Oppositiekandidaat Ekrem Imamoglu viert zijn overwinning. Getty Images

"Nederlaag in Istanbul is blamage voor Erdogan, die wellicht vervroegde verkiezingen mag uitschrijven"

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan (AKP) heeft een flinke nederlaag geleden bij de nieuwe lokale verkiezingen in Istanbul. Die waren in maart al nipt gewonnen door oppositiekandidaat Ekrem Imamoglu (CHP), maar na klachten van AKP moesten ze worden overgedaan. Nu loopt Imamoglu zelfs uit op de kandidaat van Erdogan. Dit is een kantelpunt in de Turkse politiek, zegt correspondent Toon Beemsterboer. Hij spreekt op Radio 1 ronduit van "een blamage" voor Erdogan. "Wellicht mag hij vervroegde verkiezingen uitschrijven." 

"De mate waarin de oppositie heeft gewonnen is toch wel degelijk een verrassing", legt Beemsterboer uit. "Het verschil tussen de kandidaat van de oppositie en de kandidaat van de regerende AKP is bijna 10 procentpunt en bij de originele verkiezingen op 31 maart was dat minder dan 0,1 procentpunt. Het verschil is enorm gegroeid. Je zou kunnen zeggen dat Erdogans besluit voor nieuwe verkiezingen zich tegen hem heeft gekeerd."

Imamoglu heeft een campagne gevoerd waarbij hij niét neerkeek op de kiezers van Erdogan

Beemsterboer ziet een sterke en vlekkeloze campagne van Imamoglu: "Hij heeft van in het begin opnieuw meegedaan met de verkiezingen, terwijl de vorige verkiezingen werden geannuleerd. Imamoglu kon niet anders. Sommige mensen binnen de partij riepen op tot een boycot, maar dan had de oppositie aan de zijlijn gestaan. Imamoglu heeft een campagne gevoerd waarbij hij niét neerkeek op de kiezers van Erdogan, wat zijn partij lange tijd wél heeft gedaan. De CHP staat bekend als een arrogante partij die neerkijkt op de vrome moslims, die de basis vormen van Erdogan. De oppositie heeft zelfs gewonnen in conservatieve wijken."

Erdogan heeft zijn concurrent intussen op Twitter gefeliciteerd met zijn overwinning. "Tuurlijk is dit een blamage voor Erdogan die jarenlang burgemeester was van Istanbul. Hij heeft campagne gevoerd voor de eerste ronde in maart. Deze keer leek Erdogan zich in eerste instantie op de vlakte te houden, maar de laatste dagen heeft hij toch in zijn kenmerkende polariserende stijl weer campagne gevoerd. Hoewel uit interne peilingen binnen de AKP bleek dat die polariserende stijl in maart niet had gewerkt."

Bekijk hieronder beelden van feestvierende Turken:

Video player inladen...

Wat betekent dit concreet voor Turkije?

Zal er na deze verkiezingen een nieuwe wind waaien? "Dat zou je kunnen zeggen. Erdogan heeft de afgelopen jaren veel macht naar zich toegetrokken, maar zijn positie is sterk verzwakt door deze lokale verkiezingen. Hij was op 31 maart al vrijwel in alle grote steden de macht kwijtgeraakt, nu ook in de grootste stad van Turkije. Bijna 20 procent van de bevolking woont in Istanbul. Dit is een grote klap."

Het rommelt binnen de AKP. Verschillende prominenten willen zich afsplitsen

De verwachting is dat de verdeeldheid binnen de AKP de komende maanden groter zal worden. "Verschillende prominenten, zoals een oud-minister van Buitenlandse Zaken en zelfs een oud-president, willen zich afsplitsen en broeden op de oprichting van een nieuwe partij. Het rommelt. Erdogan (foto onder) heeft gezegd dat hij uitkijkt naar een aantal jaren zonder verkiezingen, want hij heeft er héél veel gehad. De druk op hem zal echter wellicht toenemen om vervroegde verkiezingen uit te schrijven", voorspelt Beemsterboer.

AFP or licensors

Beluister hier het gesprek met Toon Beemsterboer in "De ochtend":

"Oppositie neemt politieke ruimte weer in beslag"

Lucas Waagmeester, een andere correspondent in Istanbul, benadrukt ook de overwinningsmarge van acht procent die Imamoglu haalde. "Dit is een gigantische overwinning. Dat was belangrijk, want er heerste heel wat spanning over de vraag of er een overwinningsmarge zou behaald worden waar de AKP en de kiesraad echt niet omheen kan. En dat gebeurde, de uitslag werd erkend. Er is nu een bevrijdingsfeest aan de gang."

"Dit is historisch voor de oppositie", vervolgt hij. "De afgelopen jaren werd de oppositie steeds verder gecriminaliseerd, er zitten oppositieleden in de gevangenis en scherpe kritiek geven op Erdogan is echt wel link geworden. Nu breekt de oppositie door dat cordon en neemt de politieke ruimte echt wel weer in beslag, in Istanbul, maar eigenlijk in het hele land."

Toch nuanceert Waagmeester ook: "Erdogan is en blijft aan de macht, hij is president tot 2023. Er worden nu ook wetten door het parlement geloodst die de macht van burgemeesters moeten inperken, hij trekt de macht uit handen. Dus Imamoglu zal het de komende jaren moeilijk hebben om te leveren aan de kiezer. Maar tegelijk trekt de kiezer ook wel een streep voor de neus van de president en zegt: "Luister, je kan de democratie langzaam afbreken, maar van de stembus blijf je af"."

Bekijk hier de uitleg van Lucas Waagmeester in "Het Journaal":

Video player inladen...