Barbara Callewaert & Jo Verhenne

Kunstenfestival Watou wentelt zich in weemoed

Het jaarlijkse kunstparcours van Watou kiest “saudade” als thema, wat - bij benadering - gemis en melancholie betekent. In het grensdorp is naar goede gewoonte kunst en poëzie te zien, maar ook te horen en te ruiken. Tegelijk toegankelijk en tot-nadenken-stemmend, dat is het geheim van Watou. Intendant Jan Moeyaert waarschuwt wel dat de financiële toestand van het Kunstenfestival onzeker blijft.

“Saudade”. Volgens Van Dale “als typisch Portugees beschouwd, melancholisch en nostalgisch getint onbestemd verlangen zoals dat tot uiting komt in de fado”. Beeldend kunstenares Laura de Coninck, dochter van de overleden dichter Herman de Coninck, bracht het thema aan: “Toen ik het woord tegenkwam, was dat als thuiskomen. Dit is waar ik al die jaren rond heb gewerkt en dit is waar mijn vader over heeft geschreven: al die gedichten over gemis, over iets of iemand die ontbreekt. Eindelijk vond ik een noemer voor ons werk.” 

Laura de Coninck ontwierp de vlag en de affiche van Kunstenfestival Watou, met twee in elkaar verweven figuren. Ze brengt een boek uit en er hangen wel 50 werken van haar in het klooster. ”Lichamelijk werk, soms sereen en rustig, soms explosief, kleurrijk met dramatische figuren”. 

Lees verder onder de foto:

Laura de Coninck

Geuren spelen met je herinneringen

Wie door de kamers loopt snuift ook een bijzondere geur op. Het parfum “Saudade” is door een “neus”, een echte Franse parfummaker ontworpen, geïnspireerd op het werk van Laura de Coninck. “Geuren gaan verder dan ik met mijn verf en penselen; geuren spelen ingrijpend met je emoties en je herinneringen,” zegt de kunstenares, die zelf warme souvenirs heeft aan Watou. “Ik kwam hier al van in de wieg. Er zijn veel foto’s van mij aan de hand van mijn vader. En ik herinner me letterlijk sommige gedichten die ik ontelbare keren hoorde, ergens in een koptelefoon in Watou”. 

Laura de Coninck noemt Kunstenfestival Watou “toegankelijk, niet hermetisch of elitair. Alle kunst is hier bezield, met thema’s die iedereen raken. Dat is wat mij het meest aanspreekt en wat mijn vader ook probeerde met zijn gedichten.”

Beluister hier een gesprek met Laura de Coninck en lees verder onder de foto:

Je zal al een harde moeten zijn om niet geraakt te worden

Intendant Jan Moeyaert voegt aan "saudade" een zin van de Nederlandse auteur Jeroen Brouwers toe: ”Niets bestaat dat niet iets anders aanraakt”, de ondertitel van het Kunstenfestival. “Alles is met alles verbonden. Daar moeten we aandacht voor hebben in deze verrechtsende tijden. We zijn verschillend, maar in de fond allemaal gelijk.” 

Jan Moeyaert hoopt dat bezoekers “twee, drie werken mee naar huis nemen in hun hoofd en daar nog eens aan terugdenken, als een reflectiemoment in het drukke leven van elke dag. Als we dat met velen vaak doen, dan krijgen we een wereld waar we elkaar wat meer marge, wat meer krediet geven. Waar we wat empathischer zijn.”

Lees verder onder de foto:

"Retenue d'eau" - Michel François - foto Ann Vincent

Vorig jaar kreeg Watou 10 procent meer bezoekers, zo’n 23.000, ook veel mensen uit Nederland en veel jongeren. Toch is het elk jaar weer een wonder dat het Kunstenfestival er is, want de financiering blijft precair. Een derde van het budget van 750.000 euro komt van subsidie, de overige twee derden moeten van de bezoekers en de sponsoring komen. “Als het een slechte zomer is, hebben we grote pech,” zegt Jan Moeyaert. 

Door de onzekere financiering kwamen we te laat voor Ai Weiwei

Hij pleit niet voor een groter budget, maar voor meer zekerheid. De voorbije jaren waren turbulent, met provinciale steun die wegviel en zelfs een editie die er maar kwam dankzij crowdfunding. Een meerjarenplanning maken is niet mogelijk, en zo werkt het niet in de internationale kunstwereld. “We hadden een goed contact met (de Chinese dissidente kunstenaar, red.) Ai Weiwei om een installatie te maken, maar omdat we niets finaal konden ondertekenen, was het te laat voor zijn studio.”

