Video player inladen...

De echte prijs van goedkope nagels: steeds meer moderne slavernij en uitbuiting in Belgische nagelsalons

Steeds meer goedkope nagelsalons in België blijken verdoken plaatsen voor mensenhandel, zwartwerk en moderne slavernij. Jonge Vietnamezen, vaak minderjarig, werken er voor een hongerloon. Om in Europa te geraken, hebben ze duizenden euro’s aan smokkelgeld betaald aan criminele netwerken. VRT NWS onderzocht samen met Knack en De Standaard de groeiende wereld van Vietnamese nagelsalons in België.

Zaterdagmiddag, centrum Brussel. Galerie du Centre is een winkelgalerij op een steenworp van de Grote Markt. Je ziet er het ene nagelsalon naast het andere. De doordringende geur van chemische producten die er overal hangt, is niet te harden. In bijna elk salon zitten jonge Aziatische vrouwen én mannen vlijtig nagels te lakken en te vijlen. De hoofdzakelijk jonge klanten zitten in lange rijen te wachten om hun nagels te laten verzorgen. Voor 15 euro heb je er al een standaard manicurebehandeling. 

Foto: Hilde De Windt hdw

Nagelsalons steeds populairder

De nagelsalons in de Galerie du Centre zijn geen alleenstaand geval. De goedkope budgetsalons schieten als paddenstoelen uit de grond in België - goedkoper dan de traditionele nagelsalons en zonder afspraak. Ideaal om snel je nagels te laten bijwerken. Maar de verhalen achter de personen die je nagels verzorgen, zijn soms grimmiger dan je kan vermoeden.

Volgens de FOD Economie zijn er vandaag in ons land 24.450 salons waar je terechtkan voor onder meer een nagelverzorging. In tien jaar tijd is dat aantal verdubbeld. In 2008 waren het er nog maar 12.738.

"Het is vooral de laatste drie jaar dat de goedkope, veelal Vietnamese nagelsalons, in de lift zitten", zegt Mario Blokken, voorzitter van de Belgische Beauty Federatie. “Sinds een drietal jaar is er een enorme toename van dit soort salons in België, ze zijn eigenlijk vooral gesitueerd in de grootsteden. We merken ook dat de lokale overheden soms overgaan tot sluiting en verzegeling van deze nagelstudio's. Maar enkele maanden later gaan ze opnieuw open, soms zelfs in dezelfde straat.” In Vilvoorde werd er in juni nog een nagelsalon verzegeld nadat er bij een controle illegale werkneemsters waren aangetroffen. De beautysector is een aantrekkelijke sector voor criminelen - mensen betalen met cash geld, er kunnen verschillende mensen tegelijk werken en het is bovendien zeer makkelijk om een nagelsalon te openen in België, er zijn nauwelijks regels.

Internationaal fenomeen

Het probleem van de goedkope Vietnamese nagelsalons is een internationaal fenomeen dat al in verschillende Europese grootsteden op de radar staat. Geregeld blijken het verdoken plekken voor mensenhandel en uitbuiting. Eind vorig jaar werd in Spanje nog een groot netwerk opgerold, begin dit jaar werd het probleem in Nederland op de kaart gezet en ook in Engeland erkende de Britse overheid al bijna 3.000 Vietnamezen als slachtoffer van mensenhandel.

Europol-woordvoerder Tine Hollevoet bevestigt dat de problematiek van uitbuiting in nagelstudio’s in verschillende Europese landen bestaat. In een recent gepubliceerd Europol-rapport lezen we dat Vietnamese slachtoffers niet enkel in nagelstudio’s terechtkomen, maar ook worden ingezet als huishoudhulp of dat ze terechtkomen in de gedwongen bedelarij, seksuele uitbuiting en op cannabisplantages.

Het fenomeen van de nagelsalons staat al 2,5 jaar op de radar van de Belgische overheden. Controles uitvoeren blijkt moeilijk: “Eén op de twee  werknemers is illegaal in de nagelsalons die wij controleren, maar de mensen die we aanhouden, weigeren te spreken. Of ze spreken nauwelijks. Ze lichten hun échte arbeidsvoorwaarden niet toe” zegt Bruno Devillé, teamchef bij de cel ECOSOC van de Brusselse RSZ, bevoegd voor mensenhandel en economische uitbuiting.

“Het is moeilijk werken met personen die weigeren te praten. We treffen op controles heel jonge meisjes aan die zwanger zijn. Die ons vertellen 'Mijn eerste werk, vooraleer ik in het nagelsalon werkte, was als huishoudhulp bij Vietnamezen. De patron daar heeft me verkracht.' Dat willen ze wel vertellen. Maar als je dan doorvraagt: 'Wie? Waar? Wanneer?', dan zwijgen ze.”

