De 3,5 miljard jaar oude basalt-rots die 'The Children of the World' of 'The Goodwill Sample' genoemd wordt. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

NASA gaat verzegelde stalen maanrots vrijgeven voor wetenschappelijk onderzoek

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA gaat voor het eerst in tientallen jaren een aantal maanrotsen vrijgeven voor wetenschappelijk onderzoek. De rotsen en andere stalen zijn van de maan naar de aarde gebracht door  verschillende Apollo-missies. Het grootste deel ervan wordt bewaard in een kluis in het Johnson Space Center, in speciale kasten met stikstof onder druk om besmetting te voorkomen, en negen teams van onderzoekers zullen nu een deeltje van die onaangeroerde stalen mogen onderzoeken. 

In een kluis in het Lyndon B. Johnson Space Center in Houston ligt een schat die maar weinig mensen ooit gezien hebben, en die nog minder mensen ooit aangeraakt hebben. In het beveiligde laboratorium liggen honderden kilo's maanrotsen en maanstof, die bijna een halve eeuw geleden verzameld werden door de astronauten van de Apollo-missies. 

Van 1969 tot 1972 brachten 12 'moonwalkers' in totaal 382 kilogram stalen mee van de maan. Een aantal ervan werden op de maan vacuüm verpakt en zijn dus nooit blootgesteld aan de atmosfeer op aarde, andere werden bevroren of opgeslagen in gasvormig helium na de landing in zee, en ze zijn daarna onaangeroerd gebleven.

De stalen worden bewaard in twee naast elkaar gelegen kluizen in het laboratorium voor maanstalen: een voor rotsen die zich nog in de toestand bevinden waarin ze van de maan zijn meegebracht, en een tweede, kleinere kluis voor stalen die ooit uitgeleend zijn voor onderzoek. 

Zo'n 70 procent van de oorspronkelijke 'buit' ligt in de kluis voor de onaangeroerde stalen, die een deur heeft met twee combinatiesloten en die enkel door twee mensen geopend kan worden. Zo'n 15 procent wordt bewaard in de White Sands Test Facility in New Mexico en de rest wordt gebruikt voor onderzoek of tentoongesteld. 

(lees voort onder de foto's)

Een medewerker van het Johnson Space Center trekt aan de deur van de kluis die oorspronkelijk in de federale bank van de VS stond en die nu de onaangeroerde maanstalen beschermt. Om de deur te openen zijn er twee verschillende combinaties nodig, en twee verschillende mensen kennen elk een combinatie. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.
Een stollingsgesteente dat de Apollo 16-missie heeft meegebracht en waarvan gedacht wordt dat het het oudste is dat door de astronauten verzameld is. Wetenschappers denken dat het deel uitmaakte van de oorspronkelijke korst van de maan net nadat die afgekoeld was. De rots is tentoongesteld in het Johnson Space Center. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Apollo 17

In het laboratorium in de kluis is de verzameling maanstalen opgedeeld per missie. Elke Apollo-missie waarbij mensen op de maan gewandeld hebben, heeft een eigen kast met ingebouwde handschoenen voor onderzoek en een boel roestvrij stalen bakken gevuld met 'stukjes maan'.

De Apollo 16- en Apollo 17-missie, die samen goed zijn voor de helft van het verzamelde materiaal, hebben elk twee kasten.

De kasten staan onder druk en zijn gevuld met stikstof, om besmetting met aards materiaal te vermijden.   

Van de zes bemande maanlandingen heeft Apollo 11 de minste maanstalen opgeleverd: 22 kilogram. Apollo 11 was de eerste maanlanding en de NASA wilde het risico voor de astronauten zo klein mogelijk houden. Daarom werd de tijd die ze op het maanoppervlak doorbrachten beperkt, en hebben ze dus ook niet zoveel stalen kunnen verzamelen. 

Wat er overblijft aan stalen van deze missie, na wetenschappelijk onderzoek, tentoonstelling voor het grote publiek en goodwill giften aan alle landen op aarde en alle VS-staten in 1969,  - zo'n driekwart van de oorspronkelijke hoeveelheid -, wordt hier bewaard op kamertemperatuur. 

Neil Armstrong was de belangrijkste verzamelaar en fotograaf van deze missie, Buzz Aldrin nam twee grondmonsters net onder het maanoppervlak tijdens de 2,5 uur durende maanwandeling. 

Bij de vijf volgende maanlandingen verbleven de astronauten langer op het maanoppervlak, en de laatste drie, Apollo 15, 16 en 17, hadden een 'rover',  een wagentje, wat het verzamelen van stalen vergemakkelijkte en het gebied vergrootte waar men stalen kon nemen.  