Als overheid moet je Watou koesteren

Het is  - ook voor het Kunstenfestival Watou – wachten op een nieuwe Vlaamse minister van Cultuur. Jan Moeyaert: “Als ik pretentieus mag zijn: dit is mijn 11e keer en het festival bestaat al 39 jaar. Watou is een merk, een traditie. Het publiek groeit, de waardering is hoog. Je moet dat koesteren als overheid.”

Beluister hier een gesprek met Jan Moeyaert:

Wat is er zoal te zien dit jaar in dat stemmige grensdorp Watou, waar zoveel mensen een jaarlijkse pelgrimage naar maken? Op tien plekken in het dorp (en eentje in Poperinge) is heel verscheiden kunst te zien en hangen er bijhorende gedichten. Poëzie is altijd al onlosmakelijk verbonden geweest met Watou, dit jaar met bijzondere aandacht voor de Portugese dichter Fernando Pessoa, bij uitstek de dichter van de “saudade” en voor zijn Nederlandse geestesgenoot J. J. Slauerhoff. Maar ook veel jonge dichters komen aan bod.

Lees verder onder de foto:

"a Cabin for Watou" - Stief DeSmet

Een kleine greep uit het parcours: aan de rand van het dorp, pal op de grens met Frankrijk, heeft beeldend kunstenaar Stief DeSmet een hut gebouwd van maar enkele takken, zo simpel als een kind een huisje tekent. De takken kwamen uit de buurt, maar hij heeft ze wel in brons gegoten en de snijvlakken opgeblonken: “het extreem tijdelijke en het vereeuwigde bij elkaar”. Stief DeSmet doet zoals de Amerikaanse schrijver Henry David Thoreau, die in de 19e eeuw ook een hut bouwde aan het meer van Walden. Hij vindt dit een prima positie, "aan de rand van Watou, om op een onbevangen manier naar de wereld te kijken”. Een beetje zoals het Kunstenfestival zelf.

Op een zolder in het dorp hebben Koen Peeters en Bart Janssen een miniwereld geschapen over bomen. “We willen een bos planten in Watou, een woud zelfs, in de Westhoek, de meest boomloze streek van het land”. Peeters en Janssen verzamelden hedendaagse kunst over bomen en met Roel Jacobs voegden ze de daad bij het woord: Watou is twee zwarte populieren rijker.

Lees verder onder de foto:

"Curiosity killed the cat" - Chantal Pollier

Op veel plaatsen is de melancholie te snijden. Chantal Pollier toont een verzameling betekenisvolle objecten, botjes, vlinders...  als in een rariteitenkabinet. Lies Caeyers hangt haar collecties friscostokjes, pleisters en garenklosjes op kleur gesorteerd aan de muur. De Nederlandse Marieke Bolhuis gebruikt haar eigen kleren om levensgrote poppen te laten transformeren. Een jarenlang proces, waar de sporen van de tijd van af te lezen zijn. Voor kleine poppen gaat ze aan de slag met stof van liturgische gewaden, afdankertjes uit een slotklooster. 

Lees verder onder de foto:

"Kijk niet weg" - Marieke Bolhuis

De handensculpturen van Karolien Soete zijn transparant en gemaakt van zeep; ze illustreren ten volle hoe fragiel en vergankelijk we allemaal zijn. Stefaan De Croock bouwt met “historisch afval”; hij maakte een compositie met wrakhout uit Watou, maar ook uit de Mercatorboot in Oostende en een scheepswerf uit het Poolse Gdansk.  

Lees verder onder de foto:

"untitled" - Stefaan De Croock

Luisteren kan ook. “Hoe klinkt Watou?” is een installatie van Elise ’t Hart, met de geluiden van het dorp, toegevoegd aan het “Instituut voor Huisgeluid”: de insecten van Watou, maar ook het heerlijke gerol van de "boltra", een traditioneel krulbolspel uit het café op de markt. En in een donkere schuur kun je een klein uurtje wegdromen bij de film van Jeroen Eisinga over een kudde ingesneeuwde schapen, terwijl de nacht valt.  Het enige wat er te horen is wat stromend water. Mijmeren, dat zit de "saudade"-editie van Watou als gegoten.

Kunstenfestival Watou van 29 juni tot en met 1 september. Het uitgebreide programma met lezingen en optredens allerhande vindt u hier.