Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Na de dode op Stromboli: het gevaar van vulkanen zit hem in de onvoorspelbaarheid

De uitbarsting van de vulkaan Stromboli in het zuiden van Italië heeft zeker één mensenleven gekost. Uitbarstingen met veel schade en slachtoffers tot gevolg zijn erg uitzonderlijk in Europa, maar aan de andere kant van de wereld is dat eerder schering en inslag.

De Stromboli ligt op het gelijknamige eiland ten noorden van Sicilië in de Tyrrheense Zee. In feite is dat eilandje niet meer dan de vulkaan op zich die van ongeveer 2.000 meter onder de zee oprijst tot nog eens 926 meter boven de zeespiegel. Op dat eiland wonen enkele honderden mensen, maar in de zomer stromen er veel toeristen toe.

De vulkaan Stromboli is zo goed als voortdurend actief en je bent er als bezoeker verzekerd van mooie plaatjes en kleine uitbarstingen. Dat is mooi, maar niet zonder gevaar. De man die nu op de flank van de vulkaan is omgekomen, werd geraakt door een stuk steen dat door de Stromboli in de lucht werd geblazen. (Lees verder onder het schilderij).

De verwoesting van Pompeii in 79 na Christus. Schilderij van Karl Brjoellov uit 1830. Staatsmuseum van Sint-Petersburg.

Het is niet de enige vulkaan in Europa. In Italië zijn er ook nog de even beruchte Etna op het eiland Sicilië die zich met regelmaat ook laat opmerken door uitbarstingen en nabij de grootstad Napels op het vasteland ligt de Vesuvius. Die laatste is bekend van de grote uitbarsting in het jaar 79 na Christus toen de Romeinse steden Pompeii en Herculaneum werden overspoeld met vulkanische as en tegelijk herschapen werden in een archeologische tijdscapsule. 

Dat soort rampen is gelukkig erg zeldzaam in Europa, maar u herinnert zich wellicht nog wel de uitbarsting van de vulkaan met de welluidende naam Eyjafjallajökull in IJsland in 2010. Er vielen toen geen doden, maar het luchtverkeer in delen van Europa en boven de Atlantische Oceaan was wel wekenlang verstoord. (Lees verder onder de foto).

Vulkaanas is gevaarlijk voor vliegtuigmotoren en uitbarstingen leiden vaak tot verstoring in het luchtverkeer. AP2010

De "Ring van Vuur"

Vulkanen zijn in feite niets anders dan plekken waar magma en gassen uit de mantel van de aarde doorheen de aardkorst breken. Die liggen dan ook vooral op de breuklijnen waar tektonische platen elkaar raken.

Nergens ter wereld is dat meer het geval dan in de "Ring of Fire", een gebied dat de Stille Oceaan omcirkelt van het Verre Oosten tot de westkust van Amerika.

Eilandstaten zoals Indonesië en de Filipijnen zijn als het ware geschapen door vulkanen die er -vaak geflankeerd door aardbevingen en tsunami's- bijzonder actief zijn. (Lees verder onder de foto).

De verwoesting van het stadje Sumur op Java door een tsunami na de uitbarsting van Anak Krakatau. Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Eind vorig jaar vielen er in Indonesië 429 doden toen een tsunami inbeukte op de westkust van het eiland Java. Dat was het gevolg van de explosie van de vulkaan Anak Krakatau ("Kind van Krakatau") tussen Java en Sumatra. Dat is helaas geen uitzondering. In 2010 vielen er 350 doden bij de uitbarsting van de vulkaan Merapi in het oosten van Java. Die vulkaan ligt dichtbij de tempelcomplexen van Prambanan en Borobudur. In dezelfde regio bezoeken toeristen graag de vulkanen Bromo en Ijen, maar ook dat is niet zonder risico.

In 2017 en 2018 barstte de vulkaan Agung op Bali enkele keren uit. Er vielen geen doden, maar de luchthaven van Denpasar, een belangrijke toegangspoort voor toeristen, werd lange tijd gesloten. In 1963 stierven er op Bali wel 1.200 mensen bij de vorige uitbarsting van de Agung.

Waar zit het gevaar bij vulkanen?

Wat vulkanen zo gevaarlijk maakt, is hun onvoorspelbaarheid. Tot nu toe is het bijzonder moeilijk om een uitbarsting te voorspellen. Wel hebben vulkanologen op vulkanen sensoren aangebracht die een toename van de activiteit kunnen voorspellen. (Lees verder onder de foto).

Mensen en dieren vluchten weg in een dichte aswolk na de uitbarsting van de Pinatubo op de Filipijnen in 1991. 1991 AP

Stromen van hete lava zijn dan wel spectaculair, ze veroorzaken echter weinig doden. Veel gevaarlijker zijn rotsblokken en stenen die door vulkanen worden uitgebraakt en vooral pyroclastische wolken. Dat zijn erg hete en giftige gassen en as die met grote snelheid worden uitgestoten. Als u dan in de buurt bent, hebt u geen schijn van kans. 

Ook de beruchte "lahars" of modderstromen en aardverzakkingen leiden vaak tot veel slachtoffers of schade. In een aantal gevallen -net zoals bij de Anak Krakatau vorig jaar- vallen er doden door aardbevingen en tsunami's die gepaard gaan met vulkaanuitbarstingen.

Toch blijven mensen aangetrokken door vulkanen. De hellingen zijn vaak erg vruchtbaar, onder meer voor wijnbouw of koffieteelt. Er ontwikkelt zich zowel nu als in het verleden toeristische activiteit en op de flanken van de Agung is duizend jaar geleden de heiligste tempel van het Balinese hindoeïsme gebouwd, de Pura Besakih. Ook voor veel andere culturen zijn vulkanen ontmoetingsplaatsen met de goden of met de onderwereld.

Een vrouw aan het werk in haar bloementuin met op de achtergrond de rokende Agung op Bali. Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.