(lees voort onder de foto's) 

Een medewerker onderzoekt met de ingebouwde handschoenen maanstalen in een verzegelde drukkast met stikstof.  Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.
In elke verzegelde kast in het laboratorium met de maanstalen zitten verschillende roestvrij stalen bakken met 'stukjes maan'. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Mars en Mercurius

De studie van de maanrotsen heeft al heel wat resultaten opgeleverd. Zo hebben wetenschappers de ouderdom van het oppervlak van Mars en Mercurius kunnen bepalen door de stalen van de Apollo-missies te bestuderen, en hebben ze kunnen vaststellen dat Jupiter en de grote buitenplaneten van ons zonnestelsel zich waarschijnlijk dichter bij de zon gevormd hebben en later naar buiten gedreven zijn, zei Ryan Zeigler aan het persbureau AP. Zeigler is de conservator van de stalen van de Apollo-missies. 

Het is zijn verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat de wetenschappers de best mogelijke stalen krijgen voor hun onderzoek, en hij verwacht veel van het onderzoek van de nieuwe stalen. 

Vergeleken met de technologie uit de tijd van de Apollo-missies, zijn de huidige wetenschappelijke instrumenten veel gevoeliger, zo merkte Zeigler op. "We kunnen nu meer doen met een milligram dan we toen met een gram konden", zo zei hij. "Het was dus een erg goed idee om te wachten."

Erg veel maanrots zullen de negen teams van onderzoekers die de NASA heeft uitgekozen dan ook niet krijgen. "Alles tussen het gewicht van een paperclip tot in essentie zo weinig massa dat je het nauwelijks kan meten", zei Zeigler.

De meeste stalen die nu vrijgegeven zullen worden, zijn afkomstig van de Apollo 17-missie uit 1972, de laatste maanlanding en de enige waar een geoloog aan deelnam, Harrison Schmitt. Schmitt bezoekt het labo waar de maanstalen bewaard worden nog af en toe, en hij is van plan om te helpen bij het 'uitpakken' van de stalen. 

Dat is immers niet zo eenvoudig, en het personeel van het laboratorium probeert nu na te gaan hoe men het best de stalen uit hun buisjes en andere verpakkingen kan halen zonder ze te besmetten of onbruikbaar te maken. De personeelsleden oefenen daar momenteel op met modellen van de laboratoriumapparatuur en namaak-maanstof. 

Bijzonder delicaat wordt het onttrekken en opvangen van de gassen die gevangenzitten in de op de maan vacuüm verpakte en verzegelde buisjes. Het is van de jaren 70 geleden dat het labo nog een dergelijk buisje geopend heeft. "Als je dat onderdeel verknoeit, is het gas weg. Je krijgt maar één kans", zei Zeigler aan AP.

(lees voort onder de foto's)

Conservator Ryan Zeigler staat naast een met stikstof gevulde kast waarin verschillende rotsen liggen die door de Apollo 15, 16 en 17-missies zijn meegebracht. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.
De 'Genesis Rock', een 4,4 miljard jaar oud stollingsgesteente van zo'n 5 centimeter lang, is gebruikt om vast te stellen dat de maan gevormd is door een enorme botsing. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

50e verjaardag

Het vrijgeven van de nieuwe stalen valt samen met de 50e verjaardag van de eerste maanwandeling. 

"Het is min of meer toevallig dat we ze openstellen in het jaar van de verjaardag", zei Zeigler. "Maar het is zeker dat de verjaardag en het feit dat we opnieuw naar de maan gaan, het bewustzijn aangescherpt hebben." 

Het is inderdaad zo dat de maan opnieuw volop in de belangstelling staat aan de vooravond van het gouden jubileum van de landing van de Eagle met Neil Armstrong en Buzz Aldrin op 20 juli 1969 in de Mare Tranquillitatis. 

Na jaren van heen en weer geslingerd worden tussen de maan en Mars als de volgende belangrijke bestemming voor de astronauten, heeft de NASA nu als doel opnieuw astronauten op het maanoppervlak te krijgen tegen 2024. Ook al hemelt president Donald Trump Mars op, de consensus is dat de maan een zeer belangrijk proefterrein is, omdat ze relatief dicht bij de aarde ligt - zo'n 386.000 kilometer of twee tot drie dagen. 

De totale inventaris van de Apollo-missies ligt nu boven 100.000 stalen, een aantal van de oorspronkelijk 2.200 stalen zijn in kleinere stukken gebroken voor onderzoek. Onderzoeker Jeremy Kent hoopt dat de toekomstige missies naar de maan meer rotsen zullen opleveren en dat "we nog wat meer stalen hier in het lab zullen krijgen om op te werken". 

Plaats voor nog veel meer stalen is er in elk geval in het labo. 

Bron: The Associated Press (AP).

Twee schaaltjes met maanstof in het Johnson Space Center, die komen van de laatste schopvol van Neil Armstrong bij de Apollo 11-missie.  Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.
Drukkasten met stikstof die de stalen bevatten van Apollo 11 (links) en Apollo 12 (rechts). Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.