Mexico ruziet met Amerikaans modemerk: is het gebruik van etnische motieven "stelen"?

Het zit er bovenarms op tussen Mexico en het Amerikaanse modemerk Carolina Herrera over motieven, traditioneel geborduurd in kleine Mexicaanse gemeenschappen, maar nu gebruikt in een dure collectie. Hoe ver kunnen ontwerpers gaan bij dat leentjebuur spelen? Ontwerpers op de Parijse modeweek, onder wie de Belg Kris Van Asche, reageren.

"Resort 2020", zo heet de collectie van Wes Gordon, artistiek directeur van het Amerikaanse modehuis Carolina Herrera. Hij inspireerde zich op Latijns-Amerikaanse vakanties. De kleren zijn rijkelijk versierd met kakelbonte motieven en borduursels. De collectie "brengt een hommage aan de rijkdom van de Mexicaanse cultuur en erkent het geweldig gevariëerde artisanale werk," zegt de ontwerper. Maar niet iedereen is er blij mee. 

De Mexicaanse regering protesteert tegen het gebruik van de motieven. De hanen en vogels, omringd door bomen en blaadjes zijn typisch voor Tenango de Doria; een arme gemeenschap in de bergen van centraal Mexico. Wat Carolina Herrera doet is geen eerbetoon, maar “culturele toe-eigening”, het overnemen van elementen van een bepaalde cultuur door een andere, dominante cultuur, zegt Mexico. 

Lees verder onder de foto:

AFP or licensors

Naaisters uit het stadje Tenango de Doria, zo'n drie uur ten noordoosten van Mexico-stad, zijn niet te spreken over het gebruik van hun motieven: “Buitenstaanders worden rijk dankzij ons werk.” Ze hebben zes maanden werk aan één tafellaken, dat zo’n 65 dollar opbrengt. De jurken van Carolina Herrera kosten meer dan 1000 dollar.  "Dat ze ons werk geven," merkt nog een lokale kledingontwerper op.

Lees verder onder de foto:

AFP or licensors

Ook andere creaties van dezelfde collectie putten uit Mexicaanse tradities, bijvoorbeeld de veelkleurige “sarape”-deken. Eerder had Mexico al andere westerse merken aangevallen, zoals Zara of Mango, omdat die gebruik maken van het Mexicaanse erfgoed. Er gaan stemmen op om de wet op het auteursrecht in dat verband strenger te maken. Nu al is een bronvermelding verplicht.

Lees verder onder de foto:

Op de Parijse modeweek reageren ontwerpers op de controverse. De Belg Kris Van Asche, artistiek directeur van Berluti en voordien aan de slag bij Dior en Yves Saint Laurent, zegt aan het Franse persagentschap AFP: “Ik heb gestudeerd aan de mode-academie van Antwerpen waar we net kregen aangeleerd dat we ons moesten inspireren op andere culturen. Dat is niets om je over te schamen.” Toch is voorzichtigheid geboden, vindt Van Asche; zijn rode lijn is “respect tonen”.

Extreme gevoeligheid is geboden

Volgens Kim Jones, de Britse ontwerper die Kris Van Asche is opgevolgd bij Dior, moeten ontwerpers “enorm gevoelig” zijn voor wat anderen maken, “met hen praten, met hen werken, hen beluisteren en hen prijzen voor wat ze doen”. Jones kreeg zelf kritiek omdat hij voor Louis Vuitton een shuka maakte, een geruit gewaad dat door de Oost-Afrikaanse masai wordt gedragen. Een kledingstuk dat, zo blijkt, ooit door Schotse missionarissen werd meegebracht. Zo eenduidig is het vaak niet. Sindsdien gaat Kim Jones als volgt te werk: ofwel vraagt hij aan de betrokken mensen of zijn bedrijf een ontwerp mag gebruiken, en dan ontvangen de “eigenaars” een vergoeding; ofwel wordt er samengewerkt. 

Cultuur is van iedereen

Een andere ontwerper op de Parijse modeweek, de jonge Spanjaard Alejandro Gomez Palomo, zegt dan weer aan AFP dat het hele begrip van “culturele toe-eigening” onzin is: “In een geglobaliseerde wereld is cultuur van iedereen.” Palomo werkt zelf in Andaloesië, in Spanje. “Ik gebruik zelf “volants” (de typische strokenrol uit de “zigeuner”-cultuur, red.), dat is toch ook geen culturele toe-eigening.”

Het modehuis Carolina Herrera is genoemd naar de stichtster ervan, van Venezolaanse afkomst. Het huis kleedde ondermeer de Amerikaanse presidentsvrouwen Jackie Kennedy, Laura Bush en Michelle Obama. De 80-jarige Carolina Herrera gaf de fakkel vorig jaar door aan Wes Gordon.

"Culturele toe-eigening" of "cultural appropriation" is een verwijt dat de laatste tijd vaker valt. Bijvoorbeeld wanneer blanke mensen dreadlocks  dragen.