AFP or licensors

Waarom er in Frankrijk meer aandacht is voor de gele trui dan voor de gele hesjes

Aan de vooravond van de nationale feestdag betogen de gele hesjes voor de 35e zaterdag op rij. Maar zelfs in de Franse pers krijgen ze nauwelijks nog aandacht. Is de beweging dood of wordt ze doodgezwegen?

expert
Rony Van Gastel
Rony Van Gastel is buitenlandjournalist bij VRT NWS, gespecialiseerd in Frankrijk.

Eind vorig jaar waren ze wereldwijd "hot news": de betogingen van de gele hesjes. Ze zetten Frankrijk op stelten, vormden een reële bedreiging voor de Franse president Emmanuel Macron en zijn regering en werden zelfs een exportproduct naar ons land en enkele buurlanden. 35 weken later betogen de gele hesjes nog altijd, maar ze geven zelf toe dat ze 90 procent van hun aanhang kwijt zijn. Komt u straks op uw vakantiebestemming nog gele hesjes tegen? (lees verder onder de grafiek)

De officiële cijfers zijn duidelijk. Het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken had het op de eerste actiedag van 17 november nog over 287.700 deelnemers in het hele land. Intussen blijft daar bijna niets meer van over. Op 1 en 8 december telde de politie nog 166.000 manifestanten, in januari was er een opflakkering met twee zaterdagen op rij 84.000 betogers. Sindsdien dalen de aantallen evenredig met de stijging van de temperaturen. Bij de laatste betogingen had Binnenlandse Zaken het over... 6.000 deelnemers. In heel Frankrijk wel te verstaan. 

Het gele aantal

Natuurlijk zijn dat "maar" officiële cijfers. De gele hesjes zeggen van bij het begin dat de minister van Binnenlandse Zaken (en de Franse pers) de aantallen sterk onderschatten. De eerste dag waren er volgens hen geen 300.000 betogers, maar zo'n miljoen. 

Vanaf december en tot vorige week publiceerden de hesjes dan maar hun eigen aantallen. Volgens Le nombre jaune - het gele aantal - waren er telkens twee tot drie keer méér mensen op de been dan de regering toegaf. De hesjes vertelden er telkens ook heel precies bij waar hun cijfers vandaan kwamen.

Maar vorige week zijn de hesjes plots gestopt met die wekelijkse optelling. Misschien omdat ze de almaar dalende aantallen niet meer konden aanzien? Ook de eigen gele cijfers waren gezakt tot onder 20.000. En dan werden de zes betogers van Vienne en de twee (2!) in Echirolles meegeteld, zoals hieronder blijkt. (lees verder onder de tabel)

Fransen betogen niet in de zomermaanden

Toch blijft de kans bestaan dat u deze zomer op doortocht in Frankrijk een paar gele hesjes ziet opdagen. Her en der wil de harde kern van geen wijken weten. Veel hinder levert dat niet meer op. Hoewel, op de autoweg A1 zijn de tolpoorten ten noorden van Parijs een paar weken geleden nog eens opengezet. Maar reken daar toch maar niet op, bij uw doortocht aan de péage zal u gewoon moeten betalen.

Bovendien is er een traditie in Frankrijk. Betogingen zijn iets voor in de herfst (denk aan de spreekwoordelijke hete herfst) of eventueel voor de lente. In de zomermaanden wanneer iedereen met vakantie is, wordt er nauwelijks betoogd. Wat wel steeds meer gebeurt: hesjes die zich aansluiten bij ad hoc-protest. Zo kregen de spoeddiensten bij hun stakingsacties steun van de hesjes, en dat geldt ook bij acties van spoormensen of leerkrachten en bedrijfssluitingen. (lees verder onder de illustraties)

Protest tegen de afschaffing van een vrachttrein, met de steun van gele hesjes AFP or licensors

Succesjes voor de hesjes?

De balans van 35 weken betogen oogt indrukwekkend, maar niet alleen aan de positieve kant. Natuurlijk hebben de hesjes successen geboekt, een deel van hun eisen is ingewilligd. President Macron heeft op het hoogtepunt van het protest de gewraakte extra brandstofbelasting afgeschaft, de minimumlonen verhoogd en een belastingvermindering aangekondigd.

Alleen komt die laatste zeker niet alleen de sociaal zwakkeren ten goede. Zo wordt straks de huisvestingsbelasting voor iedereen afgeschaft, ook voor de 20 procent rijkeren wat aanvankelijk niet in het programma van Macron stond. Een "cadeau" dat economisten becijferen op 10 miljard euro. De krant Le Monde noemde het "vreemd" om temidden van het sociale protest zo'n groot fiscaal cadeau te geven aan uitgerekend het rijkere deel van de bevolking.

Duizenden gewonden, 217 miljoen euro schade

AFP or licensors

In de marge van de betogingen liepen ook veel casseurs mee: vandalen en plunderaars, vaak zonder enig politiek motief. In de gewelddadige confrontaties raakten volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken zo'n 1.700 agenten en gendarmes gewond. Bij de betogers zijn er nog veel meer gewonden. Journalist David Dufresne heeft discutabel politiegeweld, soms tegen onschuldige betogers, uitgebreid gedocumenteerd. Dufresne heeft 24 mensen gevonden die een oog zijn kwijtgeraakt, hij telt ook 5 afgerukte handen en meer dan 300 ernstige hoofdwonden.

Bovendien is er ook veel materiële schade. De verzekeringsmaatschappijen zaten in mei al aan 217 miljoen euro schade. Komt daarbij dat veel winkels en horeca hun omzet in de getroffen stadscentra maandenlang met zo'n 30 procent hebben zien teruglopen. Een recent rapport van de Franse senaat vreest dat het ergste voor de getroffen bedrijven nog moet komen. Honderden banen zijn verloren gegaan, sommige winkels hebben hun klanten zien overstappen naar internet en thuislevering. Keren die ooit nog terug?

Alaphilippe voor Philippe

AFP or licensors

Ook al zullen er vandaag, 13 juli, én morgen, op de nationale feestdag van de quatorze juillet, dus wel weer wat hesjes opduiken in Parijs en een paar andere steden, het hoogtepunt van de beweging is voorbij. De Fransen lijken meer belangstelling te hebben voor renners als Alaphilippe dan voor het beleid van premier Edouard Philippe.

Of er in de herfst nog een opflakkering komt, is lang niet zeker. In elk geval zijn de hesjes een merkwaardige en niet eerder vertoonde sociale beweging geweest. Een grootschalig, spontaan en bijna ongeorganiseerd protest van onderuit. Een protest dat heel verschilllende mensen bijeenbracht, waar (uiterst-)rechts zij-aan-zij opstapte met (uiterst)-links. Door die vreemde kenmerken en het gebrek aan structuur kon het bijna niet anders dan dat de beweging een stille dood zou sterven.

Voor president Macron kan dat goed nieuws lijken, hij zit voorlopig weer stevig in het zadel. Zijn populariteit en die van premier Philippe stabiliseren. Ze is niet hoog, met naargelang de onderzoeksmethode tussen met 25 en 40 procent tevredenen. Maar dat volstaat om de politieke concurrentie voor te blijven. Blijft de vraag of de tweedeling die in veel hoofden zit de komende jaren kan worden overwonnen. Of wordt de "strijd van het volk tegen de elite" straks het nieuwe normaal, waar de gele hesjes niet meer dan de voorbode van waren?