Yorick Jansens

Enkel vervroegde federale verkiezingen kunnen politici dwingen om kleur te bekennen over het voortbestaan van België

De regionale en federale regeringsonderhandelingen zitten in het slop. Doctoraatsstudent Lorenzo Terriere ziet geen andere mogelijkheid dan vervroegde federale verkiezingen in 2020 om de knoop te ontwarren: "Pas dan zal de werkelijke inzet aan de federale onderhandelingstafel ook voor de bevolking volledig zichtbaar worden tijdens de kiescampagne". 

opinie
Lorenzo Terriere
Lorenzo Terriere is politiek doctoraatsstudent aan de Universiteit Gent, vakgroep Politieke wetenschappen. Hij was kabinetsmedewerker bij N-VA.

Regeringsonderhandelingen voeren vereist zowel politiek doorzicht, stalen zenuwen als harde rekenkunde. Door die veeleisende combinatie kan zo’n proces even aanslepen. In de periode 2007 - 2011 gebruikte men daarom termen als “over-zomeren” om het langdurige traject ervan te schetsen.

Om de federale knoop te ontwarren mogen we die term weer uit de kast halen, zo lijkt het. Regionaal ligt de uitkomst wel binnen handbereik. 

Rond het politieke schaakspel wordt traditioneel een gigantisch rookgordijn opgetrokken 

De samenvallende verkiezingen hebben de coalitiepuzzel zo mogelijk nog complexer gemaakt. Regionale en federale formatiepogingen verlopen momenteel naast elkaar. Door een zet op het ene schaakbord verschuift bovendien soms een pion op het andere bord. Rond het schaakspel wordt traditioneel een gigantisch rookgordijn opgetrokken. 

Terwijl de echte machthebbers stilzwijgend verder spelen, voeren mindere goden en has beens nog eens hun rolletje op. Dat theater is echter het enige wat de kiezer momenteel te zien krijgt. Zonder politiek doorzicht blijft de kern voor hem/haar dus onzichtbaar.

Ik leen u daarom graag even mijn bescheiden bril.

Politiek doorzicht

Het regionale spel zal eerst uitgespeeld worden. Het parcours van informateur De Wever is sedert de stembusslag duidelijk: snelheid minderen, behoedzaam varen en kijken hoe de opponenten zich bewegen.

De uitgestippelde koers is om Vlaams een nieuwe Zweedse regeringsploeg te doen aantreden maar zo mogelijk met een ambitieuzer centrumrechts programma. Electoraal moet namelijk de uitstroom van N-VA naar Vlaams Belang (VB) terug gekeerd worden. Die bruto-uitstroom is groter dan de netto- resultaten doen vermoeden. 

De centrumstem bijhouden en het lek naar Vlaams Belang terugdraaien, is de centrale inzet waar N-VA voor gaat de komende legislatuur

Het proberen terugwinnen van de VB-kiezers is begonnen op 27 mei. N-VA heeft de voorbije jaren vooral de middenpartijen leeggezogen: SP.A, CD&V en Open VLD halen gezamenlijk nog amper 38% van de stemmen.

Terwijl die traditionele partijen niet langer wervend genoeg zijn om die verloren stemmen terug van N-VA af te nemen, is N-VA wel het enige alternatief aan de rechterkant dat in het verleden bewees VB-kiezers te kunnen overhalen. De centrumstem bijhouden en het lek naar VB terugdraaien, dat is de centrale inzet waar N-VA voor gaat de komende legislatuur.  

Stalen zenuwen

Daarom werd er bewust enkel met de grote winnaar van de verkiezingen doorgesproken terwijl de verliezende partijen in de wachtkamer werden geplaatst. Onder meer onderhandelaar Gwendolyn Rutten kon haar zenuwen niet langer meer de baas toen zij publiekelijk vroeg hoe lang dit afwachten nog zou duren.

Zowel christendemocraten als liberalen hopen uiteraard om opnieuw aanspraak te kunnen maken op ministerposten; niet het minst de betrokken partijvoorzitters zelf. Maar tegelijk zien zowel Open VLD als CD&V met lede ogen aan hoe zij binnenkort de zwarte piet krijgen toegespeeld voor de mislukte poging van N-VA en Vlaams Belang om een mini-regeerprogramma te schrijven.

Harde rekenkunde zet Vlaams Belang buitenspel

Dat Vlaams Belang er niet bij is in een volgende Vlaamse regering is het gevolg van harde rekenkunde. De piste om enkele leden uit andere fracties los te weken was niet geheel ondenkbaar. Denk maar aan wat in Antwerpen gebeurde toen De Wever onverwacht CD&V- gemeenteraadsleden losweekte uit de Stadslijst. Maar vijf mandatarissen uit Open VLD en CD&V bereid vinden op te springen was wat teveel gevraagd. 