Volgens Devillé hebben de uitbaters van dit soort goedkope nagelsalons “een parallelle economie uit de grond gestampt. Je hebt enerzijds oneerlijke concurrentie met gewone, eerlijke schoonheidssalons, maar het grootste probleem is dat er minderjarigen worden tewerkgesteld die uitgebuit worden. Het is zoals in de 19e eeuw: kinderarbeid.” 

En opvallend: tijdens de controles treft men vooral Vietnamese katholieken, een minderheid in Vietnam. Vaak afkomstig uit Quang Binh, een provincie in de centrale kustregio van Vietnam. Het is een landelijke regio met veel armoede, een ware goudmijn voor mensensmokkelaars die hen een mooier leven voorspiegelen.

hdw

Via Rusland en Oost-Europa naar de ultieme eindbestemming: Engeland

De Vietnamese werknemers hebben er een lange en moeilijke tocht op zitten alvorens ze hier illegaal aan het werk worden gezet. Mensensmokkelaars ronselen lokaal in Vietnam en beloven werk in het welvarende Westen. De bedragen die ze moeten neertellen voor de tocht variëren tussen de 10.000 en 20.000 euro met uitschieters tot wel 40.000 euro. Families in Vietnam gaan ter plaatse leningen aan en dat geld moet zo snel mogelijk terugbetaald worden door hier te werken.

De smokkelroutes die ze volgen om tot hier te raken zijn bijna altijd gelijkaardig. Met het vliegtuig gaat het vanuit Vietnam naar Rusland, begeleid door iemand van het smokkelnetwerk. Eens in Rusland worden paspoort en identiteitspapieren afgenomen. Vanaf daar gaat de route verder over land, per auto, trein, vrachtwagen en zelfs delen in containers via Oost-Europa naar West-Europa. De route gaat via Polen, Duitsland naar België/Nederland/Frankrijk met als ultieme eindbestemming het Verenigd Koninkrijk. Onderweg stoppen ze in steden waar de Vietnamese gemeenschap groot is: Warschau, Praag, Berlijn. 

De omstandigheden op hun tocht zijn zwaar. Volgens Debbie Beadle van de Britse kinderrechtenorganisatie ECPAT UK, “worden ze niet zelden onderweg misbruikt of verkracht. Ze bevinden zich in een zeer kwetsbare situatie”.

Lees verder onder de kaart.

Vermoedelijk zijn er de afgelopen jaren duizenden jonge Vietnamezen via smokkelroutes naar West-Europa gekomen. Ook bij de Dienst Vreemdelingenzaken zijn ze vertrouwd met de problematiek van Vietnamese mensenhandel, zegt woordvoerder Geert De Vulder: "De afgelopen drie jaar werden er telkens ongeveer 100 Vietnamezen in illegaal verblijf onderschept in België. Bijna allemaal transitmigranten op doortocht naar het Verenigd Koninkrijk, waarbij ze op verschillende plaatsen aan het werk gezet worden. Vaak zijn het minderjarige meisjes die in nagelsalons aan de slag moeten. Vroeger ging het vooral over tewerkstelling op cannabisplantages maar het fenomeen van nagelsalons is komen overwaaien uit het Verenigd Koninkrijk."

44 minderjarigen verdwenen uit open opvangcentra in ons land

Een alarmerende vaststelling: sinds 2017 zijn maar liefst 44 minderjarige Vietnamese jongeren verdwenen uit de Belgische Observatie- en Oriëntatiecentra voor niet-begeleide minderjarigen (OOC) van Fedasil: “Bijna al deze jongeren verdwijnen enorm snel, het merendeel zelfs binnen de 24 uur na aankomst in het OOC, ze zijn geen vragende partij voor opvang of asiel. Het is heel moeilijk om met hen contact te leggen.” zegt Mieke Candaele van Fedasil. Of deze jongeren aan het werk gezet worden in een budgetnagelsalon of op een cannabisplantage, daar hebben we het raden naar. 

Elders in Europa zijn wel al verbanden gevonden tussen goedkope nagelstudio's en Vietnamese minderjarige migranten die verdwijnen. De Duitse openbare omroep Rundfunk Berlin-Brandenburg kwam eind juni met een onderzoek naar buiten dat in de deelstaat Berlijn in zeven jaar tijd 472 Vietnamese kinderen vermist zijn uit Duitse jeugdinstellingen, met linken naar onder meer Berlijnse nagelsalons. 

In maart van dit jaar bracht het Nederlandse radioprogramma VPRO/Argos naar buiten dat er 60 Vietnamese kinderen uit de beschermde opvang waren verdwenen. Er waren indicaties dat de kinderen terechtgekomen zijn op cannabisplantages en in nagelsalons.

