevers tegen homo's verbiedt. In 29 van de 50 staten gebeurt het ook nog écht. In sommige landen in Afrika, het Midden-Oosten, of Zuid-Azië staat schokkend genoeg nog altijd de doodstraf op homoseksualiteit.