Waarom ik snel bruin word en jij snel verbrandt: onze huid als natuurlijke parasol

De zomer, de zon, de zee, het strand… Het is vakantie! En dat heeft niet alleen een invloed op onze geest. Ons lichaam gaat in zomermodus, in opvallende en minder opvallende details. Vandaag: wat is het effect van de zomer op onze huid?

Onze huid krijgt een kleurtje onder invloed van de zon. Maar dat gebeurt niet bij iedereen op dezelfde manier. De ene wordt bruin zodra hij of zij nog maar naar de zon knippert, de andere moet uren zonnekloppen om datzelfde kleurtje te krijgen, nog iemand anders verbrandt al knalrood in de eerste zonnestralen. De fameuze “huidtypes”. Hoe zit dat in elkaar?

Onze huid is ons grootste orgaan. Ze bestaat uit verschillende lagen gespecialiseerde cellen, weefsels, die elk een functie vervullen. Algemeen kunnen we zeggen dat er drie lagen zijn: de epidermis (opperhuid), de dermis (lederhuid, die de huid haar stevigheid geeft) en de subcutis (onderhuids vetweefsel). De opperhuid zelf bestaat ook uit verschillende lagen, waar in dit verhaal de onderste laag, de stratum basale, van belang is.

In die laag zitten namelijk melanocyten, cellen die melanine oftewel kleurpigment, aanmaken. De hoeveelheid pigment bepaalt onze huidskleur. En niet alleen de hoeveelheid, maar ook het type. "Je hebt het bruin-zwarte eumelanine en het rood-gelige pheomelanine. Die twee types komen in verschillende verhoudingen en hoeveelheden voor, wat leidt tot een variatie aan huidtypes. Als je een donkerder type bent, maken de pigmentcellen in je huid meer bruin-zwart pigment aan dan wanneer je een lichter type bent. Er zit dus meer eumelanine in je huid. En in je haar en in je ogen, want ook daar vind je pigmentcellen", legt dermatoloog Isabelle Hoorens van UZ Gent uit.  

Welk huidtype je hebt wordt grotendeels erfelijk bepaald. Grosso modo worden zes huidtypes onderscheiden, van zeer licht tot zeer donker. De Amerikaanse dermatoloog Thomas B. Fitzpatrick stelde in 1975 de tot op vandaag meest gebruikte onderverdeling op.

  • Huidtype 1: heel lichte huid, vaak met sproeten, lichtblond of rood haar
  • Huidtype 2: lichte huid, blond haar, grijze, groene of blauwe ogen
  • Huidtype 3: licht getinte huid, donkerblond of bruin haar, vrij donkere ogen
  • Huidtype 4: natuurlijk getinte huid, donker haar, donkere ogen, ook wel het mediterrane type genoemd
  • Huidtype 5: donkergetinte of bruingele huid, zwart haar, donkere ogen, ook wel het Aziatische type genoemd
  • Huidtype 6: zeer donkerbruine tot zwarte huid, het Afrikaanse huidtype

Hoe zit dat met bruinen en verbranden?

We hebben met melanocyten dus specifieke cellen in onze huid die kleurpigment aanmaken. En wat is de functie daarvan? Geen onbelangrijke: het beschermt ons tegen de ultraviolette stralen (uv-stralen) van de zon, die het DNA in onze huid kunnen beschadigen.

Er zijn drie soorten uv-licht, ingedeeld op basis van golflengte: uv A, uv B en uv C.Tussen 90 en 95 procent van alle uv-licht is uv A. Dat is de hele dag aanwezig en dringt diep in de huid door. Het zorgt voor een snelle, maar kortstondige bruine tint. Ongeveer 5 tot 10 procent bestaat uit uv B-stralen. Die zijn op hun sterkst op het middaguur en zorgen voor een trage maar langer blijvende bruine tint. Zij beïnvloeden vooral de buitenste huidlaag. En dan zijn er nog uv C-stralen, die worden volledig tegengehouden door de ozonlaag. En maar goed ook, want ze zijn uiterst schadelijk.

Ons lichaam, ingenieus als het in elkaar zit, weet dat we moeten oppassen voor schade door uv-stralen en heeft -uiteraard- ook een oplossing. Als de zon schijnt, gaan de melanocyten in onze huid extra melanine aanmaken, extra pigment dus, om de uv-stralen niet te diep te laten doordringen. Zo krijgen we een extra beschermend laagje, noem het een natuurlijke parasol. Een proces dat we kennen als, jawel, bruinen.

Waarom verbrandt de ene mens sneller dan de andere?

Sommige mensen bruinen meer in vergelijking met anderen, en sommigen verbranden sneller. Niet toevallig hangt dat samen met je huidtype, met andere woorden, met de hoeveelheid en de verhoudingen van het kleurpigment in je huid. "Donkerdere types, met meer kleurpigment, kunnen onder invloed van de zon ook meer pigment aanmaken, waardoor ze sneller bruinen en beter beschermd zijn tegen de zon", legt dermatoloog Isabelle Hoorens uit. "Lichtere types, die van nature al minder pigment in hun huid hebben, maken ook minder pigment aan. Daardoor worden ze minder snel bruin én zijn ze ook meer vatbaar voor zonnebrand."

Ons huidtype bepaalt dus niet alleen hoe makkelijk we bruinen, maar ook hoe makkelijk we verbranden. Verbranden, dat wil zeggen dat je huid beschadigd wordt. "De fouten in het DNA die optreden bij zonnebrand, zijn dezelfde als degene die we zien in cellen die tot huidkanker leiden", zegt Isabelle Hoorens. "Je huidcellen kunnen zich wel herstellen, maar als er herhaaldelijk, of op jonge leeftijd, te veel beschadiging optreedt, lukt dat niet meer, of toch niet meer zo goed."

En dat kan soms grote gevolgen hebben. Uv A-stralen leiden tot zonnebrand en vroegtijdige huidveroudering (rimpels, ouderdomsvlekken...) en worden in verband gebracht met het ontstaan van melanomen. Dat zijn kwaadaardige vlekjes op de huid, de meest agressieve en dodelijkste vorm van huidkanker. Ook uv B veroorzaakt zonnebrand en kan leiden tot het ontstaan van vormen van huidkanker.

Bang zijn voor de zon?

Hoe meer kleurpigment je van nature hebt, hoe meer natuurlijke bescherming je huid kan bieden. Mensen met een donkerder huidtype kunnen dus iets langer in de zon blijven zonder zonnebrand op te lopen. "Eumelanine is de belangrijkste natuurlijke bescherming tegen de kankerverwekkende eigenschappen van uv-licht, maar dat mag geen vrijgeleide zijn om nonchalant om te springen met de zon", waarschuwt Hoorens.

En dat geldt niet het minst voor kinderen. "De melanocyten, de cellen in onze huid die kleurpigment aanmaken, zijn op jonge leeftijd veel gevoeliger voor de DNA-schade veroorzaakt door uv-stralen", legt dokter Hoorens uit. Met andere woorden: zonnebrand die je als kind opliep, kan ook op latere leeftijd nog leiden tot huidkanker.

Moeten we dan bang zijn voor de zon? "Moeilijke vraag. Vooral de negatieve effecten zijn bekend, en die zijn vaak heel ernstig. Er zijn ook een aantal positieve effecten, hoewel hierrond nog weinig duidelijkheid is." Jezelf beschermen in de zon blijft dus de boodschap, en die geldt niet alleen voor de blonde of roodharige medemens.

Enkele tips om je huid te beschermen

Meest gelezen