FOTO: Gerard Til

Het klimaat is een grabbelton waar iedereen zijn eigen gelijk wil uithalen

Docent Pieter Boussemaere stoort zich aan mensen die doen alsof de klimaatkwestie alleen maar kan worden opgelost door tegelijk ook alle andere wereldproblemen aan te pakken. Er is nood aan een eenduidig klimaatverhaal dat hoofd- van bijzaken onderscheidt. "Een probleem dat uit zichzelf al uiterst complex is, wordt op deze manier zo ingewikkeld dat de kernboodschap – weg met fossiele brandstoffen – er soms in verstrikt raakt", zegt hij in dit opiniestuk.

opinie
Pieter Boussemaere
De auteur is docent Geschiedenis en Klimaat (Katholieke Hogeschool VIVES) en auteur van onder andere Eerste hulp bij klimaatverwarring (Davidsfonds, 2015) & Tien klimaatacties die werken (Standaard Uitgeverij, 2018).

De afgelopen dagen kreeg de mobiscore er flink van langs. Dit instrument, nog een relict van gewezen minister Schauvliege, voldeed dan ook perfect aan mijn verwachtingen: onnodige ergernis zaaien en de bestaande klimaatverwarring weer wat groter maken. Ik verklaar me nader.

Dat Vlaanderen, en bij uitbreiding België, de afgelopen decennia vooral een beleid voerde van versnipperde wanorde in plaats van ruimtelijke ordening, is algemeen bekend. Open ruimte moet je hier nu met een vergrootglas zoeken. Lintbebouwing, verkavelingen en koterijen zijn de norm. 

De mobiscore voldeed compleet aan mijn verwachtingen, onnodige ergernis zaaien

Dus ja, het blijven inpalmen en verharden van schaarse open ruimte moet stoppen. De kruistocht van de Vlaamse bouwmeester is op dat vlak zeer terecht. Het is echter wel fout om via een instrument als de mobiscore de verantwoordelijkheid voor ruimtelijke ordening, bij uitstek een zaak van de overheid, af te schuiven op het individu. Dat is absurd en creëert alleen maar ergernis.

Daarnaast stoor ik me aan de manier waarop de Vlaamse bouwmeester, in lezingen of andere openbare fora, ruimtelijke ordening verbindt aan klimaat. Zo schreef hij in een opiniestuk: “Onze ruimtelijke ordening is de oorzaak van onze auto-afhankelijkheid, onze luchtvervuiling, onze CO2-uitstoot en onze klimaatproblemen.” Met andere woorden, creëer orde in de ruimtelijke chaos en je klimaatprobleem (lees: uitstoot) is zo goed als opgelost.

Het is fout om via een instrument als de mobiscore de verantwoordelijkheid voor ruimtelijke ordening af te schuiven op het individu

Helaas is dit wel erg kort door de bocht. Want in wezen draait de klimaatkwestie niet om ruimtelijke ordening, maar om fossiele brandstoffen. Bijna 80 procent van alle extra broeikasgassen die Europa jaarlijks in de atmosfeer blaast, is namelijk afkomstig van de verbranding van steenkool, olie en gas

Je zit dus pas echt op klimaatkoers als je tijdig een samenleving zonder die fossiele brandstoffen weet op te bouwen. En dat doe je op de eerste plaats door alle sectoren – ja, ook de mobiliteitssector - zo snel mogelijk te elektrificeren. En datgene wat niet rechtstreeks op elektriciteit kan, laat je bijvoorbeeld op waterstof draaien. Die elektriciteit moet je dan wel koolstofarm opwekken, wat op Europees niveau perfect kan.

De klimaatkwestie draait niet om ruimtelijke ordening, maar om fossiele brandstoffen

Ruimtelijke ordening speelt in het klimaatverhaal veeleer een bijrol. Zo maakt een goede ruimtelijke ordening de organisatie van openbaar vervoer zeker makkelijker en kostenefficiënter, maar het is geen absolute voorwaarde om de klimaatdoelstellingen van bijvoorbeeld 2030 te halen. Vooral ook omdat je het verkavelde Vlaanderen niet van vandaag op morgen ombouwt. Dat vergt ettelijke decennia. En dat terwijl onze koolstofarme samenleving al in 2050 moet gerealiseerd zijn.