Vlaams Belang blijft nog even limbo spelen door zich soepel op te stellen en schijnbaar onder elke lat door te gaan

VB blijft intussen nog even limbo spelen door zich soepel op te stellen en schijnbaar onder elke lat door te gaan. De spreekwoordelijke foto’s hiervan zullen echter als een boemerang in haar gezicht terugkeren. N-VA verzamelt nu eigenlijk munitie om in komende parlementaire debatten af te vuren.

De VB-fractie zal geconfronteerd worden met haar eigen compromisvoorstellen wanneer de nieuwe Vlaamse regering sterk gelijklopende beleidsmaatregelen verdedigt. Door een deel van de VB-eisenbundel uit te gaan voeren hoopt N-VA op termijn de VB-stem terug te winnen. 

De Vlaams Belang-fractie zal geconfronteerd worden met haar eigen compromisvoorstellen

Daarbij zal ook de nieuwe Vlaamse VB-fractie (met o.m. Filip Dewinter) gebukt gaan onder interne spanningen. Eenmaal de compromisgezinde krachten bakzeil halen tijdens het formatieproces krijgen de radicale stemmen terug de boventoon in het debat.

Een regionale doorstart voor 11 juli is waarschijnlijk te vroeg. Dit alleen al omdat burgemeester De Wever die week als spreker op congres in Medellin verblijft. Liefhebbers van de serie “Narcos” kennen deze stad als het voormalige epicentrum van de wereldwijde drugstrafiek. Als voorvechter van een doortastende drugsaanpak verkiest hij aanwezigheid op deze symbolische locatie boven de gebruikelijke geplogenheden van de Vlaamse feestdag. 

(Lees verder onder de afbeelding)

Onze politieke geschiedenis leert dat de periode rond 21 juli dan een belangrijker sleutelmoment is. De mensen zijn op reis vertrokken maar de politieke elite blijft nog even aanwezig tot het federaal parlement definitief in reces gaat. Steeds bewijst dit tijdvak zich als een uitgelezen moment om belangrijke (vaak onpopulaire) politieke besluiten te nemen. De verminderde publieke aandacht laat toe dat net dan de regionale formaties in een meer definitieve plooi vallen. 

Federale surplace

Federaal is het momenteel de kunst om vooral zelf niet aan zet te komen. Zowel Di Rupo als De Wever bedankten vriendelijk de eerdere suggestie van de Koning om zelf een informateursrol op te nemen. Beiden bekommeren zich liefst eerst persoonlijk over de eigen regionale samenstellingen. 

Federaal is het momenteel de kunst om vooral zelf niet aan zet te komen

Een indirecte aanpak om PS en N-VA samen te brengen bleek in het verleden weinig succesvol. Denk maar aan het voormalige duo van bemiddelaars Flahaut-Pieters dat geen onderlinge convergentie vond. Zij struikelden zelfs over de te hanteren methodiek om onderhandelingen op te starten.

Intussen verloor het huidige informateurs-duo een maand kostbare tijd. Aan Waalse zijde is de gebruikelijke afkoelingsperiode zelfs nog niet ingetreden: men is nog niet bereid tot een rechtstreeks gesprek met de Vlaamse tegenpartij. Zo’n rechtstreeks gesprek tussen de twee grootste partijen komt er wellicht pas nadat een federale “crisette” werd uitgelokt. We mogen echter sceptisch zijn over de uitkomst ervan. Waarschijnlijk loopt dit net als in 2010 al vast in een discussie over de agenda en de zogenaamde “menukaart”: dit is de perimeter waarover al dan niet überhaupt inhoudelijk gesproken mag worden. 

Het uitblijven van een politiek akkoord toont net aan dat het uitgewoonde Belgische systeem op de schop moet in plaats van dit verder toe te passen

Een andere beproefde piste is, in de woorden van afscheidnemend Minister Peeters, om te komen tot een “dialoog van gemeenschap tot gemeenschap”. Concreet bijvoorbeeld door de nieuwe regionale regeringsploegen rond de federale onderhandelingstafel te brengen. Echter bracht ook die dialoog in het verleden geen vooruitgang. Bovendien breng je dan eigenlijk het confederalisme in de praktijk, hetgeen sommige partijen net willen vermijden. 

Tot slot hopen sommigen op een nood-compromis na oplopende druk van buitenaf. N-VA heeft bij monde van Jan Jambon het argument van “tijdsdruk” al proberen om te draaien: het uitblijven van een politiek akkoord toont dan net aan het uitgewoonde Belgische systeem op de schop moet in plaats van dit verder toe te passen.  

Bij uitsluiting van andere denkpistes is mijn persoonlijke overtuiging sedert 27 mei dat vervroegde federale verkiezingen in 2020 waarschijnlijk de enige uitweg zullen blijken. Pas dan zal de werkelijke inzet aan de federale onderhandelingstafel ook voor de bevolking volledig zichtbaar worden tijdens de kiescampagne. 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.