Zeven op zeven werken voor een habbekrats

Bij Pag-Asa, een van de drie erkende centra voor slachtoffers van mensenhandel in ons land, begeleiden ze momenteel acht Vietnamese slachtoffers van wie vier het slachtoffer zijn van uitbuiting in nagelsalons. Alle vier de slachtoffers waren minderjarig toen ze gevonden werden in Belgische nagelstudio’s. Allemaal wilden ze naar Engeland om daar te gaan werken. 

Volgens Sarah De Hovre, directrice van Pag-Asa, moesten de vier slachtoffers “zes op de zeven dagen werken, soms zelfs zeven op zeven, voor een zeer laag loon dat ver onder het Belgische minimumloon ligt. Eén persoon kreeg amper 100 euro per week. Sommige werkten tot 12 uur per dag". Wat ze verdienen is zeer variërend, maar dikwijls moeten ze een groot deel afgeven aan de mensensmokkelaars.

Volgens De Hovre is het beeld dat zij hebben van het Westen er een van rijkdom en succes. "Ze denken dat ze hier makkelijk werk gaan vinden en geld zullen kunnen terugsturen naar het thuisland, maar de realiteit waarin ze terechtkomen is niet dezelfde. De mentale druk vanuit de smokkelnetwerken om de schuld terug te betalen en vanuit de families die wachten op geld is groot. En de familie heeft geen idee hoe ze hier leven. Op sociale media zetten de jongeren alleen maar positieve foto’s: een uitstap naar Manneken Pis, nieuwe kleren… Ze spreken niet over de omstandigheden waarin ze hier werken en leven.”

Een bijkomend probleem is dat de slachtoffers moeilijk praten en dat ze zich niet altijd slachtoffer voelen: “In hun ogen zijn de leef- en werkomstandigheden min of meer oké, en alvast niet slechter dan thuis in Vietnam. Ze klagen ook niet over geweld of mishandelingen. Als wij hen dan uitleggen wat de normale arbeidsvoorwaarden in België zijn dan gaan hun ogen wel open.” zegt De Hovre.

Tientallen inspecteurs voor een controle

Controles in nagelsalons zijn niet makkelijk te organiseren. Aangezien er veel problematieken samenkomen moeten verschillende diensten  aanwezig zijn op zo een controleactie: politiediensten, sociale inspectie, arbeidsinspectie, FOD-Volksgezondheid,..."Je zit al snel aan twintig man en voldoende mankracht vrij krijgen is niet altijd evident" zegt Brecht Speybrouck, arbeidsauditeur in Brussel. "Bovendien is de zichtbare overlast beperkt, dat maakt het ook niet makkelijk om het hoog op de prioriteitenlijst te krijgen."

Navraag bij de acht arbeidsauditoraten in België leert ons dat de lopende dossiers rond nagelstudio's zich vooral concentreren in Brussel, Antwerpen, Gent en Luik. Volgens Marie-Anne Franquinet, eerste advocaat-generaal van het Luikse auditoraat-generaal, "treffen ze in de Vietnamese nagelsalons vooral zwartwerk, illegaal verblijf en soms ook mensensmokkel- en handelsdelicten aan".

"Het aantal controleacties neemt wel toe", zegt Peter Van Hauwermeiren, het hoofd van de directie mensenhandel van de RSZ-inspectiedienst. "Maar mensenhandel is moeilijk te bewijzen. In november 2018 vond er in de Brussele Galerie du Centre een grote actie plaats. Daarnaast controleerde de RSZ tussen november 2018 en nu nog eens 34 nagelsalons, voornamelijk in Brussel, Oostende en Vilvoorde."

"In totaal werden er al 15 PV's voor illegale tewerkstelling opgesteld en werden er verschillende inbreuken op de arbeidsregelgeving aangetroffen, waaronder schijnzelfstandigheid. 13 nagelstudio's werden bij zo'n actie verzegeld." 

Tot veroordelingen komt het momenteel zelden. De rechtbank van eerste aanleg van Brugge veroordeelde in 2017 bij verstek een Brits-Vietnamese eigenares van verschillende nagelstudio's tot zes maanden gevangenisstraf en een geldboete van 1000 euro. 

In 2016 werden vijf Vietnamezen door de correctionele rechtbank van Brussel veroordeeld voor mensensmokkel van onder meer minderjarigen. Toen kreeg het hoofd van het smokkelnetwerk tien jaar gevangenisstraf bij verstek. 

Dit artikel is het resultaat van een samenwerking tussen VRT NWS, De Standaard en Knack. 

Bekijk hieronder de reportage uit "Terzake", en de analyse van VRT NWS-journaliste Doruntina Islamaj in "Het Journaal":

Video player inladen...
Video player inladen...

Meest gelezen