De manier waarop de bouwmeester met de klimaatkwestie omgaat, is dan ook een schoolvoorbeeld van wat ik in mijn laatste klimaatboek omschrijf als het probleem van de informatieoverload. Daarmee bedoel ik dat het nu bon ton is om onder de vleugels van het klimaatvraagstuk allerlei andere milieuproblemen, duurzaamheidskwesties en wereldproblemen standaard op één hoop te gooien.

Het verkavelde Vlaanderen bouw je niet van vandaag op morgen om

Dat maakt van de klimaatkwestie steeds vaker een grabbelton waar iedereen zijn eigen gelijk uithaalt. Of zoals de Nederlandse professor Louise O. Fresco het verwoordt: ‘Bijna alles is tegenwoordig klimaat.’ Dit fenomeen startte omstreeks 2007. De klimaattrein zoefde toen voorbij en plots probeerde zowat iedereen zijn wagonnetje eraan vast te haken, elk met een eigen bezorgdheid en een eigen achterliggende agenda.

  • Sommige demografen dramatiseren graag de link tussen de groei van de wereldbevolking en de klimaatopwarming
  • Sommige architecten – zoals de Vlaamse bouwmeester –  omschrijven de klimaatkwestie foutief als een in hoofdzaak stedenbouwkundig en infrastructureel probleem
  • Gelijkekansenorganisaties labelen de klimaatproblematiek dan weer als een rechtvaardigheidsprobleem en een rassenkwestie
  • Dierenrechtenorganisaties hameren op de link tussen de klimaatopwarming en het eten van vlees
  • Feministische groeperingen vragen aandacht voor het feit dat vrouwen, kinderen en ouderen, die vandaag al behoren tot de meest kwetsbare groepen in onze samenleving, het hardst zullen getroffen worden door de gevolgen van de klimaatopwarming
  • De paus, de Dalai Lama, verschillende imams en enkele boeddhistische leiders zien de klimaatproblematiek dan weer als een morele kwestie, terwijl nucleaire lobbygroepen kernenergie promoten als dé ‘duurzame’ oplossing voor de klimaatopwarming

Doen alsof de klimaatkwestie alleen maar kan opgelost worden door tegelijk ook alle andere wereldproblemen aan te pakken, is fout

En zo kunnen we nog een tijdje doorgaan. Een probleem dat uit zichzelf al uiterst complex is, wordt op deze manier zo ingewikkeld dat de kernboodschap – weg met fossiele brandstoffen – er soms in verstrikt raakt. Toegegeven, een link met de klimaatproblematiek is in bovenstaande voorbeelden altijd wel te vinden, wat bewijst hoe breed de klimaatimpact is en zal zijn. Maar doen alsof de klimaatkwestie alleen maar kan opgelost worden door tegelijk ook alle andere wereldproblemen aan te pakken, is fout.

Meer zelfs, door de huidige overload aan invalshoeken en informatiekanalen lijkt de klimaatkwestie steeds meer op een trein waar geen einde aan komt, of een berg waarvan de top ergens in de mist verdwijnt. En deze kakofonie van verhalen en belangen leidt niet alleen tot verkeerde inzichten, maar ook tot gevoelens van machteloosheid – het probleem wordt te groot – ,  een zekere informatiemoeheid, en zelfs een bepaald wantrouwen ten opzichte van de problematiek.

We hebben dan ook meer dan ooit nood aan een eenduidig klimaatverhaal dat hoofd- van bijzaken onderscheidt

Duurzaamheidsvraagstukken met eigen oorzaken en oplossingen presenteer je dan ook beter als aparte problemen. Dat schept overzicht en reduceert mogelijke gevoelens van onmacht. Het laat ook makkelijker toe om oorzaken aan concrete oplossingen te koppelen. En laat nu net die koppeling een voorwaarde zijn om mensen te activeren.

We hebben dan ook meer dan ooit nood aan een eenduidig klimaatverhaal. Een klimaatverhaal dat hoofd- van bijzaken onderscheidt. Een klimaatverhaal dat in staat is om de meerderheid van de Vlamingen aan te spreken. En dat kan alleen als we steevast de essentie voor ogen houden en volop inzetten op de vele alternatieven voor olie, steenkool en gas. Want zoals gezegd: de kern van de klimaatoplossing is allang bekend.

Ook de kostprijs en de te volgen paden zijn grotendeels bekend. Laten we er dan ook op die manier over communiceren. En hopelijk doorbreken we zo de vele nodeloze ideologische klimaatmuren, om eindelijk vol aan de bak te kunnen.

ROBIN UTRECHT